تناقض در سخنان علی خامنهای درباره گفتوگو با آمریکا
در حالی که مذاکره زیر سایه تهدید جریان دارد، سخنان خامنهای بر پیچیدگی و تناقض مسیر دیپلماسی افزوده است.
همزمان با برگزاری دور دوم گفتوگوهای ایران و ایالات متحده در ژنو با میانجیگری عمان، علی خامنهای در سخنرانی روز جاری سهشنبه ۲۸ بهمن برابر با ۱۷ فوریه، مواضعی تند علیه واشینگتن اتخاذ کرد؛ مواضعی که از یکسو هرگونه «تعیین نتیجه از پیش» را رد میکند و از سوی دیگر، با تهدیدهای نظامی و ادبیات ایدئولوژیک همراه است.
علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی، تعیین نتیجه مذاکرات از قبل را «کار غلط و ابلهانه» توصیف کرد و گفت اگر هدف گفتوگوها برچیدن برنامه هستهای ایران باشد، اساسا چنین موضوعی محل مذاکره نیست. او خطاب به رئیسجمهور آمریکا اظهار داشت: «میگویی بیا با هم حرف بزنیم درباره فلان موضوع به توافق برسیم؛ چرا نتیجه را معین میکنی، باید حتما به این توافق برسیم. خب این ابلهانه است.»
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که اختلاف اصلی تهران و واشینگتن بر سر دامنه توافق است. مقامهای جمهوری اسلامی تاکید دارند تنها در صورت رفع تحریمها، حاضر به بحث درباره محدودسازی برنامه هستهای هستند، در حالی که دونالد ترامپ پیشتر اعلام کرده بود «توافق خوب» از نظر او توافقی است که شامل توقف کامل مسیر دستیابی به سلاح هستهای، مهار برنامه موشکی و برخی موضوعات دیگر باشد.
ترامپ بامداد روز سهشنبه اعلام کرد که به طور غیرمستقیم در مذاکرات ژنو نقش دارد و هشدار داد در صورت شکست گفتوگوها، ضربه سختی به جمهوری اسلامی وارد خواهد شد. همزمان، واشینگتن دومین ناو هواپیمابر خود را نیز به منطقه اعزام کرده است.
ناو آبراهام لینکلن که پیشتر در آسیای شرقی مستقر بود، به محدوده عملیاتی سنتکام در حوالی خلیج فارس منتقل شده و گزارشها از افزایش محسوس تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه حکایت دارد.
خامنهای در واکنش به این تحرکات نظامی گفت: «ناو البته یک دستگاه خطرناکی است، اما خطرناکتر از ناو، آن سلاحی است که میتواند این ناو را به قعر دریا فرو ببرد.» او توضیح بیشتری درباره این سلاح ارائه نکرد، اما این سخنان از سوی ناظران بهعنوان پیامی بازدارنده در بحبوحه مذاکرات تعبیر شده است.
رهبر جمهوری اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود، با طرح این ادعا که هدف آمریکا تسلط بر ایران است، گفت: «امام حسین فرمود کسی مثل من با کسی مثل یزید بیعت نمیکند.»
این اظهارات در حالی بیان میشود که «مارک روبیو» روز گذشته گفته بود تصمیمگیری در ایران بر مبنای چارچوبهای الهیاتی صورت میگیرد و همین امر دستیابی به توافق را دشوار میکند. روبیو تصریح کرده بود: «انجام معامله با ایران آسان نیست، زیرا ساختار تصمیمگیری جمهوری اسلامی متکی بر روحانیون شیعه است.»
بخش دیگری از سخنان خامنهای به اعتراضات دیماه اختصاص داشت. او با شهید خواندن کشتهشدگان گفت: «گلوله از هر جا آمده باشد، در فتنه دشمن این اتفاق افتاده و اینها شهیدند.»
این جمله برای نخستین بار احتمال شلیک «از هر جا» را مطرح میکند؛ موضوعی که با روایت رسمی پیشین جمهوری اسلامی مبنی بر کشتهشدن معترضان توسط «عناصر مسلح غیرحکومتی» در تضاد قرار دارد. طی هفتههای گذشته، تصاویر متعددی از حضور نیروهای مسلح حکومتی و استفاده از سلاحهای جنگی علیه معترضان منتشر شده است.
خامنهای همچنین اعلام کرد: «ما عزاداریم بهخاطر خونهایی که ریخته شد.» این در حالی است که او پیشتر تنها به کشته شدن چند هزار نفر اذعان کرده بود، بیآنکه موضعی درباره مسئولیت مستقیم نیروهای حکومتی اتخاذ کند.
همچنین همراستا با سخنرانی خامنهای درباره مسئله هستهای، دور دوم مذاکرات در ژنو در حالی برگزار میشود که دو طرف هنوز درباره چارچوب توافق، اختلاف جدی دارند. جمهوری اسلامی رفع کامل تحریمها را پیششرط هرگونه محدودیت تازه میداند، در حالی که آمریکا خواستار توافقی گستردهتر از چارچوبهای پیشین است.
در چنین فضایی، ترکیب همزمان «رد نتیجه از پیش تعیینشده»، «تهدید نظامی»، و «ارجاع ایدئولوژیک به تاریخ مذهبی» در سخنان علی خامنهای، تصویری متناقض از مسیر پیشروی دیپلماسی ارائه میدهد؛ مسیری که بیش از هر زمان دیگری، زیر سایه بیاعتمادی و صفآرایی نظامی قرار گرفته است.
