سرکوب در دانشگاهها، تعلیق دانشجویان و گسترش اعتراضات سراسری در مراکز علمی کشور
سرکوب در دانشگاهها همزمان با تعلیق دانشجویان و اوجگیری اعتراضات سراسری در بزرگترین مراکز آموزش عالی ایران، حاکی از انزجار دانشجویان از حکومت وقت و ادامه اعتراض آنها علیرغم سرکوبهای شدید میباشد.
با آغاز بازگشایی دانشگاهها در سراسر ایران، فضای بسیاری از دانشگاههای بزرگ ایران بار دیگر شاهد شکلگیری تجمعهای اعتراضی بوده است؛ اعتراضهایی که از تهران تا مشهد و اصفهان امتداد یافته و با احضار، تعلیق، بازداشت و محرومیتهای آموزشی همراه شده است. در تازهترین مورد، سه دانشجوی دانشگاه تهران به طور موقت از تحصیل و ورود به دانشگاه منع شدند؛ اقدامی که از سوی ناظران، نشانهای از تشدید فشارهای انضباطی بر جنبش دانشجویی ارزیابی میشود.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، سه دانشجوی دانشگاه تهران به دلیل آنچه «اهانت به پرچم و نمادهای ملی» در جریان تجمعات اعتراضی عنوان شده، با دستور ریاست این دانشگاه به صورت موقت ممنوعالتحصیل شدهاند. طبق این گزارش، بر پایه ماده ۱۱۷ آییننامه انضباطی، این دانشجویان تا زمان برگزاری جلسه کمیته انضباطی، از ورود به دانشگاه منع خواهند بود. هویت این دانشجویان به طور رسمی اعلام نشده و جزئیات بیشتری درباره روند رسیدگی نیز منتشر نشده است.
منتقدان میگویند استفاده از عناوین کلی و قابل تفسیر، راه را برای برخوردهای سریع و بدون شفافیت حقوقی باز میکند؛ رویکردی که در سالهای اخیر بارها در قبال فعالان دانشجویی به کار گرفته شده است.
همچنین در روزهای گذشته، تجمعهای اعتراضی در شماری از مراکز آموزش عالی از جمله دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه الزهرا، دانشگاه فردوسی مشهد و چندین دانشگاه دیگر برگزار شده است. دانشجویان در این تجمعها نسبت به فضای امنیتی، احضار فعالان صنفی، محدودیتهای فرهنگی و برخوردهای انضباطی اعتراض کردهاند.
گزارشهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی، حاکی از آن است که برخی تجمعها با حضور نیروهای حراست و امنیتی پایان یافته و تعدادی از دانشجویان بازداشت یا برای ارائه توضیح احضار شدهاند. منابع حقوق بشری طی سالهای اخیر از صدور صدها حکم تعلیق، محرومیت از خوابگاه و حتی اخراج برای دانشجویان معترض خبر دادهاند.
در جریان اعتراضات گسترده در سال ۱۴۰۱نیز، نهادهای حقوق بشری اعلام کردند که صدها دانشجو در دانشگاههای مختلف کشور بازداشت شدند. همچنین گزارشهایی از کشته شدن شماری از دانشجویان در اعتراضات خیابانی همان سال منتشر شد که نام برخی از آنها توسط خانوادهها و رسانههای مستقل اعلام شد. با این حال، آمار دقیق به دلیل نبود شفافیت رسمی، همچنان محل ابهام است.
همچنین علاوه بر بازداشتهای اخیر، کمیتههای انضباطی دانشگاهها احکام متعددی شامل تعلیق یک یا چند ترم، تبعید تحصیلی به دانشگاههای دیگر و اخراج دائم صادر کردهاند. برخی دانشجویان نیز از ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر محروم شدهاند.
دانشگاه در ایران همواره نقشی پررنگ در تحولات اجتماعی و سیاسی داشته است. از حوادث هجده تیر ۱۳۷۸ تا اعتراضات سالهای ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ ،۱۴۰۱ و اکنون در اعتراضات اخیر ایران، دانشجویان در خط مقدم اعتراضات قرار داشتهاند. همین پیشینه تاریخی سبب شده است که تحرکات دانشجویی همواره با حساسیت ویژه نهادهای امنیتی روبهرو شود.
در روزهای اخیر نیز گزارشهایی درباره افزایش نظارتهای امنیتی، نصب دوربینهای بیشتر، احضار فعالان صنفی و فشار برای امضای تعهدنامه منتشر شده است. در برخی دانشگاهها دانشجویان از محدودیت در برگزاری نشستهای فرهنگی و برنامههای انتقادی خبر دادهاند.
تعلیق سه دانشجوی دانشگاه تهران اگرچه در ظاهر یک پرونده انضباطی محدود به نظر میرسد، اما در بستر گستردهتری از فشار بر فضای دانشگاهی معنا پیدا میکند. بسیاری از دانشجویان معتقدند برخوردهای انضباطی نهتنها موجب خاموش شدن اعتراضها نشده، بلکه شکاف میان مدیریت دانشگاهها و بدنه دانشجویی را عمیقتر کرده است.
اکنون این پرسش مطرح است که آیا سیاست تعلیق، اخراج و برخوردهای امنیتی میتواند موج مطالبهگری دانشجویان را مهار کند یا دانشگاهها بار دیگر به کانونی تعیینکننده در تحولات اجتماعی کشور تبدیل خواهند شد؟ پاسخ این پرسش، به نحوه مواجهه مسئولان با مطالبات دانشجویان و میزان تحمل صدای منتقدان در محیطهای علمی بستگی دارد.
