«جنایت علیه بشریت» به ایران رسیده و خامنهای در آستانه پاسخگویی بینالمللیست
«مای ساتو» ضمن اشاره به جنایت علیه بشریت در ایران، تحقیق مستقل و پیگرد قضایی علیه علی خامنهای را ضروری اعلام کرد.
مای ساتو گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در ایران، با تاکید بر ابعاد گسترده و نگرانکننده سرکوب معترضان، اعلام کرد: «برای پاسخ به این پرسش اساسی که «آیا آنچه در ایران رخ داده مصداق جنایت علیه بشریت است یا نه»، تشکیل یک هیئت حقیقتیاب مستقل و بینالمللی امری اجتنابناپذیر است.» هیئتی که میتواند مسیر پیگرد قضایی مقامات عالیرتبه، از جمله علی خامنهای، را هموار کند.
وی ضمن تشریح معیارهای حقوقی این عنوان سنگین، تاکید کرد که صرف گستردگی خشونت کافی نیست و اثبات نیت و سازمانیافتگی نیز اهمیت تعیینکننده دارد. مای ساتو در این گفتوگو تصریح کرد: «جنایت علیه بشریت به نقض گسترده و سیستماتیک حقوق بشر علیه غیرنظامیان گفته میشود و این شامل قتل، شکنجه و بازداشتهای خودسرانه است. همچنین عنصر قصد و نیت هم باید وجود داشته باشد. تلفات بسیار زیادی رخ داده و من ویدیوهای زیادی دیدهام که نیروهای امنیتی به سوی غیرنظامیان بیسلاح آتش میگشایند. اما اینکه بخواهیم آنچه در حال وقوع است را رسما «جنایت علیه بشریت» بنامیم و اگر بخواهیم حقوق کیفری بینالملل را جدی بگیریم، لازم است یک تحقیق مستقل و دقیق درباره آنچه واقعا رخ داده انجام شود. قطع تقریبا کامل اینترنت، راستیآزمایی مستقل شمار کشتهشدگان توسط رژیم را هر روز دشوارتر کرده است.»
گزارشگر ویژه سازمان ملل در بخش دیگری از اظهارات خود به موضوع آمار قربانیان پرداخت؛ آماری که بهدلیل محدودیتهای شدید ارتباطی و سانسور حکومتی، همچنان محل اختلاف و ابهام است. او با اشاره به منابع مختلف، برآورد حداقلی خود را چنین بیان کرد: «من برآورد حداقلی را بیش از پنج هزار نفر میدانم؛ این عدد را سازمانهای بهنسبت محافظهکار هم گزارش کردهاند. حتی در یکی دو روز گذشته، مقامهای ایرانی خودشان هم گفتهاند که شمار کشتهها حدود پنج هزار نفر بوده است. بنابراین به نظر من این حداقل رقم است. در عین حال، گزارشهایی هم دریافت کردهام که تعداد کشتهها را تا ۲۰ هزار نفر برآورد میکنند.»
ساتو در ادامه توضیح داد که بخش مهمی از این اطلاعات، از مسیرهایی غیررسمی اما حیاتی به دست آمده است؛ از جمله از طریق پزشکانی که با وجود خطرات جدی، اقدام به ارسال دادهها کردهاند. وی در اینباره افزود: «بخش عمده این اطلاعات، از سوی پزشکان شجاعی به دست آمده که با دسترسی به استارلینک توانستهاند اطلاعات مربوط به مجروحان و کشتهشدگانی را که به بیمارستانها منتقل شدهاند، منتقل کنند.»
در حالی که هفته گذشته شورای امنیت سازمان ملل متحد نشستی اضطراری درباره هدف قرار گرفتن معترضان در ایران برگزار کرد، اختلاف نظر میان اعضا، مانع از هرگونه اقدام عملی جدی شد. پس از اظهارات دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر احتمال مداخله ایالات متحده، برخی اعضای شورا بر راهحلهای دیپلماتیک و گفتوگو تاکید کردند.
با این حال، سازمانهای حقوق بشری و نهادهای غیردولتی معتقدند مسیر موثرتر، نه از شورای امنیتِ گرفتار وتو، بلکه از شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد میگذرد؛ نهادی که میتواند بدون نیاز به اجماع قدرتهای بزرگ، تحقیقات رسمی را آغاز کند.
مای ساتو نیز در همین چارچوب اعلام کرده است که شورای حقوق بشر میتواند جلسهای اضطراری برگزار کرده و هیئت حقیقتیاب مستقلی را برای ایران دوباره فعال کند؛ هیئتی که ماموریت آن بررسی این پرسش کلیدی خواهد بود که آیا شرایط برای ارجاع پرونده علی خامنهای به دادگاه کیفری بینالمللی فراهم است یا نه؟
اظهارات گزارشگر ویژه سازمان ملل، نشان میدهد که پرونده سرکوب اعتراضات در ایران، وارد مرحلهای تازه و تعیینکننده شده است؛ مرحلهای که در آن، واژه «جنایت علیه بشریت» دیگر صرفا یک شعار سیاسی یا رسانهای نیست، بلکه مفهومی حقوقی با پیامدهای بالقوه بینالمللی است. تشکیل یا عدم تشکیل یک هیئت حقیقتیاب مستقل، میتواند مرز میان مصونیت و پاسخگویی را برای حاکمیت ایران و شخص رهبر آن مشخص کند.
