‘Misdaden tegen de mensheid’ bereikt Iran en Khamenei staat op het punt internationaal ter verantwoording te worden geroepen
«Mai Sato» heeft, na te wijzen op misdaden tegen de mensheid in Iran, een onafhankelijk onderzoek en gerechtelijke vervolging tegen Ali Khamenei als noodzakelijk verklaard.
Mai Sato, speciale rapporteur van de mensenrechtensituatie in Iran, benadrukte de omvang en zorgwekkende aard van de onderdrukking van betogers en verklaarde: «Om de fundamentele vraag te beantwoorden of wat er in Iran is gebeurd een misdaad tegen de mensheid is, is de oprichting van een onafhankelijke en internationale waarheidscommissie onvermijdelijk.» Een commissie die de weg kan effenen voor gerechtelijke vervolging van hooggeplaatste functionarissen, onder wie Ali Khamenei.
Bij het uiteen zetten van de juridische criteria voor deze ernstige aanklacht, benadrukte hij dat alleen de omvang van geweld niet voldoende is en dat het bewijs van opzet en organisatie ook van doorslaggevend belang is. Mai Sato stelde in dit gesprek duidelijk: «Misdaden tegen de mensheid verwijzen naar wijdverbreide en systematische schendingen van mensenrechten tegen burgers en dit omvat moord, foltering en willekeurige detentie. Ook het element van voornemen en opzet moet aanwezig zijn. Er hebben zich zeer veel doden voorgedaan en ik heb veel video’s gezien waarin veiligheidskrachten het vuur openen op ongewapende burgers. Maar als we willen zeggen dat wat zich voordoet formeel een ‘misdaad tegen de mensheid’ is, en als we het internationaal strafrecht serieus willen nemen, is een onafhankelijk en nauwkeurig onderzoek naar wat werkelijk is gebeurd noodzakelijk. De bijna volledige afsluiting van internet heeft het onafhankelijk verifiëren van het aantal doden door het regime elke dag moeilijker gemaakt.»
De speciale rapporteur van de VN ging in een ander deel van zijn verklaring in op het onderwerp van de slachtofferstatistieken; statistieken die vanwege ernstige communicatiebeperkingen en regeringscensuur nog steeds ter discussie staan. Hij presenteerde zijn minimale schatting met verwijzing naar verschillende bronnen als volgt: «Ik beschouw de minimale schatting als meer dan vijfduizend; dit cijfer is ook gerapporteerd door relatief voorzichtige organisaties. Zelfs in de afgelopen één of twee dagen hebben Iraanse functionarissen zelf gezegd dat het aantal doden ongeveer vijfduizend was. Daarom acht ik dit het minimale cijfer. Tegelijkertijd heb ik rapporten ontvangen die het aantal doden op tot twintigduizend schatten.»
Sato legde vervolgens uit dat een belangrijk deel van deze informatie via informele maar vitale kanalen is verkregen; onder meer van artsen die ondanks ernstige risico’s gegevens hebben verzonden. Hij voegde hieraan toe: «Het grootste deel van deze informatie is verkregen van moedige artsen die via Starlink toegang hadden en gegevens konden doorgeven over gewonden en doden die naar ziekenhuizen waren overgebracht.»
Hoewel de VN-Veiligheidsraad vorige week een spoedzitting hield over de gerichte aanvallen op betogers in Iran, verhinderde onenigheid tussen de leden enig serieus praktisch optreden. Na uitspraken van de Amerikaanse president Donald Trump over de mogelijkheid van Amerikaanse inmenging, benadrukten enkele raadsleden diplomatie en gesprekken.
Desondanks geloven mensenrechtenorganisaties en niet-gouvernementele organisaties dat de effectievere weg niet via de door veto bevangen Veiligheidsraad gaat, maar via de VN-Mensenrechtenraad; een orgaan dat formele onderzoeken kan starten zonder dat de consensus van grote mogendheden nodig is.
Mai Sato heeft ook in dit kader verklaard dat de Mensenrechtenraad een spoedzitting kan beleggen en een onafhankelijke waarheidscommissie voor Iran opnieuw kan activeren; een commissie wiens mandaat zal zijn om de cruciale vraag te onderzoeken of de voorwaarden aanwezig zijn om de zaak van Ali Khamenei naar het Internationaal Strafhof over te dragen.
De verklaringen van de speciale rapporteur van de VN tonen aan dat de zaak van de onderdrukking van protesten in Iran een nieuw en bepalend stadium is ingegaan; een stadium waarin het woord «misdaden tegen de mensheid» niet langer alleen een politieke slogan of mediahype is, maar een juridisch concept met potentiële internationale gevolgen. De vorming of niet-vorming van een onafhankelijke waarheidscommissie kan de grens tussen immuniteit en verantwoording voor de Iraanse regering en zijn leider duidelijk maken.
