ژنو در آستانه تصمیم بزرگ؛ آخرین دور مذاکرات ایران و آمریکا زیر سایه تهدید جنگ
ژنو در آستانه تصمیم بزرگ قرار دارد. این دور مذاکرات، میتواند فصل پایانی تقابل هستهای یا آغاز بحرانی تازه باشد.
همزمان با افزایش تنشهای نظامی در منطقه و جابهجایی معنادار نیروهای دریایی آمریکا، کاروان حامل دیپلماتهای ایالات متحده وارد اقامتگاه سفیر عمان در ژنو شد؛ ساختمانی که بار دیگر به صحنه گفتوگوهای غیرمستقیم میان تهران و واشینگتن تبدیل شده است. ساعتی بعد، منابع خبری از ورود هیئت جمهوری اسلامی به همان محل خبر دادند؛ جایی که عمان همچنان نقش واسطه را ایفا میکند.
خبرگزاری «آسوشیتدپرس» گزارش داد کاروانی که گمان میرود حامل دیپلماتهای جمهوری اسلامی بوده، وارد اقامتگاه سفیر عمان شده است. این تحرکات در حالی صورت میگیرد که فضای ژنو، برخلاف هفته گذشته که بارانی و سرد بود، این بار گرم و آفتابی اما از نظر سیاسی بهمراتب متشنجتر توصیف میشود.
با اینکه تمرکز این مذاکرات رسمی بر برنامه هستهایست، اما نگرانیها فراتر از آن رفته است. «اسماعیل بقایی» سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد: «گفتوگوها میان طرف آمریکایی و عمانی آغاز شده است و هیئت ایرانی نیز تا دقایقی دیگر وارد محل مذاکرات خواهد شد.»
او همچنین گفت: «ما این آمادگی را داریم تا گفتوگوها را تا هر زمانی لازم باشد برای تحقق منافع ملی ادامه دهیم.»
بقایی تاکید کرد: «ما با جدیت کامل برای تامین منافع کشورمان در مذاکرات حاضر شدیم و موضوع مذاکره بر بحث هستهای متمرکز است.»
در عین حال، احتمال حضور مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز مطرح شده؛ نهادی که طی سالهای اخیر بارها نسبت به افزایش سطح غنیسازی اورانیوم در ایران و کاهش همکاریهای نظارتی هشدار داده است. بر اساس گزارشهای اخیر آژانس، میزان ذخایر اورانیوم غنیشده ایران در سطوح بالا به شکل قابل توجهی افزایش یافته؛ موضوعی که از نگاه غرب میتواند «زمان گریز هستهای» را کوتاهتر کند.
در شرایطی که تهران بر تمرکز مذاکرات بر پرونده هستهای تاکید دارد، واشینگتن پیام متفاوتی ارسال کرد. «مایک هاکبی» سفیر آمریکا در اسرائیل، تصریح کرد: «مسئله هستهای تنها بخشی از نگرانیهای دولت دونالد ترامپ است. او گفته جمهوری اسلامی باید کشتار مردم خود را متوقف کند و برنامه موشکهای بالستیک نیز باید در کانون توجه قرار گیرد.»
هاکبی درباره سرنوشت مذاکرات افزود: «بیایید به رویکردی معقول از سوی ایرانیها امیدوار باشیم. اما ۴۷ سال گذشته است و ما هنوز منتظر چنین رویکردی هستیم.»
این اظهارات نشان میدهد حتی اگر در ژنو پیشرفتی حاصل شود، مسیر توافقی جامع، همچنان ناهموار خواهد بود؛ بهویژه آنکه پروندههای منطقهای، برنامه موشکی و موضوع حقوق بشر همچنان محل اختلاف جدیاند.
طبق اعلام خبرگزاری رسمی عمان، «بدر البوسعیدی» وزیر خارجه این کشور، در ژنو با «استیو ویتکاف» و «جراد کوشنر» دیدار کرده و دیدگاهها و پیشنهادهای طرف ایرانی و پاسخهای تیم آمریکایی را بررسی کرده است.
وزیر خارجه عمان گفت: «تلاشها بهطور فشرده و با روحیهای سازنده ادامه دارد و مذاکرهکنندگان با رویکردی کمسابقه نسبت به ایدهها و راهحلهای جدید و خلاقانه، در پی فراهم کردن زمینه توافقی عادلانه با تضمینهای پایدار هستند.»
با وجود گمانهزنیها درباره احتمال گفتوگوی مستقیم ایران و آمریکا، تا لحظه تنظیم این گزارش، عمان همچنان بهطور رسمی نقش واسطه را حفظ. کرده است.
سایه جنگ؛ پیامهای نظامی همزمان با دیپلماسی
همزمان با آغاز این دور از مذاکرات، تصاویر منتشرشده نشان میدهد ناو هواپیمابر USS Gerald R. Ford جزیره کرت یونان را ترک کرده است؛ حرکتی که در فضای ملتهب منطقه بیمعنا تلقی نمیشود. تحلیلگران میگویند این جابهجاییها میتواند بخشی از «دیپلماسی فشار» باشد؛ پیامی غیرمستقیم به تهران مبنی بر اینکه گزینه نظامی همچنان روی میز است.
در داخل ایران نیز رسانههای رسمی لحن هشدارآمیزی اتخاذ کردهاند. خبرگزاری دولتی جمهوری اسلامی نوشته است: «سیگنالهای انعطاف مذاکراتی ایران، باید با دریافت درستی از سوی آمریکا روبرو شود تا این دور از مذاکرات با موفقیت به نتیجه رسد؛ موفقیتی که تبدیل آن به شکست، میتواند آغازگر درگیری تازه بوده و شرایط را به سوی ابهامی خطرناک پیش ببرد.»
این عبارت، عملا اعترافی ضمنی به شکنندگی اوضاع است؛ جایی که شکست مذاکرات میتواند به چرخهای تازه از تنش نظامی منجر شود.
در ژنو، دهها خبرنگار از رسانههای بینالمللی تحولات را لحظهبهلحظه دنبال میکنند. تحلیلگران سه سناریوی اصلی را محتمل میدانند:
- اعلام پیشرفت و تعیین زمان برای دور بعدی گفتوگوها؛
- شکست مذاکرات و تشدید تحریمها و فشار نظامی؛
- دستیابی به توافقی محدود که بخشی از اختلافات را موقتا مدیریت کند.
آنچه این دور را متمایز کرده، همزمانی آن با افزایش غنیسازی، فشارهای داخلی در ایران و آرایش نظامی در منطقه است. بسیاری معتقدند این مذاکرات اگر «برگ آخر» نباشد، دستکم میتواند آغاز فصل پایانی یک مناقشه فرسایشی باشد.
پرسش کلیدی اما همچنان پابرجاست: آیا ژنو شاهد توافقی خواهد بود که تنش چهار دههای را مهار کند، یا این شهر آرام سوئیس، به نقطه آغاز بحرانی تازه تبدیل خواهد شد؟ پاسخ، شاید تنها چند ساعت دیگر پس از مذاکرات روشن شود.
