ابهام در ترکیب مذاکرهکنندگان و نقش غیرمنتظره قالیباف در مذاکرات حساس اسلامآباد
احتمال نقشآفرینی غیرمنتظره قالیباف در مذاکرات حساس اسلامآباد، ابهامی در ترکیب مذاکرهکنندگان ایران و آمریکا به وجود آورده که بر پیچیدگی فضای سیاسی این گفتوگوها افزوده است.
در آستانه دور تازهای از رایزنیهای دیپلماتیک میان ایران و ایالات متحده، گزارشهای متناقض درباره ترکیب هیئت مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، بر پیچیدگی فضای سیاسی این گفتوگوها افزوده است. این مذاکرات که قرار است با میانجیگری پاکستان در اسلامآباد در روز جمعه پیش رو برگزار شود، در شرایطی حساس و پس از دورهای از تنشهای نظامی و تحولات بیسابقه در ساختار قدرت ایران دنبال میشود.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، احتمال دارد ریاست تیم مذاکرهکننده ایرانی در این دور از گفتوگوها، به محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی سپرده شود؛ موضوعی که در صورت تایید، تغییری قابل توجه در الگوی سنتی مذاکرات خارجی ایران محسوب میشود. در گذشته، این مسئولیت عمدتا بر عهده وزیر امور خارجه یا چهرههای دیپلماتیک نزدیک به این وزارتخانه بوده است.
با این حال، برخی منابع نزدیک به نهادهای امنیتی اعلام کردهاند که این تصمیم هنوز نهایی نشده و در سطوح عالی حاکمیت در حال بررسی است. به گفته این منابع، نهادهای تصمیمگیر در حال ارزیابی ابعاد مختلف این مذاکرات هستند و قرار است در روزهای آینده، اطلاعرسانی رسمی در این زمینه انجام شود.
در سوی دیگر، پیشتر گزارش شده بود که «جیدی ونس» معاون رئیسجمهور ایالات متحده، هدایت تیم آمریکایی را در این مذاکرات بر عهده خواهد داشت؛ موضوعی که نشاندهنده اهمیت بالای این گفتوگوها برای واشینگتن است.
این دور از مذاکرات به دعوت «شهباز شریف» نخستوزیر پاکستان، برنامهریزی شده است. او بامداد روز جاری چهارشنبه ۸ اپریل اعلام کرد که از نمایندگان دو کشور خواسته است روز جمعه ۱۰ اپریل برابر با ۲۱ فروردین، در اسلامآباد حضور یابند تا برای دستیابی به توافقی نهایی جهت حلوفصل تمام اختلافات، بیشتر مذاکره کنند.
در صورت حضور قالیباف در این مذاکرات، این نخستین بار خواهد بود که رئیس مجلس ایران بهطور مستقیم در چنین سطحی از گفتوگوهای بینالمللی شرکت میکند. این تغییر احتمالی میتواند نشانهای از بازتعریف نقش نهادهای داخلی در سیاست خارجی ایران باشد؛ بهویژه در شرایطی که ساختار قدرت در این کشور پس از تحولات اخیر با تغییرات قابل توجهی روبهرو شده است.
تحلیلگران بینالمللی معتقدند که انتقال احتمالی نقش مذاکرهکننده از دستگاه دیپلماسی به چهرهای سیاسی و امنیتی، میتواند نشاندهنده رویکردی سختگیرانهتر در مذاکرات باشد. برخی نیز این تغییر را نشانهای از تلاش برای ایجاد هماهنگی بیشتر میان نهادهای مختلف حاکمیتی در روند تصمیمگیری میدانند.
این تحولات در حالی رخ میدهد که فضای سیاسی ایران همچنان تحت تاثیر پیامدهای درگیریهای اخیر قرار دارد. گزارشها از کشته شدن شماری از مقامات ارشد در جریان حملات نظامی و همچنین تغییر در رهبری جمهوری اسلامی، شرایطی کمسابقه را رقم زده است. با وجود معرفی رهبر جدید، هنوز نشانهای از حضور علنی او دیده نشده و تنها پیامهایی مکتوب به او نسبت داده شده است.
در سطحی گستردهتر، این مذاکرات میتواند نقطه عطفی در مسیر روابط تهران و واشینگتن باشد؛ روابطی که طی سالهای اخیر همواره میان تنش و تلاش برای گفتوگو در نوسان بوده است. نقش میانجیگرانه پاکستان نیز در این میان اهمیت ویژهای دارد، چرا که اسلامآباد تلاش کرده است با حفظ ارتباط با هر دو طرف، زمینهای برای کاهش تنشها فراهم کند.
در نهایت، آنچه این دور از مذاکرات را متمایز میکند، نهتنها موضوعات مورد بحث، بلکه ترکیب احتمالی مذاکرهکنندگان و شرایط سیاسی پیرامون آن است؛ عواملی که میتوانند مسیر آینده این گفتوگوها را بهطور قابل توجهی تحت تاثیر قرار دهند.
