15 dagen verzet in Qezelhessar; Staking van ter dood veroordeelden tegen eindeloze executiescyclus

In een van de langste collectieve protesten van gevangenen in de afgelopen jaren voeren gevangenen in afdeling twee van de gevangenis Qezelhessar in Karaj voor de vijftiende achtereenvolgende dag een hongerstaking uit en bezetten zij hun cel in protest tegen de executie van hun doodvonnissen. Dit protest vindt plaats terwijl de bezorgdheid over het lot van tientallen ter dood veroordeelden en de transparantie van juridische procedures in Iran toeneemt.

Het protest van gevangenen in afdeling twee van de gevangenis Qezelhessar is niet slechts een beroepsmatig of beperkt protest over omstandigheden in de gevangenis; het heeft opnieuw het bredere probleem van het gebruik van de doodstraf in Iran in de schijnwerpers gezet.

Volgens rapporten van mensenrechtenorganisaties zijn gevangenen in deze afdeling sinds eind juni in staking gegaan en bezitten hun cellen in protest tegen de overbrenging van een aantal ter dood veroordeelden naar isolatiecellen en uit bezorgdheid over dreigende executies. Zij eisen dat de terechtstellingen worden opgeschort totdat de dossiers opnieuw worden beoordeeld en de relevante wetten worden gewijzigd.

Het voortduren van dit protest gedurende meer dan twee weken illustreert de diepe bezorgdheid van gevangenen die geloven dat sommige doodvonnissen zonder voldoende onderzoek van de dossiercondities en mogelijkheid tot herziening zijn uitgesproken.

De gevangenis Qezelhessar in Karaj is in de afgelopen jaren een van de belangrijkste executielocaties in Iran geweest; vooral in zaken met betrekking tot drugsdelicten. Mensenrechtenorganisaties hebben herhaaldelijk gewaarschuwd voor het hoge aantal terechtstellingen in deze categorie en voor de noodzaak om de juridische aanpak van de Islamitische Republiek te hervormen.

Critici stellen dat veel verdachten in drugsdelicten afkomstig zijn uit achtergestelde lagen van de samenleving en dat in sommige gevallen hun rol, graad van betrokkenheid en persoonlijke omstandigheden nader onderzoek verdienen. Echter, zodra de doodstraf wordt uitgevoerd, blijft geen gelegenheid om mogelijke juridische fouten te herstellen.

In de afgelopen dagen heeft de overbrenging van veel gevangenen uit afdeling twee van Qezelhessar naar andere secties de bezorgdheid van families en mensenrechtenactivisten vergroot. Volgens gepubliceerde rapporten zullen na deze overplaatsingen nog steeds een aanzienlijk deel van de ter dood veroordeelden in deze afdeling achterblijven.

De afwezigheid van officiële verklaringen over de reden voor deze overplaatsingen heeft ertoe geleid dat sommige families en mensenrechtenactivisten de mogelijkheid van snellere executies naar voren brengen.

Het huidige protest komt voor nadat gevangenen uit dezelfde afdeling eerder al hadden gestaakt in protest tegen terechtstellingen. Na die protesten hadden justitiële autoriteiten beloofd dat sommige vonnissen zouden worden opgeschort en dat herziening van dossiers mogelijk zou zijn. Maar vanuit het oogpunt van de protesterende gevangenen toont het voortgaan van executies aan dat deze beloften het verloren vertrouwen niet hebben kunnen herstellen.

Het kernprobleem is nu niet alleen het stoppen van enkele specifieke vonnissen, maar een groter vraagstuk over het algemeen beleid rond het gebruik van de doodstraf in Iran: is het doel van de straf gerechtigheid of het scheppen van angst en maatschappelijke afschrikking?

Internationale mensenrechtenorganen hebben in de afgelopen jaren herhaaldelijk gewaarschuwd voor de toename van terechtstellingen in Iran. Deze organen pleiten voor naleving van normen voor eerlijke rechtsbescherming, toegang van verdachten tot onafhankelijke juridische bijstand en voorkoming van onherroepelijke vonnissen in zaken waar onduidelijkheid bestaat over de rechtsprocedure.

De staking van gevangenen in Qezelhessar is nu uitgegroeid tot een symbool van verzet tegen het doodstrafbeleid in Iran; een verzet dat achter gevangenismuren is begonnen, maar vragen stelt die verder gaan dan één gevangenisafdeling: over de waarde van mensenleven, het recht op een eerlijk proces en de verantwoordelijkheid van regeringen in het gebruik van strafmacht.