۱۵ روز مقاومت در قزلحصار؛ اعتصاب زندانیان محکوم به اعدام علیه چرخه بیپایان اجرای احکام
در یکی از طولانیترین اعتراضهای جمعی زندانیان در سالهای اخیر، زندانیان واحد دو زندان قزلحصار کرج برای پانزدهمین روز متوالی با خودداری از دریافت غذا و تحصن در داخل بند، خواستار توقف اجرای احکام اعدام شدهاند. این اعتراضها در شرایطی ادامه دارد که نگرانیها درباره سرنوشت دهها زندانی محکوم به اعدام و شفافیت روندهای قضایی در ایران افزایش یافته است.
اعتراض زندانیان واحد دو زندان قزلحصار، تنها یک اعتراض صنفی یا محدود به شرایط داخل زندان نیست؛ بلکه بار دیگر مسئله گستردهتر استفاده از مجازات اعدام در ایران را در مرکز توجه قرار داده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی منابع حقوق بشری، زندانیان این بند از اواخر تیرماه در اعتراض به انتقال تعدادی از زندانیان محکوم به اعدام به سلولهای انفرادی و نگرانی از اجرای قریبالوقوع احکام، دست به اعتصاب غذا و تحصن زدهاند. آنان خواستار توقف اجرای احکام تا زمان بررسی دوباره پروندهها و اصلاح قوانین مرتبط هستند.
ادامه این اعتراض برای بیش از دو هفته، نشاندهنده عمق نگرانی زندانیانی است که معتقدند برخی احکام اعدام بدون بررسی کافی شرایط پروندهها و امکان بازنگری صادر شدهاند.
زندان قزلحصار کرج طی سالهای گذشته یکی از مهمترین مراکز اجرای احکام اعدام در ایران بوده است؛ بهویژه در پروندههایی که با جرائم مواد مخدر مرتبط هستند. سازمانهای حقوق بشری بارها نسبت به شمار بالای اعدامها در این حوزه و ضرورت اصلاح رویکرد قضایی جمهوری اسلامی هشدار دادهاند.
منتقدان میگویند بسیاری از متهمان پروندههای مواد مخدر از اقشار کمبرخوردار جامعه هستند و در برخی موارد، نقش، میزان مشارکت و شرایط فردی آنان نیازمند بررسی دقیقتر است. با این حال، اجرای حکم مرگ، فرصتی برای جبران خطای احتمالی باقی نمیگذارد.
در روزهای گذشته، انتقال تعداد زیادی از زندانیان واحد دو قزلحصار به بخشهای دیگر، نگرانی خانوادهها و فعالان حقوق بشر را افزایش داده است. بر اساس گزارشهای منتشرشده، پس از این جابهجاییها قرار است بخش قابل توجهی از زندانیان محکوم به اعدام همچنان در این واحد باقی بمانند.
نبود توضیح رسمی درباره دلیل این انتقالها، باعث شده است برخی خانوادهها و فعالان حقوق بشر احتمال اجرای سریعتر احکام را مطرح کنند.
اعتراض فعلی در حالی شکل گرفته که پیش از این نیز زندانیان همین بند در اعتراض به اعدامها دست به اعتصاب زده بودند. پس از آن اعتراضها، مقامهای قضایی وعده داده بودند که اجرای برخی احکام متوقف شود و امکان بررسی دوباره پروندهها فراهم شود. اما از نگاه زندانیان معترض، ادامه روند اجرای احکام نشان میدهد این وعدهها نتوانسته اعتماد از دسترفته را بازگرداند.
مسئله اصلی اکنون تنها توقف چند حکم مشخص نیست، بلکه پرسش بزرگتری درباره سیاست کلی استفاده از مجازات اعدام در ایران مطرح شده است: آیا هدف از مجازات، اجرای عدالت است یا ایجاد ترس و بازدارندگی اجتماعی؟
نهادهای بینالمللی حقوق بشر در سالهای اخیر بارها نسبت به افزایش اجرای احکام اعدام در ایران هشدار دادهاند. این نهادها خواستار رعایت استانداردهای دادرسی عادلانه، دسترسی متهمان به وکیل مستقل و جلوگیری از صدور احکام برگشتناپذیر در پروندههایی شدهاند که درباره روند رسیدگی آنها ابهام وجود دارد.
اعتصاب زندانیان قزلحصار اکنون به نمادی از اعتراض به سیاست اعدام در ایران تبدیل شده است؛ اعتراضی که از پشت دیوارهای زندان آغاز شده، اما پرسشهایی فراتر از یک بند زندان مطرح میکند: درباره ارزش جان انسان، حق برخورداری از محاکمه عادلانه و مسئولیت حکومتها در استفاده از قدرت مجازات.
