15 dagen weerbaarheid in Qazalhesar; staking van ter dood veroordeelde gevangenen tegen eindeloze cyclus van terechtstellingen

In een van de langste collectieve protesten van gevangenen in recente jaren weigeren gevangenen in afdeling twee van de gevangenis Qazalhesar in Karaj voor de vijftiende opeenvolgende dag voedsel te eten en voeren zij bezetting door, stellende eisen voor stopzetting van de terechtstellingen. Dit protest vindt plaats tegen de achtergrond van stijgende zorgen over het lot van tientallen ter dood veroordeelde gevangenen en gebrek aan transparantie in gerechtelijke procedures in Iran.

Het protest van gevangenen in afdeling twee van gevangenis Qazalhesar is niet alleen een vakbondsprotest of een protest beperkt tot omstandigheden in de gevangenis; het stelt nogmaals de bredere kwestie van het gebruik van terechtstellingen in Iran onder de aandacht.

Volgens rapporten van mensenrechtenorganisaties hebben gevangenen in deze afdeling sinds het einde van juni in protest tegen de overplaatsing van enkele ter dood veroordeelde gevangenen naar isolatiecellen en uit vrees voor aanstaande terechtstellingen een hongerstaking begonnen en bezetting uitgevoerd. Zij eisen stopzetting van de terechtstellingen totdat de zaken opnieuw worden onderzocht en de relevante wetten worden herzien.

De voortzetting van dit protest voor meer dan twee weken toont de diepte van de zorgen van gevangenen die geloven dat enkele doodvonnissen zonder voldoende onderzoek van hun dossiers en zonder mogelijkheid van herziening zijn uitgesproken.

Gevangenis Qazalhesar in Karaj is in de afgelopen jaren een van de belangrijkste centra voor de uitvoering van terechtstellingen in Iran geweest; vooral in zaken die verband houden met drugsmisdrijven. Mensenrechtenorganisaties hebben herhaaldelijk gewaarschuwd voor het hoge aantal terechtstellingen in deze categorie en de noodzaak van herziening van de gerechtelijke aanpak van de Islamitische Republiek.

Critici stellen dat veel verdachten in drugsgerelateerde zaken afkomstig zijn uit onderbedeelde delen van de samenleving en dat in enkele gevallen hun rol, mate van deelneming en persoonlijke omstandigheden nauwkeuriger onderzoek behoeven. Een doodvonnis laat echter geen mogelijkheid voor herstel van mogelijke fouten.

In recente dagen heeft de overplaatsing van een groot aantal gevangenen van afdeling twee van Qazalhesar naar andere afdelingen de bezorgdheid van families en mensenrechtenactivisten doen toenemen. Volgens gepubliceerde rapporten zullen na deze overplaatsingen aanzienlijke aantallen ter dood veroordeelde gevangenen in deze afdeling blijven.

Gebrek aan officiële verklaring over de redenen voor deze overplaatsingen heeft ertoe geleid dat sommige families en mensenrechtenactivisten de mogelijkheid van snellere uitvoering van vonnissen opperen.

Het huidige protest vindt plaats terwijl gevangenen van dezelfde afdeling eerder ook al hongerstakingen hebben gevoerd ter protesten tegen terechtstellingen. Na die protesten hadden gerechtelijke autoriteiten beloofd dat de uitvoering van bepaalde vonnissen zou worden opgeschort en dat herzieningsprocedures mogelijk zouden worden gemaakt. Maar uit het perspectief van protesterende gevangenen toont de voortgang van de uitvoering van vonnissen aan dat deze beloften niet het verloren vertrouwen hebben kunnen herstellen.

De kernkwestie is nu niet alleen het stilzetten van enkele bepaalde vonnissen, maar een groter vraagstuk over het algemene beleid van het gebruik van terechtstellingen in Iran: is het doel van straf de uitvoering van gerechtigheid of het creëren van angst en maatschappelijk afschrik?

Internationale mensenrechtenorganisaties hebben in recente jaren herhaaldelijk gewaarschuwd voor de toename van terechtstellingen in Iran. Deze organisaties eisen naleving van normen voor eerlijke rechtsbedeling, toegang van verdachten tot onafhankelijke juridische bijstand en voorkoming van onherroepelijke vonnissen in zaken waar onduidelijkheid over de gerechtelijke procedure bestaat.

De hongerstaking van gevangenen in Qazalhesar is nu een symbool geworden van protest tegen het terechtstellingsbeleid in Iran; een protest dat achter gevangenismuren is begonnen, maar vragen stelt die verder gaan dan één gevangenis: over de waarde van mensenleven, het recht op eerlijke rechtspraak en de verantwoordelijkheid van regeringen in het gebruik van strafmacht.