بیاعتمادی عمیق واشینگتن؛ داراییهای آزادشده ایران زیر نظارت آمریکا و قطر
در حالی که مذاکرات میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده وارد مرحلهای حساس شده است، مقامهای آمریکایی از طرحی سخن میگویند که بر اساس آن حتی در صورت آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران، حکومت تهران اختیار کامل برای هزینهکرد این منابع را نخواهد داشت. این رویکرد نشان میدهد که نگرانی درباره استفاده جمهوری اسلامی از منابع مالی برای حمایت از گروههای نیابتی و فعالیتهای منطقهای همچنان یکی از موانع اصلی بیاعتمادی میان دو طرف محسوب میشود.
«جیدی ونس» معاون رئیسجمهوری آمریکا، در پایان مذاکرات اخیر در سوئیس اعلام کرد که یکی از موضوعات کلیدی گفتوگوها، طراحی سازوکاری برای نظارت بر نحوه مصرف داراییهای آزادشده ایران بوده است. به گفته او، هدف این است که این منابع مالی به جای استفاده در فعالیتهای بیثباتکننده منطقهای، به بهبود وضعیت اقتصادی مردم ایران اختصاص یابد.
بر اساس جزئیات منتشرشده، طرحی که با مشارکت قطر و اعضای هیئت آمریکایی تهیه شده، امکان دسترسی محدود جمهوری اسلامی به بخشی از داراییهای بلوکهشده را فراهم میکند، اما هزینهکرد این پولها باید در چارچوبهای مشخص و تحت نظارت طرفهای توافق انجام شود. گزارشهای رسانهای حاکی است که نخستین مرحله این برنامه میتواند از شش میلیارد دلار دارایی مسدودشده ایران در قطر آغاز شود.
ونس در توضیح این طرح گفت: «میخواهیم اطمینان حاصل کنیم که این پولها به مردم ایران کمک میکند و صرف حمایت از فعالیتهای تروریستی نمیشود.» او همچنین اعلام کرد بخشی از این منابع میتواند برای خرید محصولات کشاورزی از آمریکا، از جمله گندم، ذرت و سویا مورد استفاده قرار گیرد تا مستقیما در اختیار مردم ایران قرار گیرد.
اظهارات معاون رئیسجمهوری آمریکا در حالی مطرح میشود که طی سالهای گذشته، دولتهای غربی بارها جمهوری اسلامی را به تامین مالی گروههایی مانند حزبالله لبنان، حماس و دیگر نیروهای نیابتی منطقه متهم کردهاند. همین سابقه باعث شده است که حتی در صورت کاهش تحریمها یا آزادسازی منابع مالی، کشورهای غربی به دنبال ایجاد سازوکارهای نظارتی سختگیرانه باشند.
در بخش دیگری از مذاکرات سوئیس، موضوع لبنان و نقش جمهوری اسلامی در حمایت از حزبالله نیز مطرح شد. ونس تاکید کرد که تهران باید کنترل بیشتری بر فعالیتهای حزبالله اعمال کند و در کاهش تنشهای منطقهای نقش ایفا کند. او هشدار داد که ادامه فعالیت گروههای مسلح مورد حمایت ایران میتواند روند مذاکرات را با چالشهای جدی روبهرو سازد.
با وجود آنکه مقامهای آمریکایی از پیشرفت قابل توجه در گفتوگوها سخن گفتهاند، اما روند مذاکرات همچنان شکننده توصیف میشود. گزارشها نشان میدهد هیئت جمهوری اسلامی در مقاطعی تهدید به ترک مذاکرات کرده بود و تنشهای لفظی میان دو طرف همچنان ادامه دارد. با این حال، گفتوگوهای فنی برای دستیابی به توافق نهایی در روزهای آینده ادامه خواهد یافت.
آنچه از اظهارات مقامهای آمریکایی برمیآید این است که حتی در صورت دستیابی به توافق، واشینگتن حاضر نیست بدون نظارت و تضمینهای مشخص، میلیاردها دلار دارایی مسدودشده را در اختیار جمهوری اسلامی قرار دهد. این مسئله خود نشانهای از عمق بیاعتمادی نسبت به نحوه عملکرد حکومت ایران در مدیریت منابع مالی و نقش آن در تحولات منطقهای به شمار میرود.
