‘Ali Zare’i’, ooggewonde van de protesten ‘Vrouw, Leven, Vrijheid’, ter dood veroordeeld

‘Ali Zare’i Dozdahressy’, een 27-jarige gevangene en een van de ooggewonden van de protesten ‘Vrouw, Leven, Vrijheid’, is ter dood veroordeeld door het Revolutionaire Gerechtshof van Teheran. Hij werd gearresteerd na terugkeer uit Duitsland en zit nu vast in de gevangenis Qarchak in Karaj. Deze zaak heeft de zorgen over het gebruik van doodvonnissen door de Islamitische Republiek tegen tegenstanders en betogers opnieuw aangewakkerd.

‘Ali Zare’i Dozdahressy’, een Turkse burger uit Ardabil en woonachtig in Teheran, is door tak 23 van het Revolutionaire Gerechtshof van Teheran ter dood veroordeeld onder het beschuldigingspunt ‘corruptie op aarde’. Het vonnis van deze politieke gevangene, die in de gevangenis Qarchak in Karaj vastgehouden wordt, is op 1 Shahrivar 1405 aan hem bekend gemaakt. Hrana en andere mensenrechtenorganisaties hebben gerapporteerd dat dit vonnis is uitgevaardigd in verband met een reeks politieke en veiligheidsbeschuldigingen tegen hem.

Volgens het rapport van Hrana heeft het gerechtshof activiteiten waaronder ‘uitgebreide politieke activiteiten’, ‘veroorzaken van valse schadeclaims’, ‘verspreiding van nepnieuws’, ‘propaganda tegen het systeem’, ‘verstoring van de veiligheid’ en ‘onwettige in- en uitreizen’ onder de beschuldiging ‘corruptie op aarde’ tegen Zare’i ingebracht.

De zaak van ‘Ali Zare’i beperkt zich echter niet alleen tot het uitvaardigen van een doodvonnis. Zijn achtergrond gaat terug tot de landelijke protesten van 1401, toen hij tijdens de beweging ‘Vrouw, Leven, Vrijheid’ een oog verloor door hagel dat door regeringstroepen werd afgevuurd. Mensenrechten- en mediaorganisaties hebben hem als een van de ooggewonden van die protesten aangemerkt.

Nu, enkele jaren nadat hij een oog verloren heeft tijdens de protesten, staat dezelfde voormalige betoger voor een van de zwaarste straffen van de Islamitische Republiek, een vonnis dat zijn leven kan kosten.

Zare’i woonde enige tijd in Duitsland voordat hij naar Iran terugkeerde. Volgens gepubliceerde rapporten werd hij op 8 Ordibehesht 1405 na binnenkomst in Iran door inlichtingendiensten gearresteerd. Zijn zaak werd in de vooronderzoeksfase door tak 3 van het parket in district 33 van Teheran, bekend als het Veiligheidshofparket, behandeld.

Hij werd vervolgens op 9 Tir 1405 naar de gevangenis Qarchak in Karaj overgebracht en zit nu vast in eenheid 3 van blok 37 van deze gevangenis. Qarchak is een van de belangrijkste gevangenissen van Iran voor de uitvoering van doodvonnissen en in de afgelopen jaren zijn herhaaldelijk rapporten over de uitvoering van doodvonnissen in deze gevangenis gepubliceerd.

Volgens het rapport van Human Rights in Iran is Zare’i naast de doodstraf ook veroordeeld tot voorwaardelijke gevangenisstraffen voor beschuldigingen waaronder ‘lidmaatschap van een groep met het doel de veiligheid van het land te verstoren’, ‘propagandistische activiteiten tegen het systeem’, ‘verspreiding van leugens op het internet’, ‘onwettige uitreizen’ en ‘contact met tegenstanders van het systeem’. Deze bron heeft ook bezorgdheid geuit over zijn gerechtelijk proces en de beperkte toegang tot een gekozen advocaat tijdens het vooronderzoek.

De beschuldiging ‘corruptie op aarde’ is een van de zwaarste strafbepalingen onder de wetten van de Islamitische Republiek en kan leiden tot een doodvonnis. In recente jaren hebben mensenrechtenorganisaties herhaaldelijk gewaarschuwd voor het gebruik van deze beschuldiging en andere veiligheidsbeschuldigingen om zware straffen tegen betogers en tegenstanders van de Islamitische Republiek uit te vaardigen.

De zaak van ‘Ali Zare’i speelt zich af in een context waarin doodvonnissen voor politieke gevangenen en betogers in Iran blijven worden uitgevaardigd. Iran International heeft in een rapport over de recente situatie van politieke gevangenen gesteld dat in de afgelopen weken tal van andere politieke beschuldigden doodvonnissen hebben gekregen of hun doodvonnissen door het Hooggerechtshof zijn bevestigd.

Mensenrechtenrapporten tonen aan dat het gebruik van doodvonnissen in politieke zaken in Iran niet alleen een rechtskwestie is; het is een van de ernstigste mensenrechtenbezorgdheden aangaande de Islamitische Republiek. Dit type vonnissen worden blijven uitgevaardigd terwijl internationale organen en mensenrechtenorganisaties herhaaldelijk hebben gepleit voor een einde aan het gebruik van de doodstraf, vooral in zaken met politieke beschuldigingen.

De zaak van Zare’i is ook van belang vanuit een ander perspectief: hij werd in 1401 ooggewond toen duizenden Iraniërs de straat opgingen om te protesteren tegen de politieke en maatschappelijke situatie in het land. Nu ziet dezelfde persoon zich na terugkeer naar Iran niet alleen met gevangenschap maar ook met een doodvonnis geconfronteerd.

Dit proces schetst een triest beeld van de onderdringingscyclus in de Islamitische Republiek: een betoger die tijdens protesten gewond raakte, het land verliet, naar Iran terugkeerde en na arrestatie onder een beschuldiging wordt gesteld waarvan de straf dood kan zijn.

Ondertussen heeft ‘Ali Zare’i vanuit zijn gevangeniscel mensenrechtenactivisten, internationale organen en het Iraanse volk om aandacht voor zijn situatie gevraagd. De inhoud van dit verzoek onderstreept het belang van inspanningen om de uitvoering van het doodvonnis te voorkomen en de dimensies van zijn zaak op te helderen.

Het kernprobleem in dergelijke zaken is niet alleen het verzet tegen de doodstraf; ook de kwaliteit van het gerechtelijk proces en het recht van de beschuldigde op een eerlijk proces zijn van belang. Wanneer iemand wordt beschuldigd van iets wat kan leiden tot het verlies van het leven, zijn doeltreffende toegang tot een advocaat, mogelijkheid tot werkelijke verdediging, onafhankelijkheid van het gericht en transparantie van het proces van vitaal belang.

In het geval van ‘Ali Zare’i hebben mensenrechtenorganisaties hun bezorgdheid geuit over de naleving van deze rechten. ‘Union for Iran’ heeft in zijn zaak ook gewezen op kwesties zoals het gebrek aan toegang tot een advocaat.

Nu hangt het doodvonnis van deze 27-jarige jongeman boven hem, terwijl hij eerder een oog verloren heeft tijdens de protesten. Zijn zaak stelt opnieuw de vraag of de gerechtelijke instellingen van de Islamitische Republiek politieke protesten en burgeractiviteiten beantwoorden met straffen waarvan de uiteindelijke gevolg het nemen van iemands leven kan zijn.

Voor ‘Ali Zare’i was de afstand tussen gewond raken op straat en zich op de rand van de galg bevinden slechts enkele jaren; een afstand die voor veel Iraanse betogers een symbool is geworden van de kosten van verzet tegen de Islamitische Republiek.

De uitvaardiging van een doodvonnis voor ‘Ali Zare’i Dozdahressy, naast soortgelijke vonnissen die in de afgelopen weken tegen andere politieke gevangenen zijn uitgevaardigd, toont aan dat de onderdrukking- en executiemachine in Iran nog steeds in werking is; een machine die deze keer het leven bedreigt van een jongeman die eerder tijdens protesten een deel van zijn gezichtsvermogen verloren had.