«Tayeb Rostami» – koelie doodgeschoten met direct schot voor brood voor zijn gezin
Tayeb Rostami, een 34-jarige koelie uit Baneh en vader van een kind, kwam zaterdag 14 november in de vroege ochtend om het leven door een direct schot van grenswachten in het gebied Surkiyu. Hij was een man wiens echtgenote zwanger was en die zich tot het gevaarlijke werk van koelievervoer had gewend om zijn gezin te onderhouden. Volgens verslagen schoten agenten van dichtbij en zonder waarschuwing op hem. Een incident dat opnieuw de bittere en fundamentele vraag oproept over het regeringsbeleid tegenover koelies: waarom worden mensen die onder druk van armoede en gebrek aan werkgelegenheid hun toevlucht nemen tot koelievervoer om in leven te blijven, beantwoord met kogels?
Volgens gepubliceerde verslagen werd Tayeb Rostami, 34 jaar oud en afkomstig uit Baneh, zaterdag 14 november in de vroege ochtend in het grensgebied ‘Surkiyu’ het doelwit van schoten door grenswachten van de Islamitische Republiek. Ingelichte bronnen zeiden dat agenten zonder voorafgaande waarschuwing en van dichtbij met een Kalasjnikov op hem schoten. Rostami was getrouwd, vader van een kind, en zijn echtgenote was zwanger op het moment van zijn dood. Het Koerdistaanse Mensenrechtennetwerk meldde dat een groep koelies in dit gebied onder vuur werd genomen en Rostami’s lichaam naar de gerechtelijke pathologie werd overgebracht. Het netwerk verklaarde dat op het moment van publicatie zijn lichaam nog niet aan zijn familie was uitgeleverd.
De dood van Tayeb Rostami kan niet louter als een grensincident of als een confrontatie met iemand die ervan werd beschuldigd illegale goederen te vervoeren, worden beschouwd. Koelievervoer in veel grensgebieden van Koerdistan is ontstaan tegen de achtergrond van armoede, werkloosheid, economische deprivatie en gebrek aan duurzame werkgelegenheid. Een situatie die burgers plaatst tussen het aanvaarden van uitputtend en gevaarlijk werk of het onvermogen om aan de meest basale behoeften van hun gezin te voorzien. Deze mensen gaan niet naar bergachtige gebieden en moeilijk toegankelijke routes voor vermaak of groot winstbejag. Velen van hen dragen zware lasten over gevaarlijke routes om een gering inkomen te verdienen, en stellen hun leven elke keer bloot aan kou, valgevaar, mijnen en kogels.
De verantwoordelijkheid van de regering beperkt zich niet alleen tot het gedrag van agenten die de trekker overhalen. Economisch beleid, onevenredige verdeling van middelen, chronische deprivatie van grensgebieden en onvermogen om duurzame werk en inkomsten te creëren, vormen deel van het terrein dat mensen naar zulke kostbare keuzes drijft. Een regering die over gewapende strijdkrachten en uitrusting beschikt voor de grenzen van het land, is ook verantwoordelijk tegenover het recht van burgers in diezelfde gebieden op werk, veiligheid en een waardig leven. Men kan niet aan de ene kant wettelijke en duurzame inkomstenbronnen voor bepaalde delen van de samenleving beperkt of ontoereikend houden, en aan de andere kant mensen die hun toevlucht hebben genomen tot koelievervoer om in leven te blijven, met kogels straffen.
Zelfs als het vervoer van goederen zonder vergunning volgens de wetten van de Islamitische Republiek als schending of smokkel wordt beschouwd, rechtvaardigt zo’n beschuldiging niet het ontnemen van het recht op leven. Onafhankelijke deskundigen van de Verenigde Naties verklaarden in een verklaring van 23 september 2026 uitdrukkelijk dat ook de verdenking van het vervoer van goederen in strijd met douanebepalingen geen bedreiging voor het leven van agenten vormt en op geen enkel moment het gebruik van vuurwapens rechtvaardigt. Zij eisten een einde aan het gebruik van dodelijk geweld tegen koelies en brandstofhandelaars, alsmede onafhankelijke onderzoeken naar elk geval van dood als gevolg van maatregelen van veiligheidstroepen. Volgens deze deskundigen behoren koelies tot de meest achtergestelde economische groepen in Iran en mogen zij niet het gevolg van hun armoede met hun leven betalen.
In dezelfde verklaring staat dat minstens 12 koelies sinds het begin van 2026 tot aan de publicatie zijn gedood door schoten van grens- of Sepah-troepen. De VN-deskundigen berichtten ook over verslagen van zeven koelies die in de twee maanden voorafgaand aan de publicatie van de verklaring zijn gedood met directe schoten van dichtbij en zonder waarschuwing. Zij benadrukt dat de Iraanse regering zelfs geen officiële statistieken over sterfgevallen van koelies en brandstofhandelaars publiceert, en dat de registratie van deze slachtoffers in feite op de schouders van gezinnen en burgersamenlevingsorganisaties rust.
Aan de andere kant van dit verhaal onthullen onderzoeksverslagen over grote olie-verkoop- en smokkelnetwerken en ondoorzichtige geldstromen verbonden aan personen en instellingen met invloed, volstrekt andere dimensies dan economisch koelievervoer. Zo claimde Iran International in augustus 2026 dat een netwerk van olieverkooptussenpersonen, inclusief personen verbonden aan families van enkele hoge functionarissen, ongeveer 11 miljard dollar van de opbrengsten uit olieverkoop niet naar het land hadden teruggebracht. Het Amerikaanse ministerie van Financiën meldde ook in zijn verslagen en maatregelen in 2026 over grote netwerken voor het verborgen verkopen van Iraanse olie en vloeibaar gas, het gebruik van schermvennootschappen en de verplaatsing van honderden miljoenen dollars uit opbrengsten van deze transacties. Deze verslagen en beschuldigingen moeten aan hun bronnen worden toegeschreven en vormen op zichzelf geen rechterlijke veroordeling van alle genoemde personen; maar zij roepen minstens serieuze vragen op over toezicht, verantwoording en omgang met grote economische netwerken.
Het verschil dat het publiek in deze zaak waarneemt, is indrukwekkend: een arme koelie die voor een karig loon goederen draagt, kan aan de grens met kogels worden geconfronteerd; maar in dossiers waarin miljarden dollars niet teruggekeerde olieopbrengsten, invloedrijke tussenpersonen en complexe financiële netwerken ter sprake komen, is het onderzoeks-, toezicht- en verantwoordingsproces vele malen ingewikkelder en onduidelijker. De vraag luidt: waarom is het vermogen en de krachtigheid van de regering tegenover hulpeloze burgers die voor hun avondmaal werken, zo snel gericht op het gebruik van dodelijk geweld, terwijl transparantie en verantwoording in grote economische dossiers en netwerken verbonden aan machtcentra nog steeds door onduidelijkheid worden gekenmerkt?
De dood van Tayeb Rostami is niet alleen de dood van een koelie; hij heeft een gezin met een kind en een baby onderweg zonder vader en kostwinnerachterlaten. Zijn zwangere echtgenote zal nu zonder haar man moeten leven en onder onzekere toekomstvooruitzichten. Geen van deze lijdensweg wordt gerechtvaardigd door benamingen als ‘bestrijding van smokkel’. Als de regering stelt dat zij de wet uitvoert, moet zij zich eerst houden aan het recht op leven, proportionaliteit in het gebruik van geweld en haar verantwoordelijkheid voor het bieden van de mogelijkheid voor een waardig leven. De grenswacht heeft de taak de grens te verdedigen, niet het leven af te nemen van iemand die naar de grens is gekomen om het brood voor zijn gezin veilig te stellen.
