Trump: Het Straat van Hormuz zal Amerikaans grondgebied worden; uitspraak die spanningen met de Islamitische Republiek naar een nieuw niveau tillen

Donald Trump, president van de Verenigde Staten, heeft opnieuw het idee geopperd om het Straat van Hormuz als “grondgebied van de Verenigde Staten” af te kondigen en beweerd dat Washington nu “volledige controle” over deze zeestraat in handen heeft; uitspraken die midden in een patstelling van onderhandelingen met de Islamitische Republiek, een scherpe afname van scheepsverkeer en groeiende bezorgdheid over de toekomst van een van de belangrijkste energieroutesvan de wereld, de spanningen tussen Teheran en Washington naar een nieuw stadium hebben gebracht.

Donald Trump verdedigde gisteren, maandag 17 augustus, opnieuw het idee om het Straat van Hormuz als Amerikaans grondgebied af te kondigen in een gesprek met verslaggevers in het Witte Huis. Hij beschreef het idee als “geweldig” en zei dat Washington onder de huidige omstandigheden feitelijk de controle over de zeestraat in handen heeft.

Trump zei hierover: “We controleren het nu. We controleren het via een maritieme blokkade en ik hou van het idee om het als Amerikaans grondgebied af te kondigen.” Hij voegde er aan toe: “We hebben volledige controle over het Straat van Hormuz.”

Deze uitspraken werden gedaan één dag nadat de 60-daagse overeenstemmingstermijn tussen de Verenigde Staten en de Islamitische Republiek was verstreken; een akkoord dat zou moeten leiden tot bredere onderhandelingen voor een einde aan de oorlog en heropening van het Straat van Hormuz, maar eindigde zonder een definitieve overeenkomst te bereiken.

Trump zei ook dat hij niet van plan is het raamwerk van de overeenkomst met de Islamitische Republiek te verlengen en vroeg Teheran opnieuw de voorwaarden die Washington wenst te accepteren.

Bij het uitleggen van zijn bewering over controle van het Straat van Hormuz verwees Trump naar Amerikaanse maritieme operaties tegen de Islamitische Republiek.

Hij zei dat de Islamitische Republiek nog steeds problemen kan veroorzaken, inclusief het leggen van mijnen in de zeestraat, een actie die volgens hem zeer gevaarlijk kan zijn voor handelsvaartuigen.

Trump zei hierover: “Niemand wil dat zijn miljardendollarvaartuig beschadigd raakt door een mijn.” Hij benadrukte ook: “De maritieme blokkade is volstrekt effectief geweest.”

De Amerikaanse president stelde ook dat momenteel miljoenen vaten olie door het Straat van Hormuz gaan en zei dat als de situatie verandert, er mogelijkheid is voor meer olievervoer via deze zeestraat.

Trump voegde eraan toe: “Als je naar de cijfers kijkt, zul je zien dat het Straat van Hormuz open is en de olieprijs daalt en dat zal doorgaan; tenzij we besluiten om veel rigoureuzer te handelen dan we nu doen.”

Dit beeld verschilt echter met enkele onafhankelijke gegevens over de scheepvaartssituatie in het Straat van Hormuz. The Wall Street Journal heeft gerapporteerd dat ondanks Trumps bewering van “volledige controle” over de straat, het aantal vaartuigen dat de zeestraat passeert sterk is afgenomen. Volgens scheepsvolgsystemen passeerden op een van de recente dagen slechts 14 vaartuigen de straat; terwijl dit voor de oorlog meer dan 130 schepen per dag was.

De krant meldde ook dat veel vaartuigen routes kiezen die nog steeds worden beïnvloed door de capaciteiten en bedreigingen van de Islamitische Republiek en dat de aanwezigheid van de Amerikaanse marine alleen niet synoniem is met volledige controle over het verkeer in de zeestraat.

Trump belaagde in een ander deel van zijn toespraken opnieuw de economische en militaire omstandigheden van de Islamitische Republiek. Hierover zei hij: “De Islamitische Republiek zit in groot onheil.” Trump stelde ook dat de Islamitische Republiek te maken heeft met 300 procent inflatie en voegde eraan toe: “Hun land is ingestort, hun leger is volkomen verslagen en het Iraanse regime zit in groot onheil.”

De Amerikaanse president heeft in recente dagen herhaaldelijk geprobeerd de economische en militaire druk op de Islamitische Republiek als teken van zwakte van Teheran voor te stellen; terwijl onderhandelingen over een einde aan de oorlog en het vaststellen van een mechanisme voor het heropenen van het Straat van Hormuz nog steeds geen resultaat hebben opgeleverd.

Trumps idee over het Straat van Hormuz werd niet voor het eerst in recente dagen naar voren gebracht. Hij had vrijdag 14 augustus in New York gezegd dat hij van plan is het Straat van Hormuz na de nederlaag van de Islamitische Republiek spoedig tot “Amerikaans grondgebied” uit te roepen.

Trump had in die toespraak gezegd: “Het is feitelijk al zo. We hebben een maritieme blokkade en geen schip kan zonder onze goedkeuring passeren.”

Maar slechts enkele uren later zei een hoge ambtenaar van het Witte Huis tegen verslaggevers van The Wall Street Journal dat Trump voordat hij dit onderwerp ter sprake bracht, geen vergadering met zijn adviseurs had gehad en dat hij “grappen” maakte toen hij het uitsprak. Echter, het herhalen van dit idee in het Witte Huis op 17 augustus toont aan dat het onderwerp, op zijn minst in openbare verklaringen van de Amerikaanse president, meer is dan één enkele opmerking.

Ondertussen had Trump eerder ook de term “Trump-straat” gebruikt. In een van zijn toespraken had hij gezegd dat de Islamitische Republiek de route van de “Trump-straat” open moet maken en vervolgens had hij uitgelegd dat hij het Straat van Hormuz bedoelde.

Hij had op dat moment gezegd: “Eerst zei ik ‘Trump-straat’, ik bedoelde het Straat van Hormuz. Sorry, dat was een erg slechte fout. Nepnieuws zal zeggen dat ik dit per ongeluk zei; niets aan mij is per ongeluk.”

De bewering om het Straat van Hormuz in Amerikaans grondgebied om te zetten verschilt juridisch van de bewering van militaire aanwezigheid of controle. Het Straat van Hormuz ligt tussen Iran en Oman en de kustwateren ervan vallen onder de soevereiniteit en jurisdictie van de kuststaten.

Volgens het VN-Verdrag inzake het recht van de zee strekt de soevereiniteit van de kuststaat zich uit tot zijn territoriale wateren tot 12 zeemijlen. Ook bepaalt dit verdrag in het geval van zeestraten die worden gebruikt voor internationaal scheepvaartverkeer dat dit de rechtsstatus van de wateren en de soevereiniteit van de kuststaten niet verandert.

Daarom kan louter militaire aanwezigheid of het toepassen van een maritieme blokkade op zichzelf geen eigendom of Amerikaanse soevereiniteit over het Straat van Hormuz creëren. Dit verschil tussen operationele controle en territoriale soevereiniteit is een van de belangrijkste juridische aspecten van Trumps recente uitspraken.

Het belang van deze kwestie beperkt zich niet tot Iran en Amerika. Het Straat van Hormuz is een van ’s werelds meest vitale energiepassages. Volgens de laatste gegevens van het Amerikaanse Energy Information Agency passeerden in de eerste helft van 2025 gemiddeld ongeveer 20,9 miljoen vaten olie per dag door deze straat, wat overeenkomt met ongeveer 20 procent van het wereldwijde verbruik van aardolieproducten en bijna een kwart van de ter zee verhandelde olie. Daarom kan elke langdurige verstoring van scheepsverkeer gevolgen hebben die verder gaan dan de regio; van energieprijzen en vervoerskosten tot inflatie en energiezekerheid in verschillende landen.

In recente dagen hebben oliemarkten ook gereageerd op de toename van spanningen tussen Teheran en Washington. The Wall Street Journal meldde dat op 17 augustus de Brentolieprijs ongeveer 2,7 procent steeg en $90,87 per vat bereikte; tegelijkertijd steeg West Texas Intermediate olie ook met 2,5 procent.

Daarentegen hebben functionarissen van de Islamitische Republiek Amerika’s bewering over het Straat van Hormuz verworpen. “Kazem Gharibabadi”, plaatsvervangend minister van Buitenlandse Zaken van de Islamitische Republiek, zei in reactie op Trumps opmerkingen: “Het Straat van Hormuz was Iraans, is Iraans en zal Iraans blijven.”

Dit standpunt toont aan dat Teheran elke poging van Washington om controle op te leggen of de juridische status van de zeestraat te veranderen als een directe bedreiging voor zijn soevereiniteit beschouwt. Ondertussen hebben de Islamitische Republiek en Oman gesproken over een mechanisme voor het beheer van handelsverkeer door het Straat van Hormuz; een stap die zou kunnen helpen bij het herstel van enig commercieel scheepvaartverkeer, maar Washington is tegen elk arrangement dat Teherans effectieve controle over scheepsverkeer zou consolideren.

Trumps recente uitspraken zijn gedaan in een situatie waarin de 60-daagse overeenstemmingstermijn tussen de Verenigde Staten en de Islamitische Republiek is verstreken en geen overeenkomst voor een einde aan de oorlog en volledige heropening van het Straat van Hormuz is bereikt.

Aan de andere kant hebben Trumps bedreigingen tegen Oman in geval van belemmeringen in het pad van Amerikaans beleid ten opzichte van de Islamitische Republiek de crisis zelfs uitgebreid naar een van Washingtons bondgenoten in de regio. Trump waarschuwde in een interview met Fox News dat als Oman in het pad van Amerikaans beleid in de weg staat, Washington militair tegen dit land zal optreden.

Deze dreiging werd geuit in een situatie waarin Oman een van de belangrijkste bemiddelaars tussen Teheran en Washington is geweest. Als gevolg daarvan is het Straat van Hormuz niet langer alleen een vitale olietransportroute, maar is het een van de belangrijkste punten van militaire, economische en diplomatieke confrontatie tussen de Islamitische Republiek en de Trump-regering geworden.

Trump zegt dat Amerika “volledige controle” over het Straat van Hormuz heeft en spreekt zelfs van het omzetten ervan in Amerikaans grondgebied. Maar de werkelijke situatie ter plekke is ingewikkelder.

De aanwezigheid van de Amerikaanse marine heeft Washingtons vermogen om schepen te escorteren, een blokkade in te stellen en de scheepsroutes van de Islamitische Republiek te bedreigen, vergroot; maar de scherpe afname van het aantal passerende schepen toont aan dat de straat nog niet is teruggekeerd naar een normale en veilige internationale route.

Aan de andere kant maakt internationaal recht ook een duidelijk onderscheid tussen het gebruik van militaire macht en territoriaal eigendom. Daarom kunnen Trumps opmerkingen vooral worden beschouwd als onderdeel van Washingtons maximale drukcampagne tegen de Islamitische Republiek; een druk die nu een van ’s werelds belangrijkste zeestraten tot het centrum van een geopolitieke confrontatie heeft omgevormd.

Ondertussen zal, hoe langer de crisis duurt, de kostprijs ervan niet alleen gevolgen hebben voor Teheran en Washington; maar zullen ook de energiemarkt, wereldhandel en landen afhankelijk van olie en gas uit de regio in toenemende mate worden geconfronteerd met de gevolgen ervan.