وقاحت در تریبون رسمی: پناهیان مسیحیت را «مزخرف» خواند تا از گرانی بگریزد
سخنان پناهیان درباره «دینِ مسیحیشده اسلامی» و بازار سکه، کنشی تفرقهانگیزست که درد اقتصادی را گریبان نمیزند.
در یک سخنرانی جنجالبرانگیز که در روز گذشته شنبه ۱۱ بهمن ۱۴۰۴ برابر با ۳۱ ژانویه برگزار شد، «علیرضا پناهیان» سخنران منتسب به دفتر علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی، پاسخی بیسابقه و انتقادی به پرسش یک جوان درباره نوسانات بازار طلا و سکه داد که بازتابهای گستردهای در رسانههای فارسیزبان داشته است.
ماجرا از زمانی آغاز شد که یکی از حضار در این جلسه، در میانهی سخنان پناهیان فریاد زد که قیمت بازار طلا و سکه در همان ساعات، به طور لحظهای افزایش یافته است. پناهیان در پاسخ، این موضوع را نه به عوامل اقتصادی یا سیاستگذاریهای مالی، بلکه به «ضعف کارکرد مساجد و ساختار دین» نسبت داد.
در حالی که دادههای بازار نشان میدهد قیمت طلا و سکه در روز ۱۱ بهمن با نوسانات قابل توجه همراه بوده است (ریزش قیمت در برخی گزارشها و افزایش در گزارشهای دیگر)، که خود گواه یک بازار بیثبات است، پناهیان به جای پرداختن به عوامل اقتصادی، ساختار اجتماعی و دینی را مقصر دانست.
پناهیان ضمن انتقاد مستقیم از عملکرد مساجد، گفت که این نهادها «محل درآمد» نشدهاند و کارکردشان به ادای مناسک محدود شده است. سپس ریشهی مشکلات اقتصادی را در «دین واقعی» ندیدن وضعیت فعلی دانست و در ادبیاتی کمسابقه ادعا کرد: «ما یک دین مزخرف مسیحی را آوردیم اینجا و اسلامیاش کردیم؛ گفتیم مسجد فقط مسئول اخلاق است.»
این عبارت، که در رسانههای مستقل و مورد تاکید سایتهای خبری فارسیزبان گزارش شده، واکنشهایی را در فضای عمومی ایجاد کرده است، به خصوص برای مخاطبانی که چارچوب خبریشان بر مبنای تحلیل انتقادی دین و جامعه است.
پناهیان در سخنانش تاکید کرد که تا مساجد در کارکرد اقتصادی مردم دخالت نکنند، وضعیت معیشتی بهبود نخواهد یافت و اقتصاد کشور، جای دیگر میرود. او روحانیت را عامل «انحراف در کارکرد اجتماعی و اقتصادی دین» خواند و این وضعیت را نتیجهی بیتوجهی به دین واقعی دانست.
این موضعگیری، از یک سو بازتابی از نارضایتی عمومی از گرانیها و تورم است و از سوی دیگر، نشاندهندهی تلاش برخی از چهرههای مذهبی نزدیک به قدرت برای تفسیر بحرانهای اقتصادی در چارچوب انتقادی فرهنگی و دینی است، تحلیلی که از منظر بسیاری از اقتصاددانان ناکافی و انحرافی تلقی میشود.
بازار طلا و سکه در ایران در همان روز با نوسانات شدید همراه بوده است؛ گزارشهای اقتصادی نشان میدهد قیمت طلا و سکه در روز ۱۱ بهمن بسیار دستخوش تغییر بوده و این موضوع ناشی از عوامل متعددی مثل بازار جهانی، نرخ ارز و شرایط داخلی سرمایهگذاری است، نه تنها پیامد ساختارهای مذهبی داخلی.
به طور خاص، در گزارشهای اقتصادی آمده که قیمت طلای ۱۸ عیار و سکه در آن روز کاهش قابل توجهی داشته و بازار با روند اصلاح روبهرو بوده است، که نشان میدهد وضعیت اقتصادی پیچیدهتر از آن است که به یک دلیل فرهنگی یا دینی تقلیل داده شود.
واکنش پناهیان نسبت به یک انتقاد اقتصادی، به سرعت در رسانههای فارسیزبان پوشش داده شده است و این تحلیلهای دینی درباره اقتصاد، هم از سوی منتقدان حکومتی و هم از سوی تحلیلگران مستقل، با تردید و حتی انتقاد مواجه شده است. برخی تحلیلگران معتقدند که اتصال دین به کارکرد اقتصادی در این سطح، ممکن است از توضیح عوامل ساختاری واقعی فرار کند و به ریشهیابیهای سطحی منجر شود.
