اول مه، روز جهانی کارگر در سایه بیکاری، فقر و کوچ اجباری نخبگان از ایران
در حالی که جهان در روز کارگر از تلاش و کرامت نیروی کار تجلیل میکند، در ایران بحران اقتصادی، بیکاری گسترده، مهاجرت تحصیلکردگان و محدودیتهای شغلی برای بسیاری از شهروندان، واقعیتی متفاوت و نگرانکننده را رقم زده است.
اول ماه مه، «روز جهانی کارگر»، در بسیاری از کشورهای جهان فرصتی است برای پاسداشت تلاش کارگران، مطالبه حقوق عادلانه و تاکید بر کرامت انسانی در محیط کار. در این روز، کارگران در نقاط مختلف جهان گرد هم میآیند تا از دستاوردهای خود سخن بگویند و برای بهبود شرایط کاری تلاش کنند. با این حال، برای بسیاری از شهروندان در ایران، این روز بیش از آنکه نماد قدردانی باشد، یادآور فشارهای اقتصادی، ناامنی شغلی و آیندهای نامطمئن است.
گزارشها نشان میدهد که در ماههای اخیر، موج گستردهای از تعدیل نیرو و بیکاری در بخشهای مختلف اقتصادی ایران رخ داده است. در برخی شهرها، هزاران نفر تنها در یک بازه کوتاه شغل خود را از دست دادهاند و افزایش قیمت کالاهای اساسی، زندگی روزمره را برای بسیاری از خانوادهها دشوارتر کرده است.
این وضعیت در بستری از یک بحران اقتصادی عمیقتر شکل گرفته است؛ بحرانی که با تورم بالا، کاهش ارزش پول ملی و افزایش هزینههای زندگی همراه است. بر اساس برآوردها، بخش قابل توجهی از جمعیت ایران زیر خط فقر زندگی میکنند و حتی تامین نیازهای اولیه برای میلیونها نفر به چالشی جدی تبدیل شده است.
بازار کار ایران نیز با مشکلات ساختاری روبهرو است. اگرچه آمارهای رسمی گاهی نرخ بیکاری را در سطحی محدود نشان میدهند، اما واقعیت این است که بخش بزرگی از جمعیت در سن کار، اساسا از بازار کار خارج شدهاند. نرخ مشارکت اقتصادی پایین و بیکاری گسترده در میان جوانان، بهویژه فارغالتحصیلان دانشگاهی، نشاندهنده عمق این بحران است. بهطوری که درصد قابل توجهی از افراد بیکار را تحصیلکردگان تشکیل میدهند.
در چنین شرایطی، مهاجرت به یکی از گزینههای اصلی برای بسیاری از جوانان و متخصصان تبدیل شده است. خروج نیروهای تحصیلکرده، که به «فرار مغزها» تعبیر میشود، نهتنها آینده فردی آنان، بلکه چشمانداز توسعه کشور را نیز تحت تاثیر قرار داده است.
از سوی دیگر، برخی گروهها و اقلیتها در ایران با محدودیتهای بیشتری در دسترسی به فرصتهای شغلی مواجه هستند. گزارشهای متعدد نشان میدهد که این افراد گاه از اشتغال در برخی مشاغل محروم میشوند یا با تبعیضهای سیستماتیک در محیط کار روبهرو هستند. این مسئله، شکافهای اجتماعی و اقتصادی را عمیقتر کرده و دسترسی برابر به فرصتهای شغلی را با چالش مواجه ساخته است.
کاهش قدرت خرید نیز یکی از مهمترین دغدغههای شهروندان است. افزایش مداوم قیمتها، بهویژه در حوزه مواد غذایی، باعث شده است که بسیاری از خانوادهها ناچار به حذف اقلام ضروری از سبد مصرفی خود شوند. به تعبیر بسیاری از شهروندان، «سفرهها هر روز کوچکتر میشود»؛ عبارتی که بهخوبی عمق فشار اقتصادی را نشان میدهد.
در سطحی کلانتر، تحولات سیاسی و اقتصادی اخیر نیز به تشدید این وضعیت دامن زده است. کاهش تولید صنعتی، آسیب به زیرساختهای اقتصادی و از دست رفتن فرصتهای شغلی، میلیونها نفر را در معرض بیکاری یا ناامنی شغلی قرار داده است. برخی گزارشها از نابودی یا توقف فعالیت بخش قابل توجهی از صنایع و از دست رفتن بیش از یک میلیون شغل خبر میدهند.
در حالی که در بسیاری از کشورها، روز کارگر با افزایش دستمزد، بهبود شرایط کاری و تقویت حمایتهای اجتماعی همراه است، در ایران بسیاری از کارگران و شهروندان با واقعیتی متفاوت روبهرو هستند؛ واقعیتی که در آن امنیت شغلی کاهش یافته، دستمزدها با تورم همخوانی ندارد و دسترسی به حقوق اولیه با محدودیت مواجه است.
روز جهانی کارگر، در چنین شرایطی، نهتنها فرصتی برای گرامیداشت کارگران، بلکه یادآوری مسئولیتی است که در قبال بهبود وضعیت معیشتی و شغلی میلیونها انسان وجود دارد؛ مسئولیتی که تحقق آن، نیازمند تغییرات اساسی در ساختارهای اقتصادی و اجتماعی است.
نویسنده: م.ر
