Genève op het rand van een groot besluit; laatste ronde onderhandelingen Iran en Amerika onder schaduw van oorlogsdreiging

Genève staat op het rand van een groot besluit. Deze onderhandelingsronde kan het laatste hoofdstuk van kernwapenconflict zijn of het begin van een nieuwe crisis.

Gelijktijdig met toenemende militaire spanningen in de regio en aanzienlijke verplaatsing van Amerikaanse marinekrachten, arriveerde een konvooi met Amerikaanse diplomaten op het residentie van de ambassadeur van Oman in Genève; een gebouw dat opnieuw het toneel is geworden van indirecte onderhandelingen tussen Teheran en Washington. Uren later rapporteerden nieuwsbronnen de aankomst van een Iraanse delegatie op dezelfde plek; een plaats waar Oman zijn rol als tussenpersoon blijft vervullen.

Nieuwsagentschap “Associated Press” meldde dat een konvooi, waarvan wordt aangenomen dat het Iraanse diplomaten bevatte, op de residentie van de ambassadeur van Oman is aangekomen. Deze bewegingen vinden plaats terwijl de atmosfeer in Genève, in tegenstelling tot vorige week die nat en koud was, dit keer warm en zonnig is beschreven, maar politiek veel meer gespannen.

Hoewel de focus van deze formele onderhandelingen op het nucleaire programma ligt, strekken de zorgen zich verder uit. “Ismail Baghaei”, woordvoerder van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken, verklaarde: “De gesprekken tussen de Amerikaanse en Omaanse partijen zijn begonnen en de Iraanse delegatie zal over enkele minuten de onderhandelingsplek betreden.”

Hij zei ook: “Wij hebben de bereidheid om de onderhandelingen zo lang door te zetten als nodig is voor de realisatie van onze nationale belangen.”
Baghaei benadrukte: “Wij zijn met volledige serieuze aandacht aanwezig om onze nationale belangen in de onderhandelingen veilig te stellen en het onderwerp van de onderhandelingen is gericht op nucleaire kwesties.”

Intussen is de mogelijke aanwezigheid van de directeur-generaal van het Internationaal Atoom Energiebureau ter sprake gekomen; een organisatie die in afgelopen jaren herhaaldelijk waarschuwingen heeft gegeven over de toename van uraniumverrijking in Iran en afname van toezichthoudende samenwerking. Volgens recente rapporten van het bureau is de hoeveelheid Iraanse verrijkte uraniumvoorraden op hoge niveaus aanzienlijk toegenomen; een onderwerp dat vanuit westerse ogen de “nucleaire zeitnood” kan verkorten.

Terwijl Teheran erop hamert dat de onderhandelingen gericht moeten zijn op nucleaire kwesties, stuurde Washington een ander signaal. “Mike Huckabee”, ambassadeur van Amerika in Israël, stelde: “De nucleaire kwestie is slechts onderdeel van de zorgen van de regering Donald Trump. Hij heeft gezegd dat de Islamitische Republiek de moorden op zijn eigen volk moet stoppen en het ballistische raketprogramma moet ook in het middelpunt van aandacht staan.”

Huckabee voegde eraan toe over het lot van de onderhandelingen: “Laten we hopen op een redelijke aanpak van de Iraniërs. Maar 47 jaar zijn verstreken en we wachten nog steeds op een dergelijke aanpak.”

Deze uitspraken tonen aan dat zelfs als in Genève voortgang wordt geboekt, het pad naar een alomvattend akkoord nog steeds hobbelig zal zijn; vooral omdat regionale dossiers, het raketprogramma en mensenrechtenkwesties nog steeds ernstige punten van verschil zijn.

Volgens een mededeling van het officiële Omaanse persbureau ontmoette “Badr Al-Busaidi”, minister van Buitenlandse Zaken van dit land, in Genève “Steve Witkoff” en “Jared Kushner” en bespraken zij de standpunten en suggesties van de Iraanse partij en reacties van het Amerikaanse team.

De Omaanse buitenlandsminister zei: “De inspanningen gaan intensief en constructief door, en onderhandelaars benaderen ongebruikelijke ideeën en creatieve nieuwe oplossingen om de voorwaarden voor een eerlijk akkoord met duurzame garanties tot stand te brengen.”

Ondanks speculatie over de mogelijkheid van directe gesprekken tussen Iran en Amerika, behield Oman op het moment van dit verslag formeel zijn rol als tussenpersoon.

Schaduw van oorlog; militaire boodschappen gelijktijdig met diplomatie

Gelijktijdig met het begin van deze onderhandelingsronde tonen gepubliceerde beelden aan dat het vliegdekschip USS Gerald R. Ford het Griekse eiland Kreta heeft verlaten; een beweging die in het gespannen klimaat van de regio niet als betekenisloos kan worden beschouwd. Analisten zeggen dat deze verplaatsingen onderdeel kunnen zijn van “drukdiplomatie”; een indirect bericht aan Teheran dat de militaire optie nog steeds op tafel ligt.

Ook in Iran hebben officiële media een waarschuwende toon aangenomen. Het officiële persbureau van de Islamitische Republiek schreef: “De signalen van onderhandelingsverzachtingspolitiek van Iran moeten correct begrepen worden door Amerika, zodat deze onderhandelingsronde succesvol wordt afgerond; een succes waarvan het veranderen in mislukking het begin van nieuw conflict kan zijn en de omstandigheden in een gevaarlijke onduidelijkheid kan brengen.”

Deze uitdrukking is eigenlijk een impliciete erkenning van de fragiliteit van de situatie; een plaats waar mislukking van onderhandelingen kan leiden tot een nieuwe spiraal van militaire spanning.

In Genève volgen tientallen verslaggevers van internationale media moment voor moment de ontwikkelingen. Analisten achten drie hoofdscenario’s waarschijnlijk:

• aankondiging van vooruitgang en bepaling van moment voor volgende onderhandelingen;
• mislukking van onderhandelingen en intensivering van sancties en militaire druk;
• bereiken van beperkt akkoord dat sommige meningsverschillen tijdelijk beheert.

Wat deze ronde onderscheidt, is de gelijktijdigheid ervan met toename van verrijking, binnenlandse druk in Iran en militaire opstelling in de regio. Velen geloven dat deze onderhandelingen, als zij niet de “laatste kaart” zijn, minstens het begin van een laatste hoofdstuk van een uitputtend geschil kunnen zijn.

De kernvraag blijft echter bestaan: zal Genève getuige zijn van een akkoord dat vier decennia spanning beperkt, of zal deze rustige Zwitserse stad het beginpunt van een nieuwe crisis worden? Het antwoord zal misschien slechts enkele uren na de onderhandelingen duidelijk worden.