Wat is het nut van verklaringen en resoluties over ‘schendingen van mensenrechten’ in Iran?
Amnesty International is een non-profitorganisatie die 60 jaar geleden werd opgericht om, gebaseerd op mensenrechtenprincipes en internationale wetten, staten ertoe aan te zetten de rechten van hun burgers in acht te nemen. Het steunen van mensenrechten, het tot stand brengen van mondiale gerechtigheid, het documenteren van schendingen van mensenrechten en het voorkomen van schendingen van menselijke rechten zijn missies die deze internationale organisatie voor zichzelf heeft gedefinieerd.
De afdeling Iran van deze mensenrechtenorganisatie heeft tot nu toe honderden verklaringen en rapporten gepubliceerd, vooral in de 42 jaar dat de Islamitische Republiek Iran bestaat. De vraag van veel luisteraars van Radio Farda is wat het effect is van de publicatie van deze verklaringen op de verbetering van de mensenrechtensituatie in Iran?
Om deze vraag en soortgelijke vragen te beantwoorden, hebben we een speciaal gesprek gevoerd met Raha Bahraini, jurist en onderzoeker van Iraanse aangelegenheden bij Amnesty International, dat u kunt beluisteren en lezen.
Mevrouw Bahraini, een van de kwesties die Radio Farda-luisteraars meestal naar voren brengen, en vaak als kritiek, is het effect van de publicatie van deze verklaringen en zelfs VN-resoluties die schendingen van mensenrechten in Iran veroordelen. Deze luisteraars zeggen dat deze verklaringen al 42 jaar worden uitgevaardigd, maar volgens hen hebben zij geen effect gehad op de verbetering van de mensenrechtensituatie in Iran. Wat is uw reactie hierop?
Dit is een gerechtvaardigd vraag. We worden in Iran geconfronteerd met een enorme mensenrechtencrisis, en de bestaande mondiale mechanismen zijn niet berekend op deze mensenrechtencrisis. Elk jaar worden we geconfronteerd met een enorm aantal schendingen van mensenrechten en internationale misdaden in het land, en de bevelen tot en uitvoerders van deze gruweldaden blijven straffeloos. Een van de belangrijkste redenen voor deze situatie is enerzijds het ineffectieve justitiële systeem en de medeplichtigheid bij schendingen van mensenrechten in Iran. Want als u de situatie in Iran vergelijkt met veel landen in de wereld, is de eerste plicht om schendingen van mensenrechten aan te pakken in het huidige mondiale systeem dat van staten en hun justitiële systeem. Maar in Iran werkt het justitiële systeem in plaats van schendingen van mensenrechten aan te pakken samen met degenen die mensenrechten schenden, en draagt het directe verantwoordelijkheid in dit verband.
In zo’n omgeving kijken slachtoffers van schendingen van mensenrechten en het volk in het algemeen eerst naar de internationale gemeenschap, maar in de internationale gemeenschap zijn er beperkte middelen beschikbaar om staten verantwoordelijk te houden, en deze middelen omvatten niet dat u gemakkelijk alle schendingen van mensenrechten in een land systematisch en in rechtbanken kunt vervolgen. Nu, om uw vraag over de impact van deze resoluties te beantwoorden, moet ik uitleggen wat precies de mechanismen zijn die op internationaal niveau bestaan voor het aanpakken van schendingen van mensenrechten.
Vertel me over de mechanismen voor het aanpakken van schendingen van mensenrechten. Hoe werken deze mechanismen?
Hier kunnen we ons op zijn minst op drie belangrijke mechanismen concentreren, waarvan twee mensenrechten en politieke aspecten hebben, en waarvan één een strafrechtelijk aspect heeft.
Op internationaal niveau zijn er onafhankelijke mensenrechtenorganisaties van de VN, zoals de Mensenrechtencommissie, de Commissie voor de Rechten van het Kind en de Commissie tegen Foltering, die toezien op verdragen die landen hebben ondertekend, en landen moeten voortdurend en meerdere jaren hun track record aan deze commissies voorleggen, en daarnaast dienen mensenrechtenorganisaties hun parallelle rapporten in, en tijdens deze beoordeling moeten staten in verschillende gebieden verantwoording afleggen.
Maar deze verantwoording heeft de vorm van het stellen van vragen aan staten, het eisen van antwoorden van hen, en vervolgens het geven van aanbevelingen die hen verplicht deze aanbevelingen op te volgen. Als ze dat niet doen, worden zij in feite met meer veroordeling geconfronteerd. Maar daarbuiten is er in de internationale gemeenschap geen mechanisme dat hen verantwoordelijk houdt.
Wat zijn de juridische of beter gezegd strafrechtelijke wegen in de internationale gemeenschap voor het aanpakken van die soort schendingen van mensenrechten die als misdaad worden beschouwd, zoals foltering?
Een mechanisme is het Internationaal Strafhof, dat wil zeggen een mechanisme dat verder gaat dan mensenrechtenprotesten en betrekking heeft op die soort schendingen van mensenrechten die vanwege hun ernst en brede reikwijdte internationale misdaden vormen, zoals foltering dat is, een internationale misdaad, of oorlogsmisdaden en genocide.
Voor dit soort schendingen van mensenrechten met internationaal strafrechtelijk karakter kunnen landen naar het Internationaal Strafhof worden verwezen. Maar helaas bestaan er in de wereld vandaag nog altijd veel beperkingen.
Aan de ene kant moeten landen normaal gesproken het Statuut van het Internationaal Strafhof aanvaarden, dat wil zeggen de bevoegdheid van deze rechtbank erkennen zodat hun zaak in onderzoek kan worden genomen. Alleen in uitzonderlijke gevallen kan de Veiligheidsraad, die nogmaals een politiek orgaan is, besluiten om een land naar het Internationaal Strafhof door te verwijzen als haar leden gezamenlijk bepalen dat de situatie in dat land ernstig is en internationale misdaden vormt.
Mevrouw Bahraini, is het mogelijk dat zaken van bepaalde schendingen van mensenrechten in Iran, zoals de executies van 1988 of het bloedbad van november 2019, naar het Internationaal Strafhof worden verwezen?
Gezien het feit dat China en Rusland in de VN-Veiligheidsraad zitten en, zoals we bij Syrië hebben gezien, hebben voorkomen dat Syrië naar het Internationaal Strafhof zou worden verwezen, kan men helaas vermoeden dat hetzelfde ernstige obstakel ook voor Iran zou bestaan. We worden geconfronteerd met ernstige politieke barrières op internationaal niveau om de grootste uitvoerders en opdrachtgevers van internationale misdaden verantwoordelijk te houden.
Een ander strafrechtelijk mechanisme dat in deze beperkte omstandigheden nuttig kan zijn, is het principe van universele rechtsbevoegdheid. Veel landen hebben tegenwoordig wetten aangenomen op basis waarvan, als er tegen personen bewijzen zijn dat zij betrokken waren bij internationale misdaden zoals foltering of misdaden tegen de mensheid, en als deze personen zich in het grondgebied van deze landen bevinden, de openbare aanklager van dit land de mogelijkheid heeft een zaak tegen deze personen in te stellen, arrestatiebevelen uit te geven en hen te vervolgen, zelfs als de misdaad in een ander land zoals Iran is begaan.
Ja, zoals wat gebeurde met Hamid Noori die in Zweden wordt vastgehouden omdat hij beschuldigd wordt van betrokkenheid bij de executies van 1988, klopt dat?
Precies. En daarom is een aspect van mensenrechtenwerk het identificeren van de uitvoerders en opdrachtgevers van schendingen van mensenrechten en het documenteren van schendingen van mensenrechten, zodat, wanneer deze personen zich ooit in de grondgebieden van landen bevinden die het principe van universele rechtsbevoegdheid erkennen, zij onmiddellijk strafrechtelijk kunnen worden vervolgd.
Wat is een manier om verantwoordelijke personen op het gebied van schendingen van mensenrechten, zoals ambtenaren van de Islamitische Republiek, op korte termijn verantwoordelijk te houden?
Een mechanisme is dat van intergouvernementele mensenrechtenorganisaties van de VN. Dat wil zeggen, de VN-mensenrechtenraad en de VN-Algemene Vergadering. Deze organen zijn fundamenteel politieke organen omdat hun leden door staten van de wereld worden gevormd. Daarom houden staten helaas ook rekening met hun economisch-politieke betrekkingen. Maar in deze organen zijn er in de loop der jaren, met inspanningen van mensenrechtenorganisaties in alle hoeken van de wereld en internationale mensenrechtenorganisaties, bepaalde bijeenkomsten, vergaderingen en specifieke mechanismen gedefinieerd voor het aanpakken van schendingen van mensenrechten, en wanneer deze intergouvernementele organen, dat wil zeggen politieke organen, met deelneming van staten resoluties uitvaardigen, toont dit dat er wereldwijd collectieve bezorgdheid is over de mensenrechtensituatie van een land, en dit is politiek kostbaar voor staten. Dat wil zeggen, zij willen nooit achter elkaar op internationaal niveau met dergelijke veroordeling worden geconfronteerd. Hoewel dit ervan afhangt of die staat wil tonen hoeveel onverschilligheid of brutaliteit ten aanzien van schendingen van mensenrechten.
Sommige staten, inclusief de Islamitische Republiek Iran, blijven, ondanks het feit dat zij jaar na jaar door de meeste landen van de wereld worden veroordeeld en ter verantwoording worden geroepen, geen maatregelen nemen om de mensenrechtensituatie te verbeteren, en in feite worden we geconfronteerd met voortdurende negatie van wereldwijd protest van de kant van de regering van de Islamitische Republiek Iran.
De internationale gemeenschap en Amnesty International hebben de Islamitische Republiek in vele gevallen beschuldigd van schending van haar internationale verplichtingen onder de mondiale verdragen die zij heeft ondertekend. Mevrouw Bahraini, is er een manier waarop slachtoffers van de Iraanse regering wegens schending van deze verdragen kunnen klagen?
Op internationaal niveau zijn er verdragen die, als de Iraanse regering ze zou hebben ondertekend, slachtoffers van schendingen van mensenrechten de mogelijkheid zouden hebben gehad om, als hun juridische proces in het land geen resultaat oplevert, naar deze internationale organisaties te gaan.
Als bijvoorbeeld het Facultatief Protocol bij het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten door regeringen zou worden ondertekend, zouden slachtoffers individuele klachten bij de Mensenrechtencommissie kunnen indienen, die toeziet op dit internationale verdrag van burgerrechten en politieke rechten en de naleving ervan door landen. Maar helaas heeft de Iraanse regering dit protocol niet ondertekend, en daarom kunnen individuele klachten niet bij de Mensenrechtencommissie worden ingediend, en deze commissie kan alleen in haar periodieke beoordelingen de algemene prestaties van Iran bij de uitvoering van de bepalingen van het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten onderzoeken.
Op dezelfde manier hebben het Verdrag tegen Foltering en het Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten protocollen die, als staten deze ondertekenen, de bevoegdheid van de commissies die toezien op deze verdragen erkennen voor het ontvangen van individuele klachten, en nogmaals heeft de Iraanse regering geen van deze ondertekend en heeft zij het Statuut van het Internationaal Strafhof ook niet ondertekend.
Daarom, om al deze redenen, blijven slechts beperkte mechanismen over voor het verantwoordelijk houden van Iraanse ambtenaren op internationaal niveau, die hoofdzakelijk bestaan uit onafhankelijke mensenrechtenorganisaties van de VN enerzijds, die in de vorm van periodieke beoordelingen of verklaringen schendingen van mensenrechten veroordelen en Iraanse ambtenaren ertoe aanzetten hun gedrag te veranderen, en anderszijds resoluties die staten in de VN-mensenrechtenraad of de Algemene Vergadering uitvaardigen.
Is het volgens internationaal recht mogelijk om het bloedbad van november 2019 onder misdaden tegen de mensheid in te delen?
Dit is een onderzoek dat Amnesty International momenteel uitvoert en we zullen alle documentatie die in de afgelopen anderhalf jaar is verzameld, in het kader van de internationale wetten met betrekking tot misdaden tegen de mensheid, organiseren zodat we de juridische procedure kunnen voortzetten en door het opstellen van een rapport aan de internationale gemeenschap kunnen laten zien welke internationale misdaden met betrekking tot het bloedbad van november zijn begaan en waarom het belangrijk is dat Iraanse ambtenaren van de Islamitische Republiek op internationaal niveau verantwoordelijk worden gehouden. Want binnen het land is het duidelijk dat het justitiële systeem niet reageert op het leed van families; integendeel, het beschermt degenen die hand hebben gelegd aan het bloedige neerslaan van de protesten en voorbijgangers.
Mevrouw Bahraini, gezien al de uitleg die u hebt gegeven, vertel ons: wat is het belang van de documentatie en verklaringen die Amnesty International publiceert?
Het documenteren van schendingen van mensenrechten en voortdurende informatieverstrekking over deze aangelegenheden is belangrijk vanuit verschillende gezichtspunten. In de eerste plaats is het het uitspreken van solidariteit en mededogen voor de families van omgekomen slachtoffers en slachtoffers van schendingen van mensenrechten, en voor de maatschappij die onder repressie doorgaat met streven naar verbetering, en het is belangrijk dat dit internationaal wordt ondersteund.
Met betrekking tot documentatie geniet Amnesty International, vanwege zijn nauwkeurige onderzoeks- en documentatiemethode, op internationaal niveau een zeer hoge geloofwaardigheid. Deze rapporten worden gebruikt door VN-organen, dus door de VN-secretaris-generaal en bijzondere rapporteurs van de VN, en ook door regeringen die bilaterale en multilaterale gesprekken voeren met Iraanse ambtenaren, en vormen de basis voor diplomatieke protesten door regeringen in verschillende gevallen van schendingen van mensenrechten.
Deze documentatie is ook belangrijk vanuit een ander gezichtspunt, namelijk de toekomst van mensenrechtenonderzoeken en het feit dat, wanneer rechtbanken ooit voor uitvoerders en opdrachtgevers van schendingen van mensenrechten zouden worden ingesteld of waarheidscommissies zouden worden gevormd, de rapporten die door organisaties als Amnesty International in de loop der jaren zijn opgesteld, van groot belang zouden zijn voor het geven van een duidelijk en nauwkeurig beeld van wat in het verleden is gebeurd en welke stappen moeten worden genomen om te voorkomen dat dergelijke gruweldaden zich herhalen.
Wat is op korte termijn het effect van deze verklaringen op de verbetering van de situatie van mensen en slachtoffers van schendingen van mensenrechten?
Op korte termijn hebben deze vervolgingen in verschillende gebieden geleid tot wijzigingen in wetten en verbetering van de situatie van personen in gevaarlijke omstandigheden. Deze verklaringen hebben levens gered, en we mogen niet vergeten dat, hoewel we met een enorme en structurele mensenrechtencrisis worden geconfronteerd, elke stap die ervoor zorgt dat één gezin minder smart ervaart, het lijden van één persoon in detentie vermindert en toegang tot medische diensten krijgt of dat foltering stopt, van zeer groot belang is. Elke stap door elke persoon en elke organisatie die dit leed vermindert en naast slachtoffers staat, is uitermate belangrijk.
Bron: Radio Farda
