موج تازه سرکوب در ایران؛ از اتهام «بغی» برای یک مادر جوان تا بازداشت فعالان مدنی و مذهبی
در حالی که نهادهای حقوق بشری بینالمللی از تشدید سرکوب و افزایش بازداشتهای خودسرانه در ایران هشدار میدهند، گزارشهای تازه نشان میدهد جمهوری اسلامی در ماههای اخیر دامنه برخورد با معترضان، فعالان مدنی، اقلیتهای قومی و مذهبی و منتقدان سیاسی را گسترش داده است؛ روندی که از طرح اتهامهای سنگین علیه شهروندان عادی تا بازداشت افراد بدون اعلام محل نگهداری و محرومیت آنان از حقوق اولیه قانونی را در بر میگیرد و نگرانیها درباره وضعیت حقوق بشر در کشور را بیش از پیش افزایش داده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی نهادهای حقوق بشری، «هانیه سربورزی» شهروند ۳۰ ساله ساکن مشهد و مادر یک کودک خردسال، بیش از چهل روز است که در زندان وکیلآباد مشهد نگهداری میشود. آنچه نگرانیها درباره پرونده او را دوچندان کرده، انتساب اتهام «بغی» به وی است؛ اتهامی که در سالهای اخیر بارها علیه مخالفان سیاسی و معترضان به کار رفته و در برخی پروندهها زمینهساز صدور احکام سنگین از جمله اعدام شده است. گزارشها همچنین حاکی از آن است که این شهروند از زمان بازداشت از حق ملاقات با خانواده و تماس تلفنی محروم بوده است.
نگرانی درباره استفاده گسترده از اتهام «بغی» در شرایطی مطرح میشود که نهادهای حقوق بشری طی ماههای گذشته نسبت به افزایش صدور احکام اعدام و اجرای مخفیانه برخی از این احکام هشدار دادهاند. گزارشهای منتشرشده نشان میدهد تعدادی از زندانیان سیاسی در سال ۲۰۲۶ با همین اتهام یا اتهامهای مشابه مرتبط با امنیت ملی با خطر اعدام یا اجرای حکم مواجه شدهاند.
در پروندهای دیگر، «رسول کاظمی» شهروند اهل خرمآباد و از مجروحان جنگ ایران و عراق، پس از مراجعه به شعبه اجرای احکام برای تحمل دوران محکومیت خود بازداشت و به زندان مرکزی خرمآباد منتقل شد. وی پیشتر به اتهامهای «تبلیغ علیه نظام» و «توهین به خامنهای» به ۲۶ ماه حبس محکوم شده بود. بازداشت او بار دیگر این پرسش را مطرح کرده که چرا انتقاد از رهبر جمهوری اسلامی یا بیان دیدگاههای مخالف، همچنان میتواند به مجازات زندان منجر شود.
همزمان گزارشهایی از بازداشت «حافظ الیاس قدارنجو» طلبه ۲۵ ساله بلوچ، منتشر شده است. به گفته منابع محلی، نیروهای وزارت اطلاعات او را هنگام بازگشت به زاهدان بازداشت کردهاند. بر اساس اطلاعات منتشرشده، مقامهای امنیتی در تماس با خانواده وی علت بازداشت را حضور و تحصیل او در مجموعه مذهبی مسجد مکی زاهدان عنوان کردهاند؛ مرکزی مذهبی که در سالهای اخیر بارها تحت فشار نهادهای امنیتی قرار گرفته است. بازداشت این طلبه بلوچ در شرایطی رخ میدهد که گزارشهای متعدد دیگری نیز از بازداشت روحانیون و فعالان مذهبی اهل سنت در استان سیستان و بلوچستان منتشر شده است.
در جنوب ایران نیز «نبیل خالدی» فعال مدنی عرب اهل کوتعبدالله اهواز، پس از احضار به اداره اطلاعات عسلویه بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شده است. تا زمان انتشار این گزارش، هیچ اطلاع رسمی درباره دلایل بازداشت، اتهامات احتمالی یا محل نگهداری او منتشر نشده است. این شیوه بازداشت که با بیاطلاعی خانواده و وکیل از سرنوشت فرد همراه است، از سوی سازمانهای حقوق بشری مصداق بازداشت خودسرانه و در مواردی ناپدیدسازی قهری تلقی میشود.
پرونده نبیل خالدی تنها یکی از نمونههای متعدد فشار بر فعالان عرب در خوزستان است. در روزهای اخیر نیز گزارشهایی از بازداشت گسترده شهروندان عرب اهل سنت در منطقه کوتعبدالله اهواز منتشر شده که در آن دهها نفر توسط نیروهای امنیتی بازداشت و به مکانهای نامعلوم منتقل شدهاند.
این موارد در کنار دهها پرونده مشابه، تصویری از روندی گستردهتر را نشان میدهد؛ روندی که به باور ناظران حقوق بشر، هدف آن خاموش کردن هرگونه صدای منتقد در ایران است. سازمان عفو بینالملل اخیرا اعلام کرده که مقامهای جمهوری اسلامی با استفاده از فضای امنیتی، موجی از بازداشتهای خودسرانه، محاکمههای شتابزده، احکام سنگین و سرکوب مخالفان را به راه انداختهاند. این سازمان از بازداشت هزاران نفر از جمله معترضان، روزنامهنگاران، وکلا، مدافعان حقوق بشر و اعضای اقلیتهای قومی و مذهبی خبر داده و نسبت به خطر شکنجه، ناپدیدسازی قهری و اعترافات اجباری هشدار داده است.
منتقدان جمهوری اسلامی معتقدند مجموعه این اقدامات نشان میدهد که حکومت به جای پاسخگویی به مطالبات اجتماعی و سیاسی، راهبرد فشار امنیتی را در پیش گرفته است؛ راهبردی که در آن از فعال مدنی و معترض خیابانی گرفته تا شهروندان متعلق به اقلیتهای قومی و مذهبی، همگی میتوانند هدف بازداشت، پروندهسازی و محرومیت از حقوق اساسی قرار گیرند. در چنین شرایطی، افزایش شمار زندانیان سیاسی و عقیدتی و گسترش اتهامهای سنگین علیه شهروندان، بار دیگر وضعیت آزادیهای مدنی و حقوق بشر در ایران را به یکی از مهمترین نگرانیهای جامعه جهانی تبدیل کرده است.
