روایت تلخ «مجتبی ازهدی»، معترض زخمی که همچنان ساچمه در بدن دارد
«مجتبی ازهدی» شهروند ۴۵ ساله اهل جوین و پدر یک فرزند، پس از بازداشت در جریان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، ماههاست در زندان وکیلآباد مشهد در بلاتکلیفی به سر میبرد؛ او که در جریان اعتراضات هدف گلولههای ساچمهای قرار گرفته، هنوز بخشی از ساچمهها را در پیشانی و پشت چشم خود دارد و بنا بر گزارشها، از دسترسی کامل به درمان محروم مانده است؛ پروندهای که بار دیگر پرسشهای جدی درباره سرکوب معترضان و رعایت حقوق اولیه زندانیان در جمهوری اسلامی را مطرح میکند.
مجتبی ازهدی، شهروند اهل شهرستان جوین در استان خراسان رضوی، همچنان در زندان وکیلآباد مشهد محبوس است، در حالی که نزدیک به هشت ماه از زمان بازداشت او در ارتباط با اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ گذشته و وضعیت قضایی وی همچنان با ابهام همراه است.
بر اساس تازهترین گزارش خبرگزاری هرانا که در ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ منتشر شده، ازهدی با وجود گذشت ۲۳۸ روز از بازداشت، هنوز در انتظار رسیدگی قضایی به سر میبرد و امکان آزادی موقت او با وثیقه نیز فراهم نشده است. جلسه رسیدگی به اتهامات او نیز قرار است ۶ مهرماه در شعبه اول دادگاه انقلاب سبزوار برگزار شود.
اما آنچه پرونده ازهدی را بیش از یک پرونده قضایی معمولی به تصویری از پیامدهای سرکوب اعتراضات تبدیل میکند، وضعیت جسمانی اوست.
بر اساس اطلاعات منتشرشده و اظهارات یک منبع نزدیک به خانواده، ازهدی هنگام اعتراضات از ناحیه صورت و گردن هدف گلولههای ساچمهای قرار گرفته است. اگرچه یک عمل جراحی روی او انجام شده، تعدادی ساچمه همچنان در پیشانی و دستکم یک ساچمه در پشت چشم او باقی مانده است. به گفته این منبع، او برای خارج کردن ساچمهها نیازمند رسیدگی تخصصی و جراحی مجدد است، اما از اعزام او به بیمارستان خارج از زندان جلوگیری شده است.
این روایت با تصویری که نهادهای بینالمللی حقوق بشری از نحوه برخورد نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی با معترضان دیماه ارائه کردهاند، همخوانی دارد. عفو بینالملل و دیدهبان حقوق بشر در روزهای نخست سرکوب اعلام کردند که نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی برای متفرقکردن معترضان از سلاحهای گرم و تفنگهای ساچمهزن استفاده کردهاند و ساچمههای فلزی در مواردی به سر و بدن معترضان اصابت کرده است. این دو سازمان همچنین از بازداشتهای گسترده و خطر شکنجه و سایر بدرفتاریها برای افراد بازداشتشده خبر دادند.
عفو بینالملل در گزارش دیگری درباره وقایع آن دوره اعلام کرد که نیروهای امنیتی در جریان سرکوب، معترضان را با شلیک گلوله و ساچمه هدف قرار دادهاند و پس از کشتارهای گسترده، هزاران نفر بازداشت شدهاند. این سازمان همچنین قطع سراسری اینترنت را اقدامی برای پنهانکردن ابعاد سرکوب و جلوگیری از انتقال اطلاعات به خارج از کشور توصیف کرد.
دیدهبان حقوق بشر نیز با اشاره به کشتار معترضان در ژانویه ۲۰۲۶ هشدار داده است که استفاده مکرر و مصون از مجازات از نیروی مرگبار علیه معترضان، نشاندهنده ریشهدار بودن این الگو در سیاست سرکوب جمهوری اسلامی است. این سازمان بعدها اعلام کرد که هزاران زندانی و بازداشتشده سیاسی و مرتبط با اعتراضات در معرض خطر قرار داشتهاند.
در مورد ازهدی، مسیر پس از بازداشت نیز با جابهجاییهای متعدد میان زندانهای جوین، سبزوار و وکیلآباد همراه بوده است. طبق اطلاعات منتشرشده، او پس از انتقال از جوین به سبزوار، برای انجام عمل جراحی به مشهد منتقل شد و مدتی در وکیلآباد نگهداری شد. پس از عمل، دوباره به زندان جوین بازگردانده شد و در اعتراض به وضعیت خود نیز مدتی دست به اعتصاب زد که در سلول انفرادی نگهداری شد و سپس بار دیگر به زندان وکیلآباد مشهد منتقل شد.
به این ترتیب، برای یک شهروند ۴۵ ساله که دارای مدرک کارشناسی ارشد حسابداری و پدر یک فرزند است، ماهها بازداشت، نبود رسیدگی قضایی در بخش عمده این دوره و ادامه محرومیت از درمان تخصصی، مجموعهای از نگرانیهای جدی درباره حق برخورداری از دادرسی عادلانه و حق دسترسی به مراقبتهای پزشکی ایجاد میکند.
اهمیت این پرونده تنها به سرنوشت یک زندانی محدود نمیشود. وضعیت ازهدی در شرایطی مطرح شده که نهادهای حقوق بشری بینالمللی از بازداشتهای گسترده، ناپدیدشدن قهری، شکنجه و محاکمههای ناعادلانه معترضان در ایران گزارش دادهاند. مرکز حقوق بشر ایران نیز در گزارشی درباره اعتراضات، از ابعاد گسترده کشتار، افزایش بازداشتها و محاکمههای دستهجمعی معترضان خبر داده است.
در چنین شرایطی، محرومماندن یک زندانی مجروح از درمان تخصصی، تنها یک مسئله پزشکی نیست؛ بلکه بخشی از مسئله بزرگتری است که به رفتار حکومت با افرادی بازمیگردد که در جریان اعتراضات بازداشت شدهاند.
پرونده مجتبی ازهدی همچنان با اتهاماتی که بهطور رسمی و شفاف در اختیار افکار عمومی قرار گرفته باشد، همراه نیست. هرانا نیز در گزارش خود اعلام کرده است که تا زمان انتشار خبر، اطلاعات دقیقی درباره اتهامات مطرحشده علیه او به دست نیامده است.
در همین حال، بر اساس اطلاعات منتشرشده، رسیدگی قضایی به پرونده او برای ۶ مهرماه در شعبه اول دادگاه انقلاب سبزوار تعیین شده است. تا آن زمان، او همچنان با ساچمههایی در صورت و ماهها حبس و بلاتکلیفی در پشت میلههای زندان روبهروست.
پرونده ازهدی یادآور این واقعیت تلخ است که برای بسیاری از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، پایان خیابان لزوما پایان سرکوب نبوده است؛ برای برخی، اعتراض با زخمی بر بدن و سپس ماهها زندان، بلاتکلیفی، محرومیت از درمان و نگرانی دائمی درباره سرنوشت قضایی ادامه یافته است.
