آزادی یهودا حکمتی شهروند یهودی-آمریکایی از اوین، اما هنوز اجازه خروج از ایران را ندارد
یهودا (کامران) حکمتی، شهروند ۷۱ ساله یهودی و دوتابعیتی ایرانی-آمریکایی که در شرایط ابتلا به سرطان در زندان اوین نگهداری میشد، پس از بیش از یک سال از زندان آزاد شده است؛ با این حال، آزادی او هنوز به معنای بازگشت به خانوادهاش در آمریکا نیست، زیرا ممنوعیت خروج وی از ایران همچنان پابرجاست و مقامهای جمهوری اسلامی نیز تاکنون رسما درباره آزادی یا شرایط آن توضیحی ندادهاند.
بر اساس گزارشهای تازه از «رادیو فردا» و «جروزالمپست»، حکمتی شامگاه شنبه ۵ سپتامبر برابر با ۱۴ شهریور، از زندان اوین خارج شده است. رادیو فردا به نقل از منابع خود گزارش داده که او آزاد شده، اما همچنان تحت ممنوعیت خروج از کشور قرار دارد. جروزالمپست نیز با استناد به منابع ایرانی، آزادی او را تایید کرده، هرچند تاکید کرده است که هیچ مقام رسمی جمهوری اسلامی تاکنون این خبر یا جزئیات مربوط به شرایط آزادی را اعلام نکرده است.
در همین حال، وبسایت یهودی Belaaz گزارش داده است که حکمتی با قرار وثیقه آزاد شده و یک منبع مطلع مدعی شده آزادی او پس از درخواست قطر صورت گرفته است. بر اساس این گزارش، در هفتههای منتهی به آزادی، تماسهایی میان برخی چهرههای جامعه یهودیان و مقامهای قطری انجام شده و این تلاشها در نهایت به آزادی او با وثیقه کمک کرده است. با توجه به اینکه این ادعا هنوز از سوی مقامهای رسمی یا منابع مستقل دیگر تایید نشده، نقش قطر در آزادی حکمتی را نمیتوان قطعی دانست.
پرونده حکمتی از پاییز سال ۲۰۲۵ در کانون توجه رسانههای یهودی، حقوق بشری و آمریکایی قرار گرفت. او که سالهاست در نیویورک زندگی میکند، در ماه مه ۲۰۲۵ برای دیدار با بستگان خود به ایران رفت؛ سفری که در ابتدا قرار بود کوتاه باشد، اما هنگام تلاش برای بازگشت، گذرنامه و برخی وسایل الکترونیکی او ضبط شد و با وجود پیگیریهای مکرر، اجازه خروج از ایران به وی داده نشد. حدود دو ماه بعد، در پی افزایش حساسیتهای امنیتی پس از جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل، بازداشت و به زندان اوین منتقل شد.
اتهام اصلی علیه حکمتی به سفری مربوط میشد که او حدود ۱۳ سال پیش از بازداشت به اسرائیل انجام داده بود. گزارشهای متعدد حاکی از آن است که این سفر برای شرکت در مراسم «بارمیتصوا» پسرش انجام شده بود و خانواده او آن را سفری کاملا خانوادگی و غیرسیاسی توصیف کردهاند. قانون مورد استناد جمهوری اسلامی، سفر اتباع ایرانی به اسرائیل را جرمانگاری میکند؛ با این حال، گزارشهای حقوق بشری و رسانهای تاکید کردهاند که سفر حکمتی خارج از بازه زمانی مقرر در این قانون انجام شده بود.
دادگاه انقلاب تهران ابتدا حکم چهار سال حبس برای او صادر کرد. پس از تغییر مقررات مربوط به مجازات سفر به اسرائیل، حکم به دو سال کاهش یافت و بنا بر گزارش خبرگزاری هرانا و منابع مرتبط با پرونده، در نهایت مجازات او به یک سال حبس تقلیل پیدا کرد.
خانواده حکمتی همچنین نسبت به نحوه رسیدگی قضایی به پرونده او اعتراض داشتند. بر اساس گزارشهای منتشرشده، جلسه محاکمه بسیار کوتاه بوده و بدون حضور وکیل مدافع یا شاهد برگزار شده است. همین موضوع از جمله عواملی بود که باعث شد پرونده حکمتی از سوی فعالان حقوق بشر و شماری از نهادهای آمریکایی بهعنوان نمونهای از بازداشت ناعادلانه اتباع دوتابعیتی مطرح شود.
وضعیت جسمانی حکمتی نیز بر نگرانیها افزوده بود. او با سرطان مثانه دستوپنجه نرم میکند و خانوادهاش بارها نسبت به دسترسی او به مراقبتهای پزشکی مناسب در زندان هشدار داده بودند. در دسامبر ۲۰۲۵، «تام سوزی» و «کلودیا تِنی» دو نماینده کنگره آمریکا، در نامهای به مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا، خواستار تلاش فوری برای آزادی حکمتی به دلایل بشردوستانه شدند و وضعیت بیماری او را نیز مورد اشاره قرار دادند.
در مارس ۲۰۲۶، وزارت خارجه آمریکا نیز حکمتی را رسما در رده «بازداشتشدگان ناعادلانه» قرار داد. تام سوزی، نماینده کنگره آمریکا، پس از این تصمیم گفت: «این یک مورد روشن و مسلم از بازداشت ناعادلانه است. آقای حکمتی و شمار دیگری از آمریکاییهایی که در ایران زندانی هستند، به خاطر جرمی که مرتکب شدهاند در بازداشت نیستند، بلکه به این دلیل زندانی شدهاند که آمریکایی هستند و در مورد آقای حکمتی، یک یهودی آمریکایی.»
با وجود خروج حکمتی از اوین، بخش مهمی از نگرانیها همچنان پابرجاست. او هنوز امکان ترک ایران و بازگشت نزد خانوادهاش در نیویورک را ندارد و مشخص نیست ممنوعیت خروج او چه زمانی لغو خواهد شد. رادیو فردا گزارش داده که مقامهای ایرانی هنوز آزادی او را بهطور رسمی تایید نکردهاند و شرایط دقیق آزادی نیز روشن نیست.
به این ترتیب، آزادی یهودا حکمتی را میتوان پایان یک دوره حبس دانست، نه پایان پرونده او؛ زیرا این شهروند یهودی-آمریکایی همچنان در ایران گرفتار محدودیتی است که مانع بازگشتش به خانه و نزد خانوادهاش شده است. در حالی که نهادهای آمریکایی پیشتر بازداشت او را ناعادلانه دانسته بودند، اکنون پرسش اصلی این است که آیا مقامهای جمهوری اسلامی ممنوعیت خروج او را نیز لغو خواهند کرد یا خیر.
