سند امنیتی برای محدودیت جشنهای کریسمس در ایران؛ درخت کاج زیر ذرهبین حکومت

سندی منتسب به دبیرخانه شورای هماهنگی اطلاعات، از برنامهای برای محدود کردن برگزاری جشنهای کریسمس، نمایش نمادهای سال نو میلادی و فروش محصولات مرتبط با مسیحیت در ایران پرده برمیدارد. در این سند، از شهرداریها، مدارس، بهزیستی، هتلها، فروشگاهها، ادارات پست و نهادهای قضایی خواسته شده است فعالیتهای مرتبط با کریسمس را زیر نظر بگیرند و در مواردی مانع برگزاری یا عرضه آنها شوند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی سازمان ماده ۱۸، این سازمان نسخه اصلی سند منتسب به دبیرخانه شورای هماهنگی اطلاعات را مشاهده کرده است؛ اما به دلیل محدودیت دسترسی به اطلاعات و منابع مستقل در ایران، امکان راستیآزمایی کامل اصالت سند و میزان اجرای دستورهای مندرج در آن وجود ندارد. نسخهای از این سند با تغییراتی در شبکه اجتماعی ایکس نیز منتشر شده است. بنابراین، آنچه در این گزارش درباره جزئیات دستورها مطرح میشود، به متن منتسب به نهادهای امنیتی مربوط است و نباید آن را بهعنوان دستورالعملی که اصالت و اجرای آن رسما تایید شده، تلقی کرد.
در متن منتشرشده، جشن کریسمس و استفاده از نمادهایی مانند درخت کاج و بابانوئل در چارچوب فعالیتهای موسوم به «جریان صلیبی ـ صهیونیستی مسیحیت» قرار گرفته است. نویسندگان سند همچنین کلیساهای خانگی و شبکههای توزیع کتاب مقدس را فعالیتهایی معرفی کردهاند که گویا باورهای اسلامی جامعه را هدف قرار میدهند. اگرچه اصالت و میزان اجرای مفاد این سند هنوز بهطور مستقل تایید نشده، اما محتوای آن با سابقه طولانی برخورد امنیتی جمهوری اسلامی با مسیحیان، بهویژه شهروندان مسیحی تبدیلشده و کلیساهای خانگی، همخوانی نگرانکنندهای دارد.
ادبیات مذکور، بیش از آنکه نشاندهنده نگرانی درباره امنیت عمومی باشد، بازتاب نگاه ایدئولوژیکی است که فعالیت دینی و فرهنگی یک جامعه را با مفاهیمی مانند نفوذ، تهدید و توطئه امنیتی پیوند میزند. در چنین نگاهی، حتی یک گردهمایی خانوادگی، کتاب مقدس، نماد صلیب یا درخت کریسمس نیز میتواند از یک امر عادی فرهنگی و مذهبی به موضوعی امنیتی تبدیل شود.
این رویکرد البته در رسانههای نزدیک به حکومت نیز سابقه دارد. خبرگزاری «رسا» وابسته به حوزه علمیه قم، حدود دو سال پیش در مطلبی با عنوان «کاجبدستان کوروشپرست» نوشت که گرایش به جشنهایی مانند کریسمس، نوعی تهاجم فرهنگی است. این رسانه حتی برگزارکنندگان جشن کریسمس را به افرادی پیوند داد که در مراسم مرتبط با کوروش شرکت میکنند. چنین ادبیاتی نشان میدهد که مخالفت با کریسمس فقط به محافل امنیتی محدود نیست و در بخشی از تبلیغات ایدئولوژیک حکومتی نیز ریشه دارد.
اما واقعیت جامعه ایران با این تصویر امنیتی فاصله دارد. علاقه به درخت کریسمس، بابانوئل، چراغانی و تزئینات سال نو میلادی در میان بخشی از شهروندان غیرمسیحی نیز دیده میشود. برخی از این علاقهمندان، مسیحی هستند و برخی به فرهنگ و زیباییشناسی این جشن علاقه دارند و برخی نیز صرفا آن را فرصتی برای شادی، دورهمی خانوادگی و فاصله گرفتن از فشارهای روزمره میدانند. هیچیک از این انتخابها بهخودیخود تهدیدی علیه امنیت یا باورهای دیگران نیست.
بر اساس متن منتسب به دبیرخانه شورای هماهنگی اطلاعات، اجرای مصوبات مربوط به «مدیریت مراسمهای سال نو میلادی و جشن کریسمس» قرار است از طریق کمیتههای امنیتی استانداریها و فرمانداریها پیگیری شود.
در بخش مربوط به شهرداریها، از جلوگیری از حضور شهرداران مناطق در کلیساها، خودداری از نصب بیلبوردهای تبریک سال نو میلادی و ممانعت از صدور مجوز تورهای گردشگری برای بازدید از اماکن متعلق به اقلیتهای دینی سخن گفته شده است.
در بخش آموزشوپرورش و سازمان بهزیستی نیز جلوگیری از برگزاری جشنهای کریسمس در مدارس و مهدکودکها، بهویژه در تهران و دیگر کلانشهرها مطرح شده است. از ادارات میراث فرهنگی نیز خواسته شده مانع نصب درخت کریسمس و نمادهایی مانند بابانوئل در هتلها شوند.
بخش دیگری از سند، به دادسرای فرهنگ و رسانه مربوط است؛ نهادی که بنا بر متن منتشرشده، باید با فروش اقلام مسیحی در فروشگاههای اینترنتی و شبکههای اجتماعی مقابله کند. این اقدامات میتواند به مسدودسازی وبسایتها و صفحات اینستاگرامی منجر شود. ادارات پست نیز به مدیریت ارسال اقلام تبلیغی مسیحیت فراخوانده شدهاند.
در بخش دیگری، بر جمعآوری اطلاعات درباره صفحات اینستاگرامی و فروشگاههایی تاکید شده که نمادهای مسیحیت و محصولات کریسمس را عرضه یا تبلیغ میکنند. اگر این دستورها اجرا شوند، دامنه برخورد از کلیساها و اجتماعات دینی فراتر میرود و کسبوکارهای عادی، فروشندگان تزئینات، هتلها و حتی خانوادههایی را که در خانه خود درخت کریسمس نصب میکنند، در معرض محدودیت قرار میدهد.
به بیان دیگر، مسئله دیگر فقط چگونگی برگزاری مراسم مذهبی نیست، بلکه حق شهروندان برای انتخاب شیوه شادی، تزئین خانه، خرید یک کالای فرهنگی و حضور در فضای عمومی نیز هدف قرار میگیرد.
نگرانی درباره مفاد این سند در شرایطی مطرح میشود که برخورد با اجتماعات مسیحیان، بهویژه شهروندان مسیحی تبدیلشده و اعضای کلیساهای خانگی، بارها مستند شده است.
سازمان ماده ۱۸ در گزارشهای خود از بازداشت دهها مسیحی در حوالی کریسمس خبر داده است. برای نمونه، در ۶ دی ۱۴۰۳ بیش از ۴۰ مسیحی در دو گردهمایی جداگانه برای جشن کریسمس بازداشت شدند. این بازداشتها در حالی صورت گرفت که مقامهای قضایی، همان زمان از اعطای پنج روز مرخصی به برخی زندانیان مسیحی به مناسبت کریسمس خبر داده بودند.
در نمونهای دیگر، در آذر ۱۴۰۲ حدود ۳۰ مامور وزارت اطلاعات به یک مهمانی خانوادگی مسیحیان در حوالی شهریار که برای برنامهریزی جشن کریسمس برگزار شده بود، یورش بردند. حسین محمدی و هانا غلامی دو شهروند مسیحی در میان بازداشتشدگان این پرونده بودند و بعدها برای اجرای احکام زندان احضار شدند.
همچنین دو برادر به نامهای محمود و منصور مردانی که در جریان یورش نیروهای امنیتی به یک کلیسای خانگی در فولادشهر اصفهان و همزمان با برگزاری جشن کریسمس بازداشت شده بودند، هر یک به چهار سال زندان محکوم و در آذر ۱۴۰۴ برای تحمل حبس به زندان معرفی شدند.
گزارش سالانه ماده ۱۸ درباره سال ۲۰۲۵ نیز از افزایش فشار بر مسیحیان، بازداشتها و صدور احکام سنگین زندان خبر میدهد. در این گزارش آمده است که در سال ۲۰۲۵ دستکم ۷۳ مسیحی به احکام مختلف محکوم شدند و دستکم ۵۷ نفر با مجازاتهایی شامل زندان، تبعید یا کار اجباری روبهرو شدند. این گزارش همچنین به لغو مراسم عمومی کریسمس در کلیسای وانک اصفهان در نوامبر ۲۰۲۵ اشاره کرده است؛ اقدامی که برای دومین بار طی چهار سال رخ داد.
در این میان، باید میان وضعیت کلیساهای تاریخی و بهرسمیتشناختهشده ارامنه و آشوریان با وضعیت شهروندان مسیحی تبدیلشده و اجتماعات فارسیزبان تفاوت قائل شد. قانون اساسی جمهوری اسلامی، مسیحیان را در شمار اقلیتهای دینی بهرسمیتشناختهشده قرار داده است، اما این شناسایی به معنای برخورداری همه مسیحیان از آزادی برابر برای عبادت، آموزش و برگزاری مراسم نیست.
بر اساس گزارش سیاسی وزارت کشور بریتانیا درباره مسیحیان ایران که در اکتبر ۲۰۲۶ بهروزرسانی شده، مسیحیان ارمنی و آشوری در محدودههایی امکان برگزاری مراسم در کلیساهای خود را دارند، اما این آزادی با محدودیتهایی همراه است؛ از جمله، کلیساهای رسمی با نظارت روبهرو هستند و اجازه ندارند شهروندان مسیحی تبدیلشده را در مراسم خود بپذیرند یا به زبان فارسی فعالیت تبلیغی و دینی داشته باشند. در مقابل، این شهروندان غالبا از امکان حضور در کلیساهای رسمی محروماند و برای عبادت و مطالعه کتاب مقدس به اجتماعات خانگی روی میآورند؛ اجتماعاتی که بارها هدف یورش نیروهای امنیتی قرار گرفتهاند.
این گزارش همچنین از بازداشت و پیگرد قضایی مسیحیان به اتهامهایی با عناوین مبهمی مانند «تبلیغ علیه نظام»، «ترویج مسیحیت صهیونیستی» و جرائم امنیتی خبر میدهد. حتی فعالیتهایی مانند دعا، غسل تعمید، عشای ربانی و جشن کریسمس، در برخی پروندهها بهعنوان شواهد اتهام علیه مسیحیان مطرح شدهاند.
ماده ۱۸ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی که ایران نیز به آن پیوسته است، حق آزادی اندیشه، وجدان و دین را به رسمیت میشناسد. این حق شامل آزادی داشتن یا پذیرفتن یک دین یا باور و ابراز آن بهصورت فردی یا جمعی، در خلوت یا در اجتماع، از طریق عبادت، انجام مناسک، اعمال دینی و آموزش است.
حتی اگر حکومتی با یک جشن یا نماد فرهنگی موافق نباشد، این مخالفت نمیتواند مجوزی برای سرکوب یا محرومکردن شهروندان از حقوق بنیادینشان باشد. درخت کریسمس، بابانوئل، کتاب مقدس یا گردهمایی خانوادگی، بهخودیخود تهدید امنیتی نیستند. تبدیل این نمادها به موضوع پروندهسازی و نظارت امنیتی، چیزی جز دخالت حکومت در خصوصیترین انتخابهای شهروندان نیست.
اگر سند منتشرشده اصالت داشته باشد و مفاد آن اجرا شود، جمهوری اسلامی نهتنها آزادی دینی مسیحیان، بلکه حق شهروندان غیرمسیحی برای مشارکت در یک جشن فرهنگی و انتخاب شیوه زندگی خود را نیز محدود میکند. حکومتی که از یک درخت تزئینشده یا جشن خانوادگی احساس تهدید میکند، در واقع نشان میدهد تا چه اندازه با تنوع فرهنگی و آزادی انتخاب شهروندان بیگانه است.
مردم ایران برای شادی، ایمان و همزیستی، به مجوز امنیتی نیاز ندارند. هیچ نهادی حق ندارد به خانوادهها بگوید چه نمادی را در خانه خود نصب کنند، چه کتابی بخوانند، چه جشنی برگزار کنند یا به کدام اجتماع دینی بپیوندند. کریسمس جرم نیست، ایمان مسیحی جرم نیست و شادی شهروندان نباید به پروندهای امنیتی تبدیل شود.




