تایید حکم اعدام «آرمان معرفتی» در دیوان عالی کشور
دیوان عالی کشور حکم اعدام آرمان معرفتی شهروند ۳۸ ساله کُرد اهل سقز و از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ را تایید کرده است. او در پرونده‌ای مشترک با مهرداد محمدی‌نیا و اشکان مالکی محاکمه شده بود؛ دو نفری که حکم اعدامشان در خردادماه اجرا شد. اکنون با قطعی شدن حکم معرفتی، جان سومین متهم این پرونده نیز در معرض خطر جدی قرار گرفته است.
بر اساس گزارش سازمان‌های حقوق بشری، دیوان عالی کشور حکم اعدام آرمان معرفتی را عینا تایید و قطعی کرده است. معرفتی، متولد سقز و ساکن تهران، هم‌اکنون در واحد ۳ سالن ۳۷ زندان قزلحصار کرج نگهداری می‌شود. حکم اولیه او از سوی شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی ابوالقاسم صلواتی صادر شده بود.
یکی از مهم‌ترین بخش‌های این پرونده، چگونگی تغییر عنوان اتهامی معرفتی در جریان رسیدگی قضایی است. به گزارش هه‌نگاو نیز، در جلسه محاکمه او در اسفندماه ۱۴۰۴، نماینده دادستان ابتدا اتهام را «اجتماع و تبانی برای ارتکاب جرم علیه امنیت داخلی کشور از طریق حضور در اعتراضات» اعلام کرده بود.
با این حال، قاضی صلواتی با استناد به ماده ۲۸۰ قانون آیین دادرسی کیفری، عنوان اتهامی را تغییر داد و آن را به «مشارکت در اقدامات عملیاتی علیه امنیت کشور، ورود به اماکن مذهبی با قصد تخریب و مشارکت در آتش‌زدن مسجد و حوزه علمیه» تشدید کرد. بر اساس گزارش هه‌نگاو، حکم اعدام معرفتی بر مبنای همین عنوان اتهامی صادر شد.
این تغییر، پرسش‌های مهمی درباره روند دادرسی مطرح می‌کند: متهم تا چه اندازه فرصت داشته است در برابر عنوان اتهامی جدید از خود دفاع کند؟ آیا امکان آماده‌سازی دفاع موثر در برابر اتهامی که در جریان محاکمه تغییر کرده، فراهم بوده است؟ و آیا شواهد و ادله پرونده به‌طور مستقل و شفاف بررسی شده‌اند؟ در پرونده‌ای که نتیجه آن می‌تواند سلب حیات باشد، پاسخ روشن به این پرسش‌ها ضرورتی انکارناپذیر است.
آرمان معرفتی همراه با دو شهروند کُرد اهل قروه، مهرداد محمدی‌نیا و اشکان مالکی در همین پرونده محاکمه شده بود. حکم اعدام این دو نفر پس از تایید در دیوان عالی کشور، بامداد ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ اجرا شد. رسانه‌های حکومتی آنان را به مشارکت در آتش‌زدن مسجد جعفری و حوزه علمیه امام هادی در تهران متهم کرده بودند.
اکنون با تایید حکم معرفتی، پرونده‌ای که دو متهم آن جان خود را از دست داده‌اند، به مرحله‌ای رسیده که سومین متهم نیز با خطر اجرای حکم اعدام روبه‌رو است. این روند بار دیگر نگرانی‌ها درباره استفاده از مجازات مرگ در پرونده‌های مرتبط با اعتراضات دی‌ماه را افزایش می‌دهد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، آرمان معرفتی برای تامین هزینه زندگی خانواده‌اش در میدان میوه و تره‌بار تهران کارگری می‌کرد و پدر دو فرزند خردسال است. او چند سال پیش پدر، مادر و خواهرش را در حادثه گازگرفتگی در سقز از دست داده و هیچ‌یک از بستگان درجه یک او در قید حیات نیستند.
این جزئیات، صرفا بخش‌هایی از زندگی شخصی یک زندانی نیستند؛ آن‌ها یادآور پیامدهای انسانی اجرای حکم اعدام‌اند: دو کودک ممکن است پدر خود را از دست بدهند و خانواده‌ای که پیش‌تر با فقدان اعضای نزدیک خود روبه‌رو شده، بار دیگر با خطر از دست دادن یکی از معدود تکیه‌گاه‌هایش مواجه است.
پرونده آرمان معرفتی در خلا شکل نگرفته است. عفو بین‌الملل در گزارش ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶ از افزایش صدور و تایید احکام اعدام علیه بازداشت‌شدگان اعتراضات ژانویه خبر داد و اعلام کرد که دست‌کم ۱۵ حکم اعدام در دادگاه‌های انقلاب صادر و ۱۳ حکم نیز در دیوان عالی کشور تایید شده بود. این سازمان هشدار داد که شمار واقعی پرونده‌ها احتمالا بیشتر است.
دیده‌بان حقوق بشر نیز در گزارش ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، روند اعدام معترضان را بخشی از کارزار ادامه‌دار مجازات مرگ توصیف کرد و نسبت به محاکمه‌های شتاب‌زده و نقض جدی حق دادرسی عادلانه در پرونده‌های مرتبط با اعتراضات دی‌ماه هشدار داد.
در چنین شرایطی، تایید حکم اعدام آرمان معرفتی فقط خبر قطعی شدن مجازات یک زندانی نیست؛ نشانه دیگری از گسترش پرونده‌های مرگ‌بار علیه بازداشت‌شدگان اعتراضات است. وقتی دو متهم یک پرونده اعدام شده‌اند و حکم متهم سوم نیز در دیوان عالی تایید می‌شود، ضرورت بررسی مستقل ادله، تضمین حق دفاع و توقف اجرای احکام اعدام بیش از پیش برجسته می‌شود.
حضور در اعتراضات، حتی اگر با اتهام ارتکاب جرم همراه شود، نباید بهانه‌ای برای کنار گذاشتن اصول بنیادین دادرسی و حق حیات باشد. در پرونده آرمان معرفتی، اکنون پرسش فوری این است: آیا پیش از آنکه حکم قطعی به طناب دار تبدیل شود، فرصتی واقعی برای بازبینی عادلانه پرونده و جلوگیری از یک اعدام دیگر فراهم خواهد شد؟
