قتل یاسین ۲۱ ساله به دست پدر؛ وقتی خانه به جای پناهگاه، به محل تهدید تبدیل میشود
خبر تازه قتل یاسین جوان ۲۱ ساله اهل روستای زیبا محمد خرمآباد به دست پدرش، بار دیگر زنگ خطر خشونت در خانواده را به صدا درآورده است؛ پروندهای که علاوه بر یک قتل هولناک، درباره امنیت همسر و فرزندان در برابر فردی خشونتطلب و خلاهای قانونی در برخورد بازدارنده با فرزندکشی پرسشهای جدی ایجاد کرده است.
بر اساس گزارش تازهای که درباره این حادثه منتشر شده، یاسین جوانی ۲۱ ساله از روستای زیبا محمد در حوالی خرمآباد، در پی اختلافات طولانی با پدرش به دست او کشته شده است.
جزئیات منتشرشده از این پرونده تصویری نگرانکننده از خشونتی ترسیم میکند که ظاهرا مدتها پیش از وقوع قتل، در این خانواده وجود داشته است. بر اساس این گزارش، اختلاف میان پدر و پسر از حدود یک سال و نیم قبل و بر سر موضوعاتی از جمله زمینهای ارثی، اعتیاد پدر و نحوه مصرف داراییهای خانواده شدت گرفته بود.
در روایت منتشرشده، پدر یاسین فردی خشن و پرخاشگر معرفی شده که همسر و فرزندان خود را مورد ضربوشتم قرار میداده است. گفته شده یاسین با وجود امکان ترک خانه، به دلیل نگرانی برای مادر و دیگر اعضای خانواده، در کنار آنان مانده بود؛ نقشی که عملا او را به یکی از موانع خشونت پدر علیه سایر اعضای خانواده تبدیل کرده بود.
یکی از تکاندهندهترین بخشهای این پرونده، ادعای تهدیدهای قبلی است. بر اساس گزارش منتشرشده، پدر یاسین پیش از قتل، در حضور برخی نزدیکان و بستگان تهدید کرده بود که فرزندش را خواهد کشت و حتی از کلنگ بهعنوان وسیله قتل نام برده بود.
در همین روایت، او مدعی شده بود که از مقررات مربوط به عدم قصاص پدر در قتل فرزند آگاه است و به همین دلیل از مجازات قصاص هراسی ندارد.
اگر این روایت درباره تهدیدهای پیشین و آگاهی متهم از وضعیت قانونی درست باشد، پرونده تنها یک نزاع خانوادگی منتهی به قتل نیست؛ بلکه نمونهای هشداردهنده از وضعیتی است که در آن فردی که خانواده و اطرافیان، او را تهدیدی جدی میدانند، میتواند برای مدت طولانی به خشونت ادامه دهد و تهدیدهایش سرانجام به جنایت منتهی شود.
بر اساس گزارش تازه، در شامگاه ۱۷ تیر پس از یک درگیری لفظی، پدر یاسین با تغییر رفتار خود وانمود کرده که قصد آشتی دارد و به گفته منابع این گزارش، به پسرش قرص خواب داده است.
ساعاتی بعد، در حدود ساعت ۵:۲۰ صبح ۱۸ تیر، او در حالی که یاسین خواب بود، با کلنگ به سر او ضربه زده است. گزارش منتشرشده میگوید پزشکی قانونی مرگ یاسین را ناشی از همان ضربات اولیه اعلام کرده است.
بر اساس همین گزارش، پس از قتل نیز خشونت متوقف نشده است. مادر یاسین که بر بالین فرزندش حاضر شده بود، مورد ضربوشتم قرار گرفته و گزارش شده که در جریان این حمله، از ناحیه انگشت پا دچار شکستگی شده است.
همسایهها پس از شنیدن فریادها خود را به محل رسانده و یاسین را با یک خودروی شخصی به بیمارستان منتقل کردهاند؛ اما تلاش برای نجات او بینتیجه مانده است.
این پرونده را نمیتوان صرفا در چارچوب یک اختلاف میان پدر و پسر دید. اگر روایت منتشرشده درباره سابقه ضربوشتم، تهدیدهای مکرر و نگرانی یاسین برای امنیت مادر و سایر اعضای خانواده درست باشد، یک نکته اساسی مطرح میشود: فرد خشونتطلب تنها قربانی مستقیم خود را تهدید نمیکند؛ حضور او میتواند امنیت تمام خانواده و حتی اطرافیان را نیز به خطر بیندازد.
خشونت خانگی زمانی که به تهدیدهای مرگ، ضربوشتم مکرر و استفاده از سلاح یا ابزارهای کشنده برسد، دیگر یک «اختلاف خانوادگی» نیست. این وضعیت میتواند به یک تهدید واقعی برای جان اعضای خانواده و حتی دیگر افراد جامعه تبدیل شود و بیتوجهی به نشانههای آن، هزینهای جبرانناپذیر داشته باشد.
در چنین شرایطی، انتظار از خانواده، همسایهها و نزدیکان این نیست که خودسرانه با فرد خشونتطلب مقابله کنند؛ بلکه تهدید جدی باید بهعنوان یک علامت خطر تلقی شود و سازوکارهای قانونی و حمایتی باید پیش از وقوع قتل فعال شوند.
یکی از بحثهای مهم در پروندههای فرزندکشی در ایران به تفاوت میان قتل فرزند توسط پدر و سایر انواع قتل عمد مربوط میشود.
طبق ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی، قصاص در صورتی ثابت میشود که مرتکب، پدر یا از اجداد پدری مقتول نباشد. در صورت منتفی بودن قصاص، ماده ۶۱۲ قانون مجازات اسلامی نیز برای قتل عمد، در شرایط مشخص، حبس سه تا ۱۰ سال را پیشبینی کرده است.
همین وضعیت سالهاست محل انتقاد حقوقدانان و فعالان حقوق بشر بوده است. Iran human rights در بررسی خود درباره فرزندکشی و قتلهای موسوم به ناموسی، از قوانین تبعیضآمیز مربوط به قصاص پدر یا جد پدری بهعنوان یکی از عوامل تشدیدکننده نگرانیها یاد کرده و همزمان تاکید کرده که آمار رسمی جامعی درباره فرزندکشی در ایران وجود ندارد.
در سالهای گذشته نیز تلاشهایی برای تشدید مجازات فرزندکشی مطرح شده است. گزارش صدای آمریکا از لایحهای خبر داده بود که در صورت قتل عمد فرزند توسط پدر یا جد پدری، مجازات شدیدتری را پیشنهاد میکرد و در مواردی که قاتل با علم به عدم قصاص مرتکب قتل شده باشد، خواهان برخورد شدیدتر بود.
بنابراین، مسئله فقط میزان مجازات پس از قتل نیست؛ پرسش مهمتر این است که آیا قانون و نهادهای مسئول توانستهاند پیش از وقوع قتل، از تبدیل تهدید به جنایت جلوگیری کنند؟
این حادثه که به تازگی منتشر شده، در شرایطی خبر آن مورد توجه قرار گرفته که موارد خشونت شدید خانوادگی در ایران لزوما همگی به رسانهها راه پیدا نمیکنند. ترس از آبرو، فشار اجتماعی، وابستگی اقتصادی، نگرانی از پیامدهای افشای خشونت و ترس از فرد خشونتطلب، میتواند خانوادهها را به سکوت وادار کند. از این رو، تعداد پروندههایی که رسانهای میشوند، لزوما تصویر کاملی از میزان خشونت در خانوادهها ارائه نمیدهد.
سازمان حقوق بشر ایران نیز پیشتر با اشاره به نبود آمار رسمی فرزندکشی در ایران، گزارش کرده بود مواردی که به رسانهها میرسند، میتوانند تنها بخشی از موارد واقعی باشند و کارشناسان از افزایش موارد فرزندکشی در سالهای اخیر سخن گفتهاند.
به همین دلیل، خبر قتل یاسین را نباید تنها یک حادثه تلخ و استثنایی دانست. هر موردی که در آن تهدیدهای قبلی نادیده گرفته شده، خشونت خانگی ادامه یافته و در نهایت یک عضو خانواده جان خود را از دست داده است، باید بهعنوان زنگ خطری برای سایر خانوادهها و نهادهای مسئول بررسی شود.
پرونده یاسین، در صورت تایید نهایی جزئیات مطرحشده در گزارش، نشان میدهد که خشونت خانوادگی میتواند مرحلهبهمرحله تشدید شود: از پرخاشگری و ضربوشتم آغاز و به تهدید مرگ برسد و در نهایت به قتل منتهی شود.
جامعه نباید منتظر بماند تا تهدیدکنندهای که بارها خشونت کرده است، قربانی بعدی خود را بگیرد. خانه باید محل امنیت باشد، نه جایی که اعضای خانواده از رفتار یکی از نزدیکترین افراد خود وحشت داشته باشند.
یاسین اکنون در خانهای که برای خانوادهاش ساخته، رنگ کرده و حتی حامی مادر و دیگر فرزندان بود، دیگر حضور ندارد؛ اما پرونده او یک پرسش جدی باقی گذاشته است: اگر تهدیدهای آشکار پیش از وقوع جنایت جدی گرفته نشوند، چه کسی مسئول جلوگیری از قربانی بعدی خواهد بود؟
