16 jaar gevangenisstraf voor Koerdisch echtpaar wegens religieuze activiteiten; religieus geloof gelijkgesteld met veiligheidsaanklacht

Seadat Tashkeh en haar echtgenoot Molud Atashbar, twee Koerdische burgers uit Mahabad, zijn elk tot acht jaar gevangenisstraf veroordeeld; een vonnis dat volgens berichten is uitgesproken in verband met hun religieuze activiteiten. Dit echtpaar zit sinds juni 2023 vast en zit momenteel samen een straf van 16 jaar uit in de centrale gevangenis van Urmieh; nog een zaak die aantoont dat in de Islamitische Republiek ook vreedzame religieuze activiteiten kan worden beantwoord met zware veiligheidsaanklachten.

Volgens berichten van mensenrechtenorganisaties zijn Seadat Tashkeh en haar echtgenoot Molud Atashbar, beide 43 jaar oud en afkomstig uit Mahabad, door een van de takken van de revolutionaire rechtbank van Urmieh veroordeeld tot elk acht jaar gevangenisstraf onder de aanklacht van “het vormen of leiden van een vereniging met als doel de veiligheid van het land te verstoren” in verband met hun religieuze activiteiten.

Dit echtpaar werd op 5 juni 2023 gearresteerd door agenten van het ministerie van Inlichting toen zij op een boerderij in de omgeving van Mahabad aan het werk waren. Na overplaatsing naar het detentiecentrum van het Bureau van Inlichtingen in Urmieh werden zij meer dan twee maanden in solitary confinement vastgehouden en ondervraagd; een periode die gepaard ging met het ontkennen van telefonisch contact en bezoek van familie.

Na afloop van de ondervragingen werd dit echtpaar overgebracht naar de centrale gevangenis van Urmieh en vervolgens veroordeeld tot achttjarige straffen. Volgens het bericht van Hengaw wordt Seadat Tashkeh vastgehouden in de vrouwenafdeling en Molud Atashbar in een speciale afdeling voor politieke en gewetensgedetineerden.

Seadat Tashkeh heeft een aandoening van het zenuwstelsel. Dit echtpaar emigreerde ongeveer zeven jaar geleden eerst naar Turkije en vervolgens naar de Koerdische Regio van Irak om haar medische behandeling voort te zetten, maar keerde naar Iran terug omdat zij de behandelingsfasen niet konden voltooien en begonnen aan het werk in een tuin in de omgeving van Mahabad.

De arrestatie van dit echtpaar op hun werkplek en hun voortgezette gevangenschap roept ernstige vragen op over de gezondheidstoestand van Seadat Tashkeh en haar toegang tot passende medische zorg. In gepubliceerde berichten zijn geen nieuwe bijzonderheden verstrekt over haar medische toestand in de gevangenis of de mate van toegang tot medische diensten. Gezien haar gerapporteerde ziekte is het de verantwoordelijkheid van de gevangenisautoriteiten en het gerechtelijke apparaat om voortdurende en effectieve behandeling voor haar te garanderen.

Een van de belangrijkste zorgen in deze zaak is het gebruik van veiligheidsaanklachten om op te treden tegen religieuze activiteiten. In plaats van rechtstreeks naar specifiek crimineel gedrag te verwijzen, concentreert de aanklacht tegen dit echtpaar zich op het vormen of leiden van een vereniging met als doel de veiligheid van het land te verstoren; terwijl het rapport van Hengaw de basis van de zaak aangeeft als hun religieuze activiteiten.

Indien de betrokken activiteiten uitsluitend uit aanbidding, bijeenkomsten of vreedzame deelname aan een religieuze gemeenschap bestonden, zou het omzetten hiervan in een veiligheidszaak en het uitspreken van een langdurig gevangenisstraffe een ernstige schending van godsdienst- en gewetensvrij zijn. De gerechtelijke autoriteiten dienen specifiek bewijs te leveren van crimineel gedrag; het blote feit van een ander geloof of deelname aan religieuze activiteiten mag geen vervanging zijn voor het bewijzen van schuld.

Een ander belangrijk punt is artikel 23 van de grondwet van de Islamitische Republiek, dat gedachtenkontroling verbiedt en bepaalt dat niemand uitsluitend wegens het hebben van een bepaalde opvatting mag worden lastiggevallen of vervolgd. In artikel 13 worden alleen Zoroastriërs, Joden en Christenen als erkende religieuze minderheden genoemd; een beperking die vanuit het perspectief van gelijke burgerrechten de positie van andere religieuze en geloofsovertuigingen kwetsbaarder maakt.

De zaak van Seadat Tashkeh en Molud Atashbar kan niet als alleen een lokale of afzonderlijke zaak worden beschouwd. Berichten van internationale mensenrechtenorganisaties getuigen van druk op een breed scala van religieuze en geloofsgroepen in Iran.

De Amerikaanse Commissie voor Internationale Religieuze Vrijheid verklaarde in haar oktober 2026-rapport dat de autoriteiten van de Islamitische Republiek individuals blijven arresteren en gevangenzetten wegens de vrije uitoefening van godsdienst en geloof; inclusief religieuze leiders, leden van geloofsgemeenschappen en verdedigers van gewetensvrij. Dit rapport verwijst ook naar de arrestatie en gevangenzetting van Bahá’í- en christelijke burgers en mishandeling van sommige gevangenen.

VN-deskundigen uitten ook in juli 2026 bezorgdheid over willekeurige arrestaties, gedwongen verdwijning, foltering en mishandeling van leden van de Bahá’í-gemeenschap, en meldden dat ten minste 57 leden van deze gemeenschap in detentie of gevangenis zaten.

Wat betreft christenen, met name bekeerde christelijke burgers, hebben mensenrechtenorganisaties berichten gegeven over arrestaties, ondervragingen, sluiting van huisgemeenten en uitspraken van langdurige straffen onder aanklachten zoals handelingen tegen de nationale veiligheid. Soennitische moslims worden ook geconfronteerd met beperkingen, waaronder discriminatie bij toegang tot bepaalde beroepskansen en beperkingen in de bouw van moskeeën in een aantal grote steden. Yarsan- en Gonabadi-dervish-volgelingen zijn ook door mensenrechtenrapporten getroffen door discriminatie en veiligheidsmishandelingen.

Deze zaken laten zien dat het probleem niet alleen de behandeling van één specifieke religie of groep is; een structuur die godsdienstige vrijheid niet erkent, kan volgelingen van verschillende religies, islamitische rechtschulen en zelfs personen met niet-religieuze overtuigingen richten. Weliswaar zijn het type druk, de intensiteit van behandeling en de mate van juridische bescherming van deze groepen niet hetzelfde; maar wat veel van deze zaken gemeen hebben, is het beveiligingskarakter van vreedzame activiteiten en de beperking van het recht op keuze en mening.

De arrestatie en veroordeeling van een echtpaar wegens religieuze activiteiten, nog wel onder veiligheidsaanklachten en langdurige gevangenisstraf, stelt opnieuw de noodzaak van verantwoording van het gerechtelijke apparaat van de Islamitische Republiek aan de orde. Indien de aanklacht tegen deze twee burgers is gebaseerd op vreedzame religieuze activiteiten, zetten dergelijke uitspraken niet alleen godsdienst- en gewetensvrij ter discussie, maar stellen zij ook een dreigende boodschap voor andere burgers die een ander geloof aanhangen.

De overheid is verplicht het recht van alle burgers om religieus en niet-religieus geloof te hebben, te veranderen of uit te spreken te beschermen; niet om geloofsverchillen als voorwendsel voor arrestatie, beroving en gevangenisstraf te gebruiken.

Geen enkele burger mag door moslim, Soenniet, Bahá’í, christen, Yarsan, jood, zoroastriër of niet-gelovig te zijn beroofd worden van vrijheid en veiligheid. Het recht op geloof, aanbidding en keuze van mening is geen regeringsvbegunstiging, maar een mensenrecht dat voor iedereen zonder discriminatie gegarandeerd moet zijn.