Straatvertoning van macht of legitimiteitskrisis? Nieuwe tegenstrijdigheden in het gedrag van de Iraanse regering

De straatvertoning van macht vindt plaats terwijl een legitimiteitskrisis en toenemende onderdrukking een tegenstrijdige afbeelding geven van de huidige situatie in Iran.

In de afgelopen twee dagen hebben video’s die op sociale medianetwerken zijn verspreid veel aandacht getrokken; video’s waarin een groep mensen, voornamelijk jong, gewapend en met felle uitspraken, hun bereidheid uitspreken om tegen tegenstanders op te treden. Deze beelden, die kennelijk met het doel zijn verspreid om macht te tonen en als afschrikwekkend middel te werken, hebben uitgebreide reacties onder gebruikers en waarnemers uitgelokt.

In een gedeelte van deze video (die in dit rapport kan worden bekeken), proberen de aanwezige personen met verwijzing naar zogenaamde statistieken brede volksteun voor het regime af te beelden en tegenstanders met ernstige maatregelen te bedreigen. De taal die in deze beelden wordt gebruikt, toont volgens veel analisten een toename van gewelddadige toonzetting in het openbare en medialandschap.

Daarnaast stellen enkele onofficiële verslagen en narratieven die op sociale medianetwerken zijn gepubliceerd, dat sommigen van deze mensen op georganiseerde wijze voor dergelijke scènes worden ingezet. Op basis van deze beweringen ontvangen deze personen geldsom voor hun nachtelijke aanwezigheid, waarbij in enkele verslagen bedragen tussen de twee en tien miljoen tomans per nacht worden genoemd. Ook wordt gesteld dat de financiële bronnen voor deze betalingen uiteindelijk uit de algemene begroting en economische bronnen van het land afkomstig zijn. Dit gezegd hebbende, kunnen deze beweringen niet onafhankelijk worden geverifieerd en hebben officiële instanties geen duidelijke toelichting gegeven in dit verband, en dergelijke zaken blijven doorgaans verborgen.

Desondanks hebben de gelijktijdige verspreiding van dergelijke video’s met ontwikkelingen ter plaatse in Iran serieuze vragen opgeroepen over de doelen en functies van deze vertoningen. In de afgelopen maanden zijn talrijke verslagen gepubliceerd over de uitvoering van doodvonnissen tegen tegenstanders, met name onder beschuldigingen van ‘moharebeh’ (strijd tegen de staat). Dit proces, gepaard gaande met de arrestatie van mensenrechtenactivisten en religieuze minderheden, met inbegrip van christelijke en bahai-burgers, presenteert een ander beeld van de stand van vrijheden in het land.

Anderzijds staat de aanwezigheid van enkele vrouwen zonder hidjaab in deze video’s en soortgelijke programma’s in duidelijke tegenspraak met de streng handhaving van kledingvoorschriften in de afgelopen jaren in Iran. In recente jaren zijn talrijke gevallen van arrestatie, gerechtelijke vervolgingen en zelfs sterfgevallen van burgers in verband met de kwestie van het dragen van een hoofddoek gerapporteerd; waaronder het geval Mahsa Amini dat brede wereldwijde aandacht kreeg en een symbool van protesten werd.

Deze tweeërleiheid – oppervlakkige tolerantie in bepaalde situaties tonen en strikte beperkingen in de praktijk handhaven – is volgens waarnemers een teken van poging tot publieke opiniebeheer in crisissituaties. Sommige analisten geloven dat dergelijke maatregelen meer propagandistisch van aard zijn en uitgevoerd worden met als doel een ander beeld van de werkelijke situatie in het land te presenteren.

Tegelijkertijd laten de voortdurende internetbeperkingen, toenemende sociale controles en verslagen over handhaving op controleposten zien dat toezichtsbeleidsmaatregelen nog steeds met kracht worden doorgevoerd. Dit probleem heeft ertoe geleid dat het verschil tussen het officiële narratief en de dagelijkse ervaring van burgers steeds duidelijker wordt.

Kortom, de verspreiding van dergelijke video’s kan worden geïnterpreteerd in het kader van pogingen autoriteit te tonen onder omstandigheden waarin tekenen van sociaal en politieke crisis nog steeds aanwezig zijn. Waarnemers geloven dat het vertrouwen op dergelijke vertoningen niet alleen geen bijdrage levert aan het verminderen van spanningen, maar kan leiden tot verdieping van publiek wantrouwen en vergroting van de kloof tussen regering en samenleving.