Het verhaal van “Afshin Javid”, oud-lid van Basij: van doodideologie tot zoektocht naar vrijheid en geloof

Het schokkende verhaal van “Afshin Javid”, oud-lid van Basij van binnenuit het systeem, trekt het gordijn weg van een realiteit waarin doodideologie, systematische onderdrukking en voortdurende schending van mensenrechten generaties Iraniërs hebben gevangen in een cyclus van geweld.

Het recent interview van Afshin Javid met de krant “Jerusalem Post” heeft opnieuw aandacht gevestigd op de verborgen dimensies van de onderdrukingsstructuur in de Islamitische Republiek Iran; een structuur die volgens hem niet alleen tegenstanders, maar zelfs zijn eigen loyale krachten gevangen houdt in een cyclus van geweld, hersenspoeling en devaluatie van mensenlevens.

Javid schetst in dit interview een bitter beeld van de psychische toestand van de Iraanse samenleving; een samenleving die volgens hem voor drie ongunstige keuzes staat: “Directe dood door regeringshand, geleidelijke uitputting van de ziel in de schaduw van onderdrukking, of dood in buitenlandse conflicten.” Hij beschouwt deze situatie als het resultaat van decennia’s beleidsvorming op basis van angst, ideologie en onderdrukking.

Hij zei in een deel van zijn uitspraken: “Het zien van landgenoten sterven is pijnlijk. Ik beschouw mezelf nog steeds als een Iraniër en mijn hart doet pijn wanneer ik van elke dood hoor. Maar voor het eerst zeggen Iraniërs: als er toch dood moet zijn, misschien is er licht van vrijheid erna; anders zal de regering ons toch doden, zonder enig licht aan het einde van deze donkere tunnel.”

Deze uitspraken weerspiegelen een diep wanhoop die in recente jaren, met name na de onderdrukking van volksbetogingen, in delen van de Iraanse samenleving is ontstaan.

Een van de schokkende onderdelen van Javids verhaal gaat terug naar zijn kindertijd; toen hij onder invloed van officiële propaganda na de Iraanse revolutie van 1357 en in het midden van de Iraans-Iraanse oorlog, werd meegevoerd naar de ideologie van martelaarschap.

Hij zegt openhartig: “We waren volkomen ongevoelig geworden voor de waarde van het leven. Het leven heeft in deze denkwijze geen betekenis; wat wordt geprezen is de dood, vooral dood in naam van jihad en heilige oorlog.”

Meerdere internationale verslagen hebben in afgelopen jaren bevestigd dat het gebruik van jongeren in de oorlog een van de donkerste hoofdstukken in de moderne Iraanse geschiedenis is geweest; een fenomeen dat nog steeds in het collectieve geheugen van Iraniërs leeft.

Javid sloot zich na terugkeer van het front aan bij Basij; een instituut dat een sleutelrol speelt in sociale controle, handhaving van ideologische wetten en onderdrukking van tegenstanders. Hij spreekt over deelname aan straatpatrouilles en zelfs aanwezigheid bij executiescènes; ervaringen die volgens hem het beginpunt waren van diepe twijfels in zijn overtuigingen.

Hij zegt over een van deze scènes: “Het was veel brutalere dan westerse verslagen. Toen ik die scène zag, voelde ik dat iets in mij stierf.”

Mensenrechtenorganisaties hebben de Islamitische Republiek herhaaldelijk beschuldigd van niet-transparante executies en instrumenteel gebruik van de doodstraf voor afschrikking.

In het vervolgtraject van dit pad werd Javid gedwongen Iran te verlaten; een weg vergezeld van arrestatie, gevangenschap en instabiliteit. Maar het keerpunt van zijn leven was een spirituele ervaring in de gevangenis die zijn intellectuele koers veranderde.

Hij beschrijft deze ervaring als volgt: “Ik was in mijn cel in gebed verdiept toen ik het beeld van Jezus Christus zag en een glanzende, heilige en rechtvaardige aanwezigheid ervoer. Plotseling voelde ik dat een last van mijn schouders werd genomen en een innerlijke stem zei me dat ik was vergeven.”

Deze ervaring stond in schril contrast met wat hij had gezien van religie in de formele regeringsstructuur; een religie gebaseerd op angst, straf en dwang.

Javids verhaal gaat verder dan een persoonlijk verhaal; het is een weerkaatsing van een bredere kritiek op de regeringsstructuur in Iran; een structuur die volgens critici gedurende decennia de samenleving gesloten heeft gehouden door onderdrukking van individuele vrijheden, beperking van religieuze minderheden, waaronder bekeerlingen van de islam, en gebruik van veiligheidsinstrumenten.

Rapporten van organisaties als Amnesty International en Human Rights Watch hebben ook herhaaldelijk op wijdverbreide schendingen van mensenrechten in Iran gewezen, met inbegrip van willekeurige arrestaties, marteling en executies.

Nu zet Afshin Javid zijn activiteiten voort buiten Iran en probeert hij de aandacht van de wereldgemeenschap te vestigen op wat hij “de werkelijke aard van het systeem” noemt. Hij is ervan overtuigd dat stilzwijgen tegenover deze situatie de geweldscyclus voortdurende.

Zijn verhaal is, hoewel vanuit bepaalde perspectieven controversieel, in een cruciaal opzicht in lijn met veel onafhankelijke verslagen: dat de Iraanse bevolking gedurende jaren wordt geconfronteerd met brede politieke, sociale en religieuze druk en nog steeds op zoek is naar een weg om vrijheid, menselijke waardigheid en een ander toekomstperspectief te bereiken.

Dit rapport is niet alleen het verhaal van een persoonlijke verandering, maar een weerspiegeling van een diepere crisis die nog steeds in de Iraanse samenleving speelt; een crisis die om oplossing vraagt door ernstige aandacht van de wereldgemeenschap en solidariteit met mensen die jarenlang een zware prijs hebben betaald voor het ideaal van vrijheid.