Aswoensdag, het begin van een geestelijke reis van berouw tot hoop op verrijzenis

Aswoensdag is een van de belangrijke dagen in de liturgische kalender van traditionele christelijke kerken en markeert het begin van het seizoen van ‘Vastentijd’ of de vastendagen. Deze dag vindt plaats 46 dagen vóór Pasen (het feest van de opstanding van Christus) en voert de gelovigen in een periode van bezinning, berouw, gebed en geestelijke voorbereiding; een periode die gewijd is aan het herdenken van de lijdensweg, de dood en uiteindelijk de verrijzenis van Jezus Christus.

In veel katholieke, anglicaanse, lutherse en andere christelijke kerken gaat de ceremonie van deze dag gepaard met een zichtbaar teken: het tekenen van een kruisje met as op het voorhoofd van de gelovigen. Deze symbolische handeling draagt een diepere betekenis in zich; een herinnering aan de vergankelijkheid van de mens en een serieuze oproep om naar God terug te keren.

Hoewel de traditie van vasten en het uitdrukken van berouw in de kerk zeer oude wortels heeft, gaat de formele vaststelling van het vastentijdseizoen terug tot de eerste eeuwen van het christendom. In de vierde eeuw na Christus, na de vorming van een meer samenhangende kerkstructuur, werd een periode van veertig dagen vastgesteld als voorbereiding op Pasen. Dit getal herinnert aan Jezus’ veertig dagen vasten in de woestijn en ook aan de veertig jaar dat het volk Israël in de woestijn ronddwaalde; een getal dat in de bijbel herhaaldelijk het symbool van beproeving, reiniging en geestelijke voorbereiding is.

In latere eeuwen werd, met een preciezere indeling van de kerkelijke kalender, een woensdag aangewezen als het officiële begin van deze periode, die bekend werd als ‘Aswoensdag’. Sindsdien staat deze dag bekend als de drempel van het betreden van de vastentijd. Hoewel de vastentijd als 40 dagen vasten wordt beschouwd, bedraagt de totale periode tot Pasen eigenlijk 46 dagen, wanneer we de zes zondagen meenemen (die in de kerktraditie als vieringsdagen van de opstanding worden beschouwd en waarop niet wordt gevast).

De as die in deze ceremonie wordt gebruikt, komt meestal voort uit het verbranden van de palmtakken van de ‘Palmzondag’ van vorig jaar. Deze as wordt meestal gemengd met een beetje olijfolie of water zodat deze gereed is voor het tekenen op het voorhoofd. De verbinding tussen de feestelijke palmen van vorig jaar en de as van dit jaar draagt zelf een diepere boodschap: ‘De glorie en welkom van het volk voor Christus vervaagt snel zonder het begrip van het kruis, en de mens heeft altijd berouw en terugkeer nodig.’

Bij het tekenen van het kruisje op het voorhoofd worden gewoonlijk deze woorden gesproken: ‘Bedenk dat jij uit stof bent en tot stof zult terugkeren’ (Genesis 3:19) of ‘Berouw en geloof in het evangelie.’ Deze woorden herinneren aan een fundamentele waarheid: het aardse leven is voorbijgaand en de mens heeft zonder God geen blijvende hoop.

In de bijbel was as een teken van rouw, bescheidenheid en belijdenis van zonde. Job zat in zijn lijden in de as en Daniël kwam in gebed en berouw, vastenend en met as, voor Gods aangezicht. Daarom is het gebruik van as op deze dag een voortzetting van een bijbelse traditie die de bescheidenheid van het hart benadrukt, niet slechts uiterlijke religieuze vormen.

Aswoensdag is niet slechts een symbolische ceremonie, maar een oproep tot het begin van een reis. De vastentijdsreis is voor veel christenen een tijd voor:

• Bewust vasten en zelfbeheersing
• Uitbreiding van gebeds- en bijbelstudietijd
• Vergeving van anderen en verzoening
• Hulp aan noden en daden van liefde
• Herbezinning op prioriteiten in het leven

In verschillende kerktraditities zijn de vasten- en onthoudingsmethoden verschillend. Sommigen onthouden zich van vlees op bepaalde dagen, anderen overslaan één maaltijd en weer anderen onthouden zich van een bepaalde gewoonte of vermaak om hun aandacht meer op God te richten. Het primaire doel is niet om het lichaam te beroven, maar om de ziel wakker te maken en de levensconcentratie terug te brengen naar Gods wil.

In recente jaren is Aswoensdag, naast de traditionele kerkruimte, ook naar straten in sommige steden gekomen; priesters die op treinstations of in stadscentra mensen in het gezicht tekenen met as, zijn een symbool van de aanwezigheid van de kerk in het hart van de samenleving. Veel kerken gebruiken deze dag ook als gelegenheid voor een openbare oproep tot bezinning op de betekenis van leven, dood en hoop.

In een wereld die onder de schaduw van snelheid, consumentisme en herrie staat, is de boodschap van Aswoensdag sterker dan ooit: ‘Pauzeer, bedenk je eindigheid en keer naar God terug.’

Aswoensdag begint met een herinnering aan menselijke zwakheid en zonde, maar het doel ervan is niet wanhoop. Deze dag is een poort naar hoop. De vastentijd begint met berouw, maar eindigt met het verkondigen van de overwinning van het leven op de dood in de ochtend van de opstanding.

De as op het voorhoofd is geen teken van nederlaag; het is een teken van eerlijkheid. Een bekentenis dat de mens zonder goddelijke genade machteloos is, maar in Christus vergeving en nieuw leven vindt. Deze dag nodigt de gelovigen uit om hun last van schuld en verdriet naar Gods aangezicht te brengen en in plaats daarvan de vreugde van verlossing en de hoop op verrijzenis te ontvangen.

Aswoensdag herinnert ons aan de waarheid dat het pad van het geloof begint met bescheidenheid, voortgaat door berouw en eindt in de glorie van de opstanding. Dit is het begin van een reis die elk jaar opnieuw wordt gemaakt, maar elk jaar dieper, eerlijker en transformerender kan zijn dan ooit tevoren.