اختلاف بر سر تنگه هرمز؛ شکاف در جمهوری اسلامی بر سر تقابل با آمریکا آشکارتر شد

انتقاد تند حسین شریعتمداری از مواضع معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی درباره تنگه هرمز، همزمان با اظهارات معاون رئیس‌جمهوری آمریکا درباره شکاف‌های داخلی حکومت و گزارش رویترز از نقش تهدیدهای تهران در تغییر محاسبات واشنگتن، از عمیق‌تر شدن اختلاف‌ها در ساختار جمهوری اسلامی حکایت دارد.

اختلاف نظر میان چهره‌های نزدیک به حاکمیت جمهوری اسلامی بر سر نحوه مدیریت بحران با آمریکا و موضوع تنگه هرمز، بار دیگر به صدر اخبار بازگشته است. هم‌زمان، مقام‌های آمریکایی از وجود شکاف‌های جدی در ساختار تصمیم‌گیری جمهوری اسلامی سخن می‌گویند و یک گزارش تازه رویترز نیز از نقش تهدیدهای تهران و نگرانی کشورهای منطقه در جلوگیری از گسترش حملات نظامی آمریکا پرده برداشته است.

حسین شریعتمداری مدیرمسئول روزنامه کیهان، در یادداشتی از اظهارات کاظم غریب‌آبادی معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، درباره تفاهم با عمان و وضعیت تنگه هرمز به شدت انتقاد کرد. او استدلال کرد که فراهم شدن مسیر عبور کشتی‌ها از آب‌های سرزمینی ایران، در عمل به معنای از دست دادن یکی از مهم‌ترین اهرم‌های فشار جمهوری اسلامی در برابر آمریکا و متحدانش است.

شریعتمداری با اشاره به سخنان غریب‌آبادی، میان بخش‌های مختلف اظهارات او تناقض دید و این پرسش را مطرح کرد که چگونه می‌توان از یک سو تاکید کرد تفاهم با عمان به معنای باز شدن تنگه هرمز نیست و از سوی دیگر از عبور بخش مهمی از مسیرهای کشتیرانی از آب‌های ایران سخن گفت. او این وضعیت را «باز کردن معبر» و «کوچه باز کردن برای فرار دشمن» توصیف کرد و نوشت جمهوری اسلامی نباید یکی از مهم‌ترین ابزارهای راهبردی خود را کنار بگذارد.

این اختلاف داخلی هم‌زمان با اظهارات «جی‌دی ونس» معاون رئیس‌جمهوری آمریکا، مطرح شده است. ونس در اینباره گفته بود:  «ساختار قدرت در جمهوری اسلامی «چندپاره» است و در حالی که بخشی از حاکمیت به دنبال کاهش تنش و پایان درگیری‌هاست، گروهی دیگر همچنان بر ادامه تقابل اصرار دارند.» او افزود همین اختلاف‌ها روند هرگونه مذاکره با تهران را پیچیده و زمان‌بر کرده است.

معاون رئیس‌جمهوری آمریکا همچنین تاکید کرد واشینگتن تلاش می‌کند با بهره‌گیری هم‌زمان از ابزارهای نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک، این وضعیت را مدیریت کند و به نتیجه‌ای برسد که منافع ایالات متحده را تامین کند. به گفته او، پایان این روند به سرعت حاصل نخواهد شد و نیازمند زمان است.

در همین حال، خبرگزاری رویترز به نقل از پنج منبع آگاه، گزارش داد که جمهوری اسلامی پس از تهدیدهای دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا، به کشورهای منطقه پیام داده بود که هرگونه حمله گسترده‌تر با پاسخ مستقیم علیه زیرساخت‌های انرژی و مواضع آمریکا در منطقه روبه‌رو خواهد شد. بر اساس این گزارش، مقام‌های عربستان سعودی، قطر، ترکیه و پاکستان نیز خواستار جلوگیری از تشدید درگیری و بازگشت طرف‌ها به مسیر دیپلماسی شدند.

عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی نیز، این پیام‌ها را در رایزنی با مقام‌های منطقه منتقل کرده بود. منابع خبرگزاری رویترز معتقدند مجموعه این هشدارها، همراه با نگرانی دولت‌های عربی از گسترش جنگ در خلیج فارس، در تصمیم واشینگتن برای خودداری از حملات گسترده‌تر و ادامه مسیر مذاکرات نقش موثری داشته است.

در مجموع، هم‌زمانی این سه رویداد (انتقاد بی‌سابقه رسانه نزدیک به رهبر جمهوری اسلامی از دستگاه دیپلماسی، ارزیابی مقام‌های آمریکایی از شکاف‌های درونی حکومت و انتشار گزارش رویترز درباره نقش تهدیدهای تهران در معادلات منطقه) نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی همچنان در برابر این پرسش اساسی قرار دارد که آیا راهبرد تقابل را ادامه دهد یا از مسیر دیپلماسی برای کاهش تنش بهره بگیرد؛ پرسشی که پاسخ به آن همچنان محل اختلاف در سطوح مختلف قدرت است.