Cyrus de Grote, de gezalfde van de Heer; koning van Perzie en het verhaal van bevrijding

De zevende Aban, de herdenkingsdag van Cyrus de Grote, is een gelegenheid om het erfgoed van een van de meest invloedrijke koningen uit de geschiedenis van Iran opnieuw te lezen en zijn unieke plaats in de Heilige Schrift te onderzoeken; een koning die in het boek Jesaja als “gezalfde van de Heer” wordt aangeduid en wiens naam verbonden is met de bevrijding van de ballingen uit Judea en de wederopbouw van de tempel van Jeruzalem.

De zevende Aban wordt onder velen in Iran erkend als de herdenkingsdag van Cyrus de Grote; een koning die in de zesde eeuw voor Christus het fundament van het Achaemenidische Rijk legde en een van de blijvende gestalten in de oude wereldgeschiedenis werd. De naam van Cyrus heeft niet alleen een bijzondere plaats in de geschiedenis van Iran, maar ook in de Heilige Schrift; een onderwerp dat zijn historisch erfgoed ook voor christelijke lezers opmerkelijk maakt.

Het belang van Cyrus voor christenen beperkt zich niet alleen tot zijn politieke macht en de omvang van zijn imperium. Wat zijn naam opvallend maakt in de heilige teksten, is de rol die hij speelt in het bijbelse verhaal van de bevrijding van het Joodse volk uit ballingschap en het mogelijk maken van de wederopbouw van de tempel van Jeruzalem; een rol die in het boek Jesaja uitdrukkelijk aan de wil van God is gekoppeld.

Cyrus, de “gezalfde van de Heer” in het boek Jesaja

Een van de meest opvallende verwijzingen van de Heilige Schrift naar Cyrus wordt gevonden in Jesaja hoofdstuk 45, vers 1; waar de Heer over Cyrus, de koning van Perzië, spreekt en hem zijn “gezalfde” noemt. Ook in Jesaja 44:28 wordt Cyrus aangeduid als de “herder” van de Heer; iemand die een rol zal spelen in de vervulling van zijn wil, waaronder de wederopbouw van Jeruzalem en de bouw van de tempel.

Deze beschrijving heeft vanuit bijbels perspectief bijzondere betekenis, omdat Cyrus geen vorst uit Israël was, maar in het verhaal van Jesaja werd gekozen voor een belangrijke missie in de geschiedenis van het Joodse volk. Deze tekst toont aan dat in de bijbelse opvatting God zich van heersers en naties buiten Israël kan bedienen om zijn wil te vervullen.

Natuurlijk mag de titel “gezalfde van de Heer” in dit gedeelte niet gelijk worden gesteld met de plaats van Jezus Christus in het christelijk geloof. Deze uitdrukking over Cyrus verwijst naar zijn bijzondere missie in het verhaal van Jesaja en betekent niet dat hij in het christelijk geloof als Messias of Verlosser wordt voorgesteld.

Het decreet van Cyrus en de terugkeer van de Joden uit ballingschap

In het boek Ezra, hoofdstuk 1, wordt verteld dat Cyrus een decreet uitvaardigde op grond waarvan de Joden in ballingschap naar Jeruzalem konden terugkeren en het huis van God konden herbouwen. Het boek Ezra beschrijft deze gebeurtenis in het kader van de vervulling van Gods woord en het mogelijk maken van de wederopbouw van de tempel.

De verovering van Babel door Cyrus in het jaar 539 voor Christus was een keerpunt in de geschiedenis van het oude Nabije Oosten. Zijn beleid bij het bestuur van verschillende gebieden en zijn omgang met de volkeren onder zijn gezag zijn belangrijke aspecten van het historische onderzoek van de Achaemenidische periode. Ook het bijbelse verhaal geeft uit deze periode een beeld van een koning wiens beslissingen het mogelijk maakten dat een groep ballingen kon terugkeren en hun heilige plaats kon herbouwen.

Vanuit dit perspectief is de naam van Cyrus in de Heilige Schrift verbonden met begrippen als terugkeer, herbouw en het herleven van religieus leven. Dit onderwerp herinnert de christelijke lezer aan het belang van vrijheid van godsdienst en de mogelijkheid om te leven volgens religieuze overtuigingen; waarden die in de hedendaagse wereld ook worden beschouwd als belangrijke onderwerpen van mensenrechten en gewetenssvrijheid.

Het erfgoed van Cyrus en de waarden van vrijheid en tolerantie

Cyrus de Grote staat in het historische geheugen van de Iraniërs als symbool van de pracht van het oude Iran en de vorming van een van de grootste imperium van de oude wereld. In hedendaagse interpretaties van zijn erfgoed hebben concepten als tolerantie, rechtvaardigheid en respect voor verschillende volkeren ook een prominente plaats gekregen.

Echter, een eerlijke historische beoordeling vereist dat onderscheid wordt gemaakt tussen de bijbelse verhalen, oude documenten en hedendaagse opvattingen over het karakter van Cyrus. Zijn historische bekendheid en zijn bijzondere plaats in de Heilige Schrift bieden aanleiding voor discussie over bestuurswijzen, verantwoordelijkheid van macht en omgang met volkeren; zonder dat het nodig is om alle hedendaagse opvattingen over hem als vastgestelde historische feiten te beschouwen.

Voor de christelijke gemeenschap is deze gelegenheid ook een moment om opnieuw na te denken over principes die in de Heilige Schrift van belang zijn: gerechtigheid, verantwoordelijk handelen tegenover mensen en respect voor hun relatie met God. Het verhaal van Cyrus in Jesaja is een gedachte waardig voorbeeld van de aanwezigheid van een niet-Israëlitische koning in het verhaal van de vervulling van Gods wil.

Boodschap van prins Reza Pahlavi ter gelegenheid van de dag van Cyrus

Ook prins Reza Pahlavi heeft ter gelegenheid van de zevende Aban, de herdenkingsdag van Cyrus de Grote, een boodschap gepubliceerd waarin hij de nadruk legt op de historische identiteit van Iran en waarden als vrijheid, tolerantie en rechtvaardigheid. De tekst van deze boodschap is als volgt:

«De zevende Aban is de herdenkingsdag van Cyrus de Grote, de dag van eerbetoon aan de glorie van Iran en de blijvende waarden van vrijheid, tolerantie en rechtvaardigheid die ons volk door de eeuwen heen in stand heeft gehouden.

De naam en het werk van Cyrus herinneren ons niet alleen aan de glorie van het verleden, maar zijn ook een vaste rots en springplank voor het bereiken van een betere toekomst, een toekomst waarvoor wij, naar getuigenis van onze glorieuze geschiedenis, waardig zijn.

Op basis van deze nationale bewustwording en herkenning van onze historische identiteit was het dat tienduizenden patriottische Iraniërs tien jaar geleden op de dag van Cyrus in Pasargadae bijeenkwamen en een keerpunt markeerden in de strijd voor de terugwinning van Iran en de fundamenten legden van de nationale revolutie van Leeuw en Zon, met de wens om Iran te bevrijden uit de klauwen van de tirannie van de tijd.

Het Iraanse volk, erfgenaam van Cyrus de Grote, zal zich niet onderwerpen aan tirannie en zal zijn vaderland opnieuw opbouwen, vrij, welvarend en voorgoed trotser.

Moge de dag van Cyrus de Grote zalig zijn, moge Iran voortduren»

Cyrus; een verbinding tussen de geschiedenis van Iran en het bijbelse verhaal

De herdenking van Cyrus de Grote is niet alleen een gelegenheid om aan Irans verleden te herdenken, maar biedt ook grond voor reflectie op de verantwoordelijkheid van heersers, gewetenssvrijheid en de plaats van gerechtigheid in het leven van volkeren. De aanwezigheid van zijn naam in de Heilige Schrift, vooral in het boek Jesaja en het verhaal van de terugkeer van de Joden in het boek Ezra, plaatst deze Perzische koning buiten de grenzen van politieke geschiedenis en maakt van hem ook een onderwerp van belang in de studie van religieuze geschiedenis.

Het bijbelse verhaal over Cyrus herinnert ons aan het feit dat in de opvatting van deze tekst God ook door personen buiten Israël kan handelen in de geschiedenis. Voor de christelijke lezer is dit verhaal een uitnodiging om na te denken over gerechtigheid, vrijheid en de verantwoordelijkheid van macht; waarden die voorbij etnische en politieke grenzen heen vandaag de dag nog steeds van belang zijn.

De zevende Aban, de herdenkingsdag van Cyrus de Grote, is een gelegenheid om het erfgoed van het oude Iran opnieuw te lezen en na te denken over het verhaal dat de naam van de Perzische koning verbindt met de bevrijding van een volk en de wederopbouw van hun heilige plaats.