لبه تیغ جنگ و دیپلماسی و پیامهای متضاد درباره ایران در واشینگتن و اروپا
از هشدارهای تند واشینگتن تا تلاشهای منطقهای برای مهار بحران، پرونده ایران را در لبه تیغ جنگ و دیپلماسی قرار داده است.
در حالی که بحران ایران به نقطهای حساس رسیده، پیامهای متناقضی از واشینگتن، اروپا و خاورمیانه درباره آینده رویارویی با جمهوری اسلامی مخابره میشود. از یک سو، چهرههای نزدیک به کاخ سفید از «اقدام قاطع» سخن میگویند و از سوی دیگر، تلاشهای فشرده دیپلماتیک برای جلوگیری از تشدید تنش ادامه دارد. همزمان، گزارشهایی درباره نقش نیروهای نیابتی در سرکوب اعتراضات داخل ایران، ابعاد تازهای به این بحران افزوده است.
«لیندسی گراهام» سناتور جمهوریخواه و از متحدان نزدیک دونالد ترامپ، روز پنجشنبه ۱۵ ژانویه، با رد گزارشهایی درباره عقبنشینی رئیسجمهور آمریکا از حمله به ایران، موضعی قاطع اتخاذ کرد. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تمام تیترهای از این دست، نمونههایی از گزارشهایی فراتر از نادرست هستند. شرایط پیرامون اقدام ضروری و قاطع که باید علیه رژیم شرور ایران انجام شود، هیچ ارتباطی با اراده یا عزم رئیسجمهوری ترامپ ندارد.کاملا برعکس است، منتظر باشید.»
این اظهارات نشان میدهد که در اردوگاه نزدیک به ترامپ، همچنان گزینه برخورد سخت با جمهوری اسلامی بهعنوان یک سناریوی جدی روی میز قرار دارد، حتی اگر نشانههایی از مکث یا تردید در سطح رسمی دیده شود.
از سوی دیگر، گروهی از نمایندگان پارلمان اروپا با ارسال نامهای به رئیس این نهاد، خواستار دعوت از رضا پهلوی چهره مخالف جمهوری اسلامی، برای حضور و سخنرانی در پارلمان اروپا شدند. امضاکنندگان این نامه هشدار دادهاند که واکنش اتحادیه اروپا به تحولات ایران، ممکن است بار دیگر به صدور بیانیههای محکومیت محدود شود؛ رویکردی که بهزعم آنها، در برابر شدت سرکوب و بحران جاری کارآمد نیست.
در این نامه همچنین از سیاست گفتوگو با مقامهای جمهوری اسلامی بهشدت انتقاد شده و سپاه پاسداران بهصراحت «سازمانی تروریستی» توصیف شده است. این موضعگیری نشاندهنده افزایش شکاف در رویکرد اروپا نسبت به تهران و رشد فشارها برای اتخاذ سیاستی سختگیرانهتر است.
در همین حال، یک مقام ارشد عربستانی گزارش داد که ریاض به همراه قطر و عمان، تلاش کردهاند از تشدید بحران جلوگیری کنند. به گفته این مقام، این سه کشور موفق شدهاند دونالد ترامپ را متقاعد کنند که یک فرصت دیگر به ایران داده شود. این مقام عربستانی توضیح داده است که این کشورها، تلاش دیپلماتیک طولانی، شتابزده و پرتنش در آخرین لحظات داشتند تا رئیسجمهوری ترامپ را قانع کنند که به ایران فرصتی بدهد تا حسن نیت خود را نشان دهد.
این تحرکات در شرایطی صورت گرفته که گزارشها حاکی از تهدید ایران به حمله به پایگاههای آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس در صورت آغاز عملیات نظامی بوده است؛ تهدیدی که نگرانی عمیقی در میان همسایگان جنوبی ایران ایجاد کرده است.
همزمان با این تحولات دیپلماتیک، گزارشهایی نگرانکننده درباره استفاده جمهوری اسلامی از نیروهای شبهنظامی خارجی برای سرکوب اعتراضات داخلی منتشر شده است. رسانه آمریکایی «تی ام ال» گزارش داده که گروههایی از شبهنظامیان عراقی در سرکوب تظاهرات در ایران نقش داشتهاند.
بر اساس این گزارش، شمار دقیق این نیروها مشخص نیست، اما به نقل از یک کارمند وزارت کشور عراق که در مرز شلمچه خدمت میکند، تا غروب روز یکشنبه بیش از ۶۰ دستگاه اتوبوس از مرز عبور کردهاند. این کارمند گفته است سرنشینان اتوبوسها بهعنوان زائر معرفی شدند، اما ظاهر و رفتارشان با این ادعا همخوانی نداشته است.
در گفتوگویی که این رسانه با مادر یکی از نیروهای اعزامشده انجام داده، او گفته است به پسرش ماهانه ۶۰۰ دلار پیشنهاد شده تا برای کمک به سرکوب معترضان در ایران به «کتائب حزبالله» عراق بپیوندد.
در مقابل این گزارشها، مقامهای جمهوری اسلامی نیز بار دیگر روایت توطئه خارجی را مطرح کردهاند. وزیر دفاع ایران همچنین در واکنش به این اظهارت در روز جاری پنجشنبه ۱۵ ژانویه برابر با ۲۵ دی، اعتراضات اخیر را به آمریکا، اسرائیل و برخی کشورهای همپیمان آنها نسبت داد.
«عزیز نصیرزاده» در این باره گفت: «ما اطلاعات دقیق داریم که آمریکا، رژیم صهیونیستی و برخی کشورهای همپیمان آنها، مرکز گفتگو تشکیل دادند تا تجزیه طلبان و تروریستها، آیندهای را ترسیم کنند. حتی برنامهریزی کردند که هر منطقه تجزیه شده، قانون اساسی خود را بنویسد و قاچاق سلاح، پشتیبانی مالی و لجستیکی را هدایت کردند.»
او همچنین مدعی شد که: «در نشستهایی در یکی از کشورهای منطقه، حتی نرخ تخریبها در ایران هم تعیین شده.»
وزیر دفاع ایران در ادامه مدعی شد که شخصی با وعده دریافت۹۰۰ میلیون تومان برای کشتار، بازداشت شده است. وی در اینباره افزود: «تعیین نرخ کشتن هر نفر ۵۰۰ میلیون تومان یعنی هدف کشتهسازی است، گفته بودند هر کس جلوی دستتان بود بکشید و ۱۰۰ میلیون تومان بگیرید.»
او همچنین ادعا کرد: «عوامل اغتشاش، کاسبان و بازاریها را تهدید میکردند اگر مغازهها را باز کنند، آنجا را به آتش خواهند کشید و آنها را خواهند کشت.» ادعاهای وزیر دفاع ایران در حالیست که ویدیوهای منتشر شده در شبکههای اجتماعی، حاکی از کشتار مردم توسط نیروهای جمهوری اسلامی میباشد نه نیروهای خارج از کشور؛ همچنین ورود بسیاری از نیروهای نیابتی از عراق به ایران، بر کشتار مردم توسط جمهوری اسلامی مهر تائید زده است.
مجموعه این تحولات نشان میدهد که پرونده ایران در مرحلهای بیثبات و چندلایه قرار گرفته است؛ جایی که تهدید نظامی، تلاشهای دیپلماتیک، فشارهای سیاسی اروپا و روایتهای متضاد درباره اعتراضات داخلی، بهطور همزمان جریان دارند. در حالی که واشینگتن هنوز پیام روشنی درباره مسیر نهایی خود ارسال نکرده، نقش بازیگران منطقهای و گزارشها درباره سرکوب داخلی، معادله ایران را پیچیدهتر از همیشه کرده است. آینده این بحران، بیش از هر زمان دیگری به تصمیمهایی بستگی دارد که در روزها و هفتههای پیش رو گرفته خواهد شد.
