Onzekere toekomst van akkoord Turkije en Europese Unie over vluchtelingen

Ankara en Brussel bereikten in 2016 een akkoord om onwettige binnenkomst van vluchtelingen vanuit Turkije naar de Europese Unie tegen te gaan. Maar noch Turkije noch de Europese Unie zijn tevreden met de uitvoering van dit akkoord. Herziening van het akkoord is ook niet eenvoudig.

Aanvankelijk leek het akkoord tussen de Europese Unie en Turkije over vluchtelingen goed uit te werken en voort te gaan. Het aantal vluchtelingen dat vanuit Turkije naar de Europese Unie – en vooral naar Griekenland – kwam, daalde sterk, omdat Ankara de grenzen effectief controleerde. De wil van Turkije verzwakte echter. Als reden werd aangevoerd dat de Europese Unie haar verplichtingen met betrekking tot financiële bijstand niet nakomt. Er werd zelfs gesproken van dreigingen om het akkoord op te zeggen.

Ook in Europa nam de twijfel over het akkoord toe. Sommige landen stellen dat dit akkoord de indruk wekt dat men de Europese Unie onder druk kan zetten.

Tegelijkertijd bestaat er onder de regeringsleiders van de Europese Unie de bezorgdheid dat met het einde van dit verdrag het aantal vluchtelingen weer zou stijgen en dat extreem-rechtse stromingen en populistische bewegingen hiervan gebruik zouden maken om aan macht te winnen.

Voorbereidende maatregelen van Merkel

Duitsland zal in juli 2020 het voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie op zich nemen. Angela Merkel, de Duitse bondskanselier, spant zich in voor het voortbestaan van het akkoord met Turkije en maakt gebruik van de uitvoeringsmacht die aan dit akkoord is verbonden.

De Duitse bondskanselier sprak tijdens haar laatste ontmoeting met Recep Tayyip Erdogan, de president van Turkije, afgelopen januari waardering uit voor de inspanningen van dit land om miljoenen Syrische vluchtelingen op te vangen. Daarnaast benadrukte Merkel het belang van voortgezette financiële hulp aan Turkije. In het akkoord van maart 2016 was de betaling van zes miljard euro aan Turkije over meerdere jaren vastgesteld voor de ondersteuning van Syrische vluchtelingen.

Gerald Knaus, een van de architecten van het akkoord tussen Turkije en de Europese Unie, gelooft: “Het belangrijkste punt van het bezoek aan Istanbul was Merkels uitstippelen van vooruitzichten voor voortgezette financiële hulp aan vluchtelingen.” Volgens deze vluchteling expert loopt het akkoord zonder financiële steun het risico om verloren te gaan.

Verdwenen “vluchtlingenstelsel”

Knaus merkt echter ook andere dringende problemen op die, als zij niet worden opgelost, het huidige akkoord in gevaar kunnen brengen. Hij zegt: “De Europese Unie is niet in staat om op de Griekse eilanden op eerlijke wijze en onder naleving van mensenrechten asielaanvragen te behandelen. Het vluchtingenstelsel is in feite verdwenen. Op dit moment is de kans op terugzending van vluchtelingen wiens aanvraag wordt afgewezen naar Turkije vrijwel nul.”

Volgens de voorspellingen van Gerald Knaus zal het akkoord met Turkije spoedig mislukken als de Europese Unie deze problemen niet kan oplossen.

Voor de voortgang van het huidige akkoord heeft de Duitse regering de onderhandelingen met belanghebbende en invloedrijke partijen binnen de Europese Unie intensivief. Berlijn voert nu achter de schermen onderhandelingen met Kroatië, het huidige voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie, Josep Borrell, verantwoordelijk voor het buitenlands beleid, en Oliver Varhelyi, commissaris voor ontwikkeling van deze Unie.

Laura Battala, secretaris-generaal van het Turkije-platform in het Europees Parlement, beschouwt consensus onder de lidstaten van de Europese Unie als doorslaggevend. Volgens mevrouw Battala: “De Europese Unie moet haar financiële ondersteuning van Syrische vluchtelingen voortzetten. Er is behoefte aan voortgezette investeringen in de ondersteuning van Syrische vluchtelingen en daardoor versterking van de sociale cohesie. Het lijkt erop dat de politieke wil voor dergelijke maatregelen ook aanwezig is. Zowel Turkije als de Europese Unie willen het voortzetten.”

Een zware schaduw op bilaterale relaties

Maar Pano Putowara, migratieexperte van het Instituut voor Economisch Onderzoek in München, Duitsland, twijfelt aan het voortbestaan van het akkoord tussen Turkije en de Europese Unie. Ze zegt: “Turkije voerde zijn recentste militaire operaties uit zonder coördinatie met zijn geallieerden in de NAVO.

Deze militaire operatie leidde tot een toename van het aantal vluchtelingen. Onder dergelijke omstandigheden kan men redelijkerwijs niet verwachten dat de Europese Unie Turkije blanco volmacht geeft. Als de Europese Unie besluit om de samenwerking voort te zetten, zal zij natuurlijk eisen stellen dat dergelijke militaire operaties niet opnieuw plaatsvinden.”

Er rijzen ook fundamenteelere vragen. Gezien de huidige politieke situatie is het de vraag of de samenwerking inzake vluchtelingenbeleid voort kan gaan. De verzwakking van democratie en mensenrechten in Turkije en de militaire operaties van dit land in noord-Syrië, die internationaal bekritiseerd worden, hebben ernstig negatieve gevolgen gehad voor de betrekkingen tussen leden van de Europese Unie en andere Europese landen met Ankara.

Speciale bijeenkomst op 20 februari

Het succes van Merkel in haar streven om het akkoord met Turkije voort te zetten is ook afhankelijk van geld. De lidstaten van de Europese Unie onderhandelen nu over de begroting van deze Unie voor de komende zeven jaar.

Deze onderhandelingen zijn moeilijker geworden door de uittreding van Groot-Brittannië uit de Europese Unie, omdat Londen geen geld meer in de gezamenlijke kas zal storten. Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad, heeft de lidstaten uitgenodigd om deel te nemen aan een speciale bijeenkomst op 20 februari in Brussel om de lidstaten tot overeenstemming te helpen.

Of er in het kader van een gemeenschappelijk vluchtelingenbeleid nog miljarden euro’s naar Ankara zullen vloeien, zal een van de agendapunten van de aanstaande bijeenkomst zijn.

Bron: DW