Twijfel van Trump tussen blokkade en aanval; economische druk is Washingtons belangrijkste wapen tegen Iran geworden

De Amerikaanse president Donald Trump sprak over drie wegen om de Islamitische Republiek tot terugtrekking te dwingen, terwijl Washington zich in de huidige fase in plaats van onmiddellijke militaire escalatie concentreert op maritieme blokkade en economische druk. Een strategie die samenvalt met de daling van de waarde van de nationale munteenheid, hoge inflatie en verergering van de economische problemen in Iran, en kan de economie van het land verder onder druk zetten.

Trump zei in een televisieprogramma dat hij de huidige situatie in Iran beschouwt als het gevolg van Amerikaanse economische en financiële druk en stelde dat Washington in de huidige omstandigheden drie keuzen voor zich heeft: “Verdere druk en blokkade, het toebrengen van ernstige militaire slagen, of het gebruik van economische druk om Teheran tot gedragsverandering te dwingen.”

De Amerikaanse president zei over zijn voorkeur voor de economische route: “Economisch gezien zijn ze in elkaar gestort. Ze kunnen geen geld lenen. Wij controleren hun geld, geld dat zij hadden en waarvan de hoeveelheid groot was. Ik ben hun bankier.”

Trump stelde ook dat de inflatie in Iran tot 300 procent is gestegen, de waarde van de nationale munt sterk is gedaald en dat ook de betaling van militaire salarissen problemen ondervindt. Deze cijfers, vooral met betrekking tot inflatie, zijn niet noodzakelijk identiek aan officiële statistieken en onafhankelijke schattingen en moeten worden beschouwd als Trumps beoordeling van de situatie in Iran.

De economische druk op Iran is echter geen nieuw onderwerp. Amerikaanse sancties hebben de afgelopen jaren Irans toegang tot financiële middelen, buitenlandse handel, olie-inkomsten en het internationale banknetwerk beperkt, en in 2026 heeft Washington geprobeerd de economische kosten van druk op Teheran te verhogen door de maritieme blokkade aan te scherpen.

Rapporten gepubliceerd in internationale media laten zien dat de opgestelde opties voor het toekomstige Amerikaanse beleid tegenover Iran in wezen op drie wegen neerkomen: “Een akkoord bereiken, de blokkade en economische druk voortzetten, of terugkeren naar uitgebreide militaire aanvallen.”

Reuters schreef in een rapport over het bezoek van Donald Trump en Benjamin Netanyahu eind juli dat drie opties serieus zijn bestudeerd: “Een akkoord, voortduren van de blokkade en economische druk en een uitgebreide aanval.”

Ook Axios had gerapporteerd dat bij dit bezoek de voortzetting van de maritieme blokkade gepaard gaande met verhoogde economische druk naast onderhandelingen en hervatting van militaire aanvallen als drie hoofdwegen werden onderzocht. Maar in recente dagen wijzen indicaties erop dat de Trump-regering op dit moment economische druk als vervanging voor onmiddellijke militaire aanvallen nastreeft.

The Wall Street Journal schreef ook in een rapport dat vandaag is gepubliceerd dat Trump na het mislukken van militaire aanvallen en onderhandelingen om snel de doelstellingen van Washington te bereiken, opnieuw naar economische druk is verschoven. Volgens dit rapport streeft de Amerikaanse regering naar maritieme blokkade en financiële sancties om de Iraanse economie te verzwakken en Teheran tot aanvaarding van de Amerikaanse eisen te dwingen.

Het persbureau Associated Press beschreef deze koerswijziging ook als “een teruggaan naar financiële sancties” en schreef dat de Trump-regering hoopt dat economische druk Iran tot aanvaarding van Amerikaanse eisen zal dwingen. Tegelijkertijd twijfelen sommige analisten aan het succes van economische druk als snelle oplossing voor het einde van de crisis.

Trumps retorica over Irans economie toont aan dat de Amerikaanse president financiële druk ziet als onderdeel van machtsstrijd met Teheran. Hij zei bij beschrijving van Amerika’s rol in Irans economie: “Wij controleren hun geld, geld dat zij hadden en waarvan de hoeveelheid groot was. Ik ben hun bankier.”

Deze uitspraken worden gedaan in omstandigheden waarin Irans economie al jaren geplaagd wordt door daling in de waarde van de rial, hoge inflatie, beperkte toegang tot buitenlandse middelen en afnemende koopkracht van huishoudens.

Het Iraanse parlement ontsloeg in maart 2025 de toenmalige minister van Economie “Abdolnasser Hemmati” in omstandigheden waarin de sterke daling van de rialwaarde en stijging van prijzen van basisgoederen een van de belangrijkste kritiekpunten van vertegenwoordigers waren geworden. Reuters meldde dat de rial tijdens Hemmati’s ministerschap bijna de helft van zijn waarde tegen de dollar verloren had.

De Financial Times schreef ook bij verslaggeving over Hemmati’s ontslag dat Irans economie te kampen had met een daling van ongeveer 60 procent in de waarde van de nationale munt, stijgende prijzen van essentiële goederen en toenemende druk van sancties.

Daarom zijn zelfs als sommige door Trump genoemde inflatijecijfers niet nauwkeurig, Trumps stelling over de kwetsbaarheid van Irans economie in overeenstemming met een belangrijk deel van economische rapporten en uitspraken van Iraanse functionarissen.

Aan de andere kant spreken sommige Iraanse functionarissen ook openlijk over de noodzaak van vermindering van economische druk. “Kazem Gharibabadi”, plaatsvervangend minister van Buitenlandse Zaken van Iran en een van de voornaamste onderhandelaars, heeft de afgelopen maanden de noodzaak benadrukt om manieren te vinden om sancties te verminderen. Over onderhandelingen met Amerika zei hij: “Onderhandelingen zijn noch een wonder noch verraad.”

Deze positie toont een belangrijke scheuring in Irans politieke sfeer aan; enerzijds stromingen die onderhandelingen onder Amerikaanse druk voor vruchteloos of kostbaar houden, en anderzijds groepen die van mening zijn dat zonder vermindering van sancties het moeilijk zal zijn uit de economische crisis te ontsnappen.

Reuters had ook eerder gerapporteerd dat Gharibabadi waarschuwde in verband met nieuwe Europese sancties dat terugkeer van sancties de situatie rond Irans nucleaire programma kan compliceren en Teheran blijft zoeken naar manieren om de crisis via onderhandelingen te managen.

Amerikaanse economische druk neemt toe in omstandigheden waarin Irans economische problemen vóór de huidige fase al diep waren. Abdolnasser Hemmati, die nu opnieuw het voorzitterschap van Irans centrale bank bekleedt, had eerder gesproken over een ernstige daling in het reële inkomen per hoofd van de bevolking van Iraniërs. Verschillende bronnen hebben ook melding gemaakt van verlies van koopkracht, daling van de rialwaarde en stijging van kosten van basisgoederen als belangrijkste signalen van Irans economische crisis.

Deze situatie beperkt zich niet alleen tot monetaire indicatoren. Verlies van reëel inkomen, druk op de arbeidsmarkt, toename van armoede en problemen met toegang tot basisgoederen hebben ook de sociale effecten van de economische crisis breder gemaakt. In dergelijke omstandigheden kan maritieme blokkade de druk op Irans exportinkomsten verhogen; vooral als Teherans vermogen om olie te verkopen en over te dragen en toegang tot valutamiddelen verder wordt beperkt.

The Wall Street Journal heeft ook gerapporteerd dat de Trump-regering van mening is dat economische druk vergeleken met militaire aanvallen op de lange termijn meer effect kan hebben op Irans regering’s vermogen om de oorlog voort te zetten. Dit is het punt waarop afstand ontstaat tussen Washingtons bewering en taxatie door deskundigen.

Trump gelooft dat economische druk Teheran naar een punt kan brengen waar voortzetting van de huidige situatie voor de Islamitische Republiek onmogelijk wordt. Maar ervaring met sancties uit de afgelopen jaren heeft aangetoond dat Irans economie, ondanks zware schade, zich aan enkele van de beperkingen heeft kunnen aanpassen.

Associated Press benadrukte in zijn rapport over de nieuwe strategie van de Trump-regering ook dat critici twijfelen aan de doeltreffendheid van sancties als snelle oplossing en hebben eraan herinnerd dat vorige economische druk niet noodzakelijk tot de door Washington verwachte politieke veranderingen heeft geleid. Vanuit dit perspectief is het probleem niet alleen hoe zwak Irans economie is geworden; de belangrijkere vraag is op welk punt economische druk tot verandering in Teherans politieke berekening zal leiden.

Trump brengt de nucleaire kwestie nog steeds naar voren als de belangrijkste reden voor zijn beleid tegenover Iran. Hij zei: “Ik ben eigenlijk om één hoofdreden in deze zaak betrokken: Iran mag geen kernwapens hebben en kan dat nu niet meer.”

De Amerikaanse president heeft ook beweerd dat zijn terugtrekking uit het JCPOA Iran ervan heeft weerhouden kernwapens te verkrijgen. Hij zei hierover: “Als ik het niet had opgeheven, zouden zij vijf jaar geleden kernwapens hebben verkregen.”

Deze bewering maakt deel uit van Trumps politieke verhaal over het nucleaire akkoord van 2015. Amerika trok zich in 2018 tijdens Trumps eerste presidentschap uit het JCPOA terug en stelde daarna uitgebreide sancties tegen Iran in.

Nu is het onderwerp echter verder gaan dan simpelweg het herstellen van een nucleair akkoord. Irans dossier in 2026 is verstrengeld geraakt met kwesties met betrekking tot maritieme blokkade, regionale veiligheid, de Straat van Hormuz, raketcapaciteit en gevolgen van de oorlog.

Reuters rapporteerde eind juli dat Trump en Netanyahu alle mogelijke wegen hebben onderzocht om Irans nucleaire programma in te dammen en dat drie opties – akkoord, economische druk en militaire actie – nog steeds op tafel lagen. De Islamitische Republiek staat nu voor een ingewikkelde dualiteit.

Enerzijds kan aanvaarding van onderhandelingen de mogelijkheid bieden van vermindering van sancties en opening van enkele economische kanalen; maar anderzijds kunnen onderhandelingen onder druk van blokkade en militaire dreiging in Iran hoge politieke kosten hebben.

Voortbestand van weerstand daarentegen heeft zijn eigen economische kosten. Hoe langer de blokkade duurt, des te groter zal de druk op Irans handel, export, valuta en financiële middelen zijn.

In dergelijke omstandigheden gaat Teherans beslissing niet alleen over een nucleair akkoord; het gaat erom of het bereid is om voor vermindering van economische druk delen van Amerikaanse eisen te aanvaarden of voorziet het de kosten van voortzetting van confrontatie.

Ook in Washington is de berekening niet eenvoudig. Economische druk, als ze te lang voortduurt, kan gevolgen hebben voor energiemarkten, regionale economie en zelfs de Amerikaanse economie. Associated Press wees op diezelfde kwestie en schreef dat voortduring van de crisis ook gevolgen kan hebben voor energiemarkten en brandstofprijzen.

Uiteindelijk wat te zien is in Trumps huidige beleid tegenover Iran, is verschuiving van een deel van het strijdterrein van lucht en strijdveld naar banknetwerk, buitenlandse handel, olie-export en valutamiddelen. Trump houdt drie opties open: akkoord, economische druk, blokkade en terugkeer naar militaire aanval. Maar onder de huidige omstandigheden lijkt Washington ervoor te kiezen om voor uitgebreidere militaire actie het effect van economische druk eerst uit te proberen.

Voor Iran is het probleem ook niet alleen buitenlandse sancties. Binnenlandse economische crisis, verlies van koopkracht, daling in waarde van de nationale munt en structurele economische problemen hebben het land kwetsbaarder gemaakt voor buitenlandse druk.

Om deze reden is misschien de belangrijkste vraag van de komende maanden niet wanneer Trump opnieuw zal aanvallen; maar of economische druk Teheran en Washington terug naar de onderhandelingstafel kan brengen, of zal economische blokkade uiteindelijk opnieuw tot militaire confrontatie leiden? Het antwoord op deze vraag kan Irans toekomstpad, Amerika’s beleid in het Midden-Oosten en zelfs de wereldwijde energiemarkt beïnvloeden.