«زندانی عشق»، فیلمی از سرکوب مسیحیان ایران که به پرده سینما رسید

فیلم «زندانی عشق» ساخته ژوزف هوسپیان، فیلمساز ایرانی-آمریکایی، با روایتی داستانی از فرار یک مسیحی ایرانی از تعقیب و آزار مذهبی، در حالی در آمریکا اکران شده که گزارش‌های تازه بین‌المللی از تشدید فشار بر مسیحیان در ایران، به‌ویژه شهروندانی که از اسلام به مسیحیت گرویده‌اند خبر می‌دهد؛ شرایطی که باعث شده روایت سینمایی هوسپیان برای بسیاری از ایرانیان مسیحی، تنها یک داستان سینمایی نباشد، بلکه بازتابی از واقعیتی باشد که همچنان در زندگی آنان جریان دارد.

«زندانی عشق» که در منابع سینمایی بین‌المللی با عنوان Prisoner of Love  معرفی شده، فیلمی ۷۲ دقیقه‌ای به کارگردانی ژوزف هوسپیان است که در سوم سپتامبر ۲۰۲۶ در آمریکا اکران شد. داستان فیلم درباره «حمید»، یک مسیحی است که به دلیل ایمان خود تحت تعقیب قرار گرفته و در حالی که از خطر دستگیری و شهادت می‌گریزد، در جنگلی نزدیک مرز ایران با زنی جوان به نام «جسی» روبه‌رو می‌شود. فیلم از خلال این دیدار، به موضوعاتی چون ایمان، ترس، رنج، بخشش و امید می‌پردازد.

این فیلم برای ژوزف هوسپیان تنها یک پروژه سینمایی مستقل نیست؛ او پیش از این نیز بخش مهمی از فعالیت هنری و رسانه‌ای خود را به روایت سرگذشت مسیحیان تحت فشار در ایران اختصاص داده است. ژوزف هوسپیان فرزند اسقف هایک هوسپیان‌مهر، از دوران نوجوانی با کلیساهای زیرزمینی ایران و واقعیت فشار بر مسیحیان آشنا شد. پدر او از رهبران برجسته مسیحیان انجیلی ایران، در سال ۱۹۹۴ پس از تلاش برای نجات جان مهدی دیباج شهروند مسیحی محکوم به اعدام، ربوده و به قتل رسید.

هوسپیان بعدها همراه برادرش آندره، مستند «فریادی از ایران» (A Cry From Iran) را درباره سرگذشت پدرشان ساخت؛ اثری که به ماجرای هایک هوسپیان‌مهر، مهدی دیباج و دیگر مسیحیانی می‌پردازد که به دلیل ایمان خود با زندان، تهدید و مرگ روبه‌رو شدند. این مستند در جشنواره‌های مختلف نیز مورد توجه قرار گرفت و به گفته منابع منتشرکننده، هدف آن افزایش آگاهی درباره وضعیت کلیسای تحت فشار در ایران بود.

اما اهمیت «زندانی عشق» در سال ۲۰۲۶ را نمی‌توان جدا از شرایط کنونی ایران بررسی کرد. گزارش سالانه ۲۰۲۶ سازمان ماده ۱۸ و نهادهای همکار آن، نشان می‌دهد که فشار بر مسیحیان در سال ۲۰۲۵ افزایش قابل توجهی داشته است. بر اساس این گزارش، شمار بازداشت‌های مرتبط با باور یا فعالیت مسیحی از ۱۳۹ مورد در سال ۲۰۲۴ به ۲۵۴ مورد در سال ۲۰۲۵ رسید. همچنین مجموع احکام صادرشده علیه مسیحیان در سال ۲۰۲۵ به ۲۸۰ سال رسید و دست‌کم ۱۱ مسیحی با احکام ۱۰ سال یا بیشتر مواجه شدند.

این فشارها پس از جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل نیز شدت بیشتری گرفت. گزارش ماده ۱۸ از افزایش شدید بازداشت مسیحیان پس از این جنگ خبر می‌دهد و می‌گوید وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی از بازداشت ۵۳ عنصر آموزش‌دیده سخن گفته بود، عبارتی که در این گزارش به مسیحیان انجیلی اشاره داشت. همزمان، رسانه‌های حکومتی با طرح ادعاهایی درباره ارتباط مسیحیان انجیلی با سرویس‌های اطلاعاتی خارجی، این جامعه مذهبی را در معرض فشار و سوءظن امنیتی بیشتری قرار دادند.

گزارش Open Doors در سال ۲۰۲۶ نیز می‌گوید در پی درگیری ایران و اسرائیل، دست‌کم ۵۴ مسیحی در ۲۱ شهر ایران بازداشت شدند و رسانه‌های حکومتی آنان را به جاسوسی متهم کردند. این سازمان همچنین تاکید کرده است که شهروندان مسیحیِ دارای پیشینه مسلمان، بیش از دیگر گروه‌های مسیحی در معرض نقض آزادی دینی قرار دارند.

گزارش رسمی دولت بریتانیا درباره وضعیت مسیحیان و شهروندان مسیحی‌شده در ایران نیز در ژوئن ۲۰۲۶ تصریح می‌کند افرادی که از نظر حکومت، مسلمان‌زاده و سپس مسیحی‌شده شناخته می‌شوند و می‌کوشند ایمان خود را آشکارا در ایران اجرا کنند، با خطر آزار و پیگردی روبه‌رو هستند که می‌تواند به سطح «آزار و اذیت مذهبی» برسد. همین گزارش می‌گوید فعالیت تبلیغی مسیحیان نیز می‌تواند با اتهام‌هایی مانند «تبلیغ علیه نظام» و جرایم مرتبط با امنیت ملی مواجه شود.

در چنین شرایطی، بسیاری از شهروندان مسیحی برای برگزاری مراسم عبادی به خانه‌ها و گروه‌های کوچک روی آورده‌اند. گزارش بریتانیا می‌گوید کلیساهای فارسی‌زبان طی سال‌های گذشته به‌طور گسترده بسته شده‌اند و شهروندان مسیحی که امکان حضور در کلیساهای رسمی را ندارند، ناچارند در خانه‌ها گرد هم بیایند؛ اجتماعاتی که خود می‌تواند خطر بازداشت و محکومیت را به همراه داشته باشد.

از این منظر، «زندانی عشق» روایتی سینمایی از مسئله‌ای است که هنوز پایان نیافته است. فیلم ژوزف هوسپیان داستان مردی را دنبال می‌کند که برای حفظ ایمان و جان خود در جست‌وجوی راهی برای فرار است؛ اما در ایران امروز، برای بسیاری از شهروندان مسیحی، مسئله فقط فرار از یک تعقیب‌کننده نیست. مسئله حق زندگی کردن، عبادت کردن و انتخاب ایمان بدون ترس از بازداشت، بازجویی و زندان است.

داستان خانواده هوسپیان نیز نشان می‌دهد که این مسئله برای سازنده فیلم جنبه‌ای شخصی دارد. هایک هوسپیان‌مهر در سال ۱۹۹۴ پس از دفاع از مهدی دیباج و تلاش برای جلب توجه جامعه جهانی به وضعیت او، کشته شد؛ رویدادی که همچنان یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های سرکوب رهبران مسیحی در جمهوری اسلامی به شمار می‌رود.

اکنون، بیش از سه دهه پس از قتل هایک هوسپیان‌مهر، پسر او با زبان سینما همان پرسش را به مخاطبان بین‌المللی بازمی‌گرداند: سرنوشت انسانی که تنها به دلیل ایمانش تحت فشار قرار گرفته، چه خواهد شد؟

«زندانی عشق» شاید پاسخی سینمایی به این پرسش باشد؛ روایتی از ترس و تعقیب، اما همزمان روایتی از ایمانی که حتی در شرایط سرکوب نیز برای بسیاری از مسیحیان ایران، دست از امید کشیدن را به معنای دست کشیدن از ایمان نمی‌داند.