جیدی ونس: «فشار مخفیانه علیه ایران ادامه دارد؛ همه گزینهها روی میز است»
معاون رئیسجمهوری آمریکا با اعلام اینکه واشینگتن برای افزایش فشار بر ایران از مجموعهای از ابزارهای اقتصادی، نظامی، دیپلماتیک و حتی «مخفیانه» استفاده خواهد کرد، از همکاری پنهانی چند کشور منطقه با آمریکا علیه تهران خبر داد؛ جیدی ونس همچنین گفت واشینگتن تا زمانی که ایران حمله به کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز را متوقف نکند، وارد گفتوگو با تهران نخواهد شد و در عین حال حاضر نیست برای پایان درگیری جدول زمانی مشخصی تعیین کند. اظهارات او در شرایطی مطرح شده که همزمان آمریکا در حال بررسی حملهای است که به یک مراسم عروسی در جنوب ایران نسبت داده شده و بر اساس گزارشهای منتشرشده، دستکم پنج غیرنظامی در آن کشته و دهها نفر زخمی شدهاند.
جیدی ونس معاون رئیسجمهوری آمریکا، در یک نشست خبری در کاخ سفید از تداوم فشار چندجانبه دولت دونالد ترامپ بر ایران خبر داد و گفت واشینگتن علاوه بر فشارهای اقتصادی، نظامی و دیپلماتیک، گزینههای «مخفیانه» دیگری نیز در اختیار دارد؛ گزینههایی که دولت آمریکا فعلا جزئیات آنها را منتشر نخواهد کرد.
اظهارات ونس در حالی مطرح شد که درگیری میان آمریکا و ایران وارد مرحلهای طولانی و پرتنش شده و موضوع امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز همچنان یکی از محورهای اصلی اختلاف دو کشور است. ونس مدعی شد ایران با حمله به کشتیهای تجاری موجب افزایش فشار بر بازار انرژی و قیمت سوخت شده است.
او در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره قیمت بنزین در آمریکا گفت: «دلیل اینکه قیمت بنزین اکنون اینقدر بالاست، این است که ایرانیها به کشتیرانی تجاری شلیک میکنند.»
ونس همچنین درباره حجم انتقال نفت از تنگه هرمز گفت: «فقط دیروز حدود ۱۵ میلیون بشکه از تنگه هرمز خارج کردیم.»
بر اساس گزارش رسانههای بینالمللی، ونس در نشست خبری روز پنجشنبه گفت آمریکا در روز چهارشنبه حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت را از طریق این آبراه همراهی کرده است. با این حال، دادههای مستقل کشتیرانی نشان میدهد رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز همچنان به سطح پیش از آغاز درگیری بازنگشته است. واشینگتن مدعی است تلاشهای نظامی آمریکا برای باز نگه داشتن مسیر انتقال انرژی، مانع از شکلگیری یک بحران گستردهتر در بازار جهانی شده است.
ونس مدعی شد ایران به تدریج توانایی خود برای استفاده از تنگه هرمز بهعنوان یک اهرم فشار را از دست میدهد. او در اینباره گفت: «ایرانیها دارند میفهمند که کنترلشان بر تنگه هرمز عملا از بین رفته و این اهرم هر روز کمارزشتر میشود.»
وی در ادامه خطاب به ایران گفت: «توصیه من به ایرانیها این است که دست از رفتار مثل آدمهای دیوانه بردارند و به کشتیرانی تجاری شلیک نکنند.» در نسخه منتشرشده از اظهارات ونس در رسانههای آمریکایی نیز تاکید شده است که او کاهش تدریجی اثرگذاری ایران بر جریان انرژی از تنگه هرمز را بخشی از راهبرد واشینگتن میداند.
یکی از مهمترین بخشهای سخنان ونس به ابزارهایی مربوط بود که دولت آمریکا درباره آنها اطلاعات عمومی ارائه نمیکند. ونس گفت: «فشار اقتصادی، نظامی، دیپلماتیک و مخفیانه، همه روی میز است.»
او همچنین افزود: «ابزارهای اضافی زیادی هم در اختیار داریم. رئیسجمهور از برخی از آنها استفاده میکند و از برخی هم نه.»
در بخش دیگری از نشست خبری، ونس از تشریح جزئیات راهبرد دولت ترامپ خودداری کرد و گفت اعلام عمومی برنامههای آمریکا میتواند توان رئیسجمهوری برای تصمیمگیری را محدود کند. رسانههای بینالمللی این اظهارات را نشانهای از باز گذاشتن دست واشینگتن برای استفاده از طیف گستردهای از ابزارها علیه تهران، از تحریم و فشار اقتصادی گرفته تا اقدامات نظامی و مخفیانه، ارزیابی کردهاند.
ونس در پاسخ به پرسشی درباره تلاش واشینگتن برای منزوی کردن ایران، مدعی شد همکاری با آمریکا بسیار گستردهتر از آن چیزی است که بهصورت علنی دیده میشود. او گفت: «کشورهایی در خفا برای مجازات ایران به آمریکا کمک میکنند. اگر به ترکیه، آذربایجان، امارات، عربستان سعودی، قطر و بسیاری از کشورهای ائتلاف عربی خلیج فارس نگاه کنید، کشورهای زیادی هستند. گاهی حاضر نیستند علنا بگویند، اما در خفا کارهای خوب زیادی انجام میدهند تا به ما کمک کنند مطمئن شویم ایرانیها بابت شلیک به کشتیرانی تجاری هزینه میدهند.»
این ادعا در گزارشهای منتشرشده پس از نشست خبری نیز بازتاب گستردهای داشت. ونس علاوه بر کشورهای منطقه، به چین نیز اشاره کرد و گفت پکن در برخی درخواستهای واشینگتن درباره ایران همکاری کرده است.
او درباره چین گفت: «چین به برخی درخواستهای آمریکا درباره ایران پاسخ مثبت داده است.» و همچنین افزود: «فکر میکنم جمهوری خلق چین قطعا بسیار مسئولانهتر از ایرانیها رفتار کرده است.»
با این حال، موضوع همکاری چین با سیاست فشار آمریکا پیچیده است و گزارشهای رسانهای درباره روابط اقتصادی پکن و تهران نشان میدهد چین همچنان یکی از خریداران اصلی نفت ایران به شمار میرود؛ بنابراین اظهارات ونس لزوما به معنای پیوستن کامل چین به سیاست فشار واشینگتن نیست.
در نشست خبری، از ونس درباره احتمال حمایت آمریکا از مخالفان جمهوری اسلامی نیز سؤال شد. او از ارائه جزئیات خودداری کرده و گفت: «البته من قرار نیست دربارهاش صحبت کنم.»
این پاسخ، در کنار اشاره مستقیم ونس به وجود «فشار مخفیانه»، توجه رسانهها را به بخشهایی از راهبرد آمریکا جلب کرده است که دولت ترامپ حاضر به تشریح عمومی آنها نیست. با این حال، ونس هیچ جزئیات مشخصی درباره نوع یا دامنه احتمالی حمایت از گروههای مخالف حکومت ایران ارائه نکرد.
ونس همچنین اعلام کرد که در شرایط فعلی، مذاکره مستقیم با ایران در دستور کار واشینگتن نیست. او گفت: «ما با ایرانی ها صحبت نمیکنیم و صحبت هم نخواهیم کرد مگر اینکه شلیک به کشتیرانی تجاری را متوقف کنند.»
به گفته ونس، آمریکا حاضر نیست برای پایان درگیری یک ضربالاجل از پیش تعیینشده ارائه کند. او گفت: «برای پایان درگیری با ایران، ضربالاجل مصنوعی تعیین نمیکنیم.» و در ادامه باز تاکید کرد: «یک ضربالاجل مصنوعی تعیین نمیکنیم.»
ونس همچنین توضیح داد: «غیرمسئولانه خواهد بود اگر راهبرد و جدول زمانیمان را برای کشوری مثل ایران تشریح کنیم.»
این موضع در حالی اعلام شده که دولت آمریکا تحت فشار قرار دارد تا درباره هدف نهایی و زمان پایان عملیات نظامی خود علیه ایران توضیح دهد. ونس در پاسخ به پرسش درباره احتمال پایان درگیری پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا در ماه نوامبر، حتی از بهکار بردن واژه «جنگ» برای توصیف وضعیت کنونی خودداری کرد.
یکی از بحثبرانگیزترین بخشهای نشست خبری زمانی بود که از ونس درباره مدت ادامه درگیری پرسیده شد. او در پاسخ به این سئوال گفت: «من اسم وضع کنونی را جنگ نمیگذارم.»
وی مدعی شد: «عملیات عمده رزمی حدود شش هفته طول کشید و تاسیسات هستهای، پایگاه های صنعت دفاعی و همچنین بخش بزرگی از توان نظامی متعارفشان را نابود کردیم.»
او همچنین گفت: «توان ایران برای مختل کردن زندگی عادی آمریکاییها بسیار محدود است. اطمینان زیادی داریم خاک کشورمان امن است.» و افزود: «ایرانیها تلاش خواهند کرد کارهای زیادی انجام دهند که توان انجامشان را ندارند.»
در بخش دیگری از سخنانش نیز تاکید کرد: «اگر توان ایران را برای مختل کردن زندگی عادی آمریکاییها در نظر بگیرید، به نظرم بسیار محدود است. صفر نیست، اما بسیار محدود است.»
رسانههای آمریکایی در گزارشهای خود تاکید کردهاند که اظهارات ونس درباره «جنگ نبودن» وضعیت کنونی، در شرایطی بیان شده که همچنان حملات و درگیریهای پراکنده میان طرفین گزارش میشود.
بخش دیگری از نشست خبری به حملهای اختصاص داشت که گزارشهای منتشرشده آن را به یک مراسم عروسی در جنوب ایران مرتبط میدانند.
در این حادثه، بنا بر گزارش رویترز، پنج نفر از جمله یک کودک چهار ساله کشته و نزدیک به ۷۰ نفر زخمی شدند. مقامهای آمریکایی اعلام کردهاند که درباره این حادثه تحقیق میکنند، در حالی که تحلیل تسلیحات و تصاویر منتشرشده از محل حادثه توسط رویترز، احتمال اصابت مستقیم یک مهمات آمریکایی را مطرح کرده است. آمریکا رسما مسئولیت حمله به مراسم را نپذیرفته است.
ونس درباره این حادثه گفت: «در این مورد مشخص، من فکر نمیکنم اطلاعاتی داشته باشیم که چیزی را به این سو یا آن سو ثابت کند.» او همچنین اظهار داشت: «ایالات متحده هرگز در جنگ، غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهد! در حال بررسی موضوع هستیم.»
گزارش رویترز میگوید مقامهای آمریکایی در حال بررسی این حادثه هستند و در عین حال ارتش آمریکا تاکید کرده است که عمدا غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهد. با این حال، شواهدی که درباره نوع مهمات و محل اصابت منتشر شده، این حادثه را به یکی از حساسترین موارد مورد مناقشه در عملیات نظامی اخیر آمریکا تبدیل کرده است.
مجموع اظهارات ونس نشان میدهد دولت ترامپ فعلا قصد ندارد زمان مشخصی برای پایان فشارهای نظامی و اقتصادی علیه ایران اعلام کند. واشینگتن از یک سو بر کاهش توان ایران برای اثرگذاری بر بازار انرژی و تنگه هرمز تاکید دارد و از سوی دیگر میگوید گزینههای بیشتری برای اعمال فشار در اختیار دارد.
در همین حال، سخنان ونس درباره همکاری پنهانی کشورهای منطقه با آمریکا، عدم تمایل به مذاکره مستقیم با تهران و احتمال استفاده از ابزارهای مخفیانه، نشان میدهد واشینگتن میخواهد بخشی از راهبرد خود علیه ایران را خارج از فضای علنی نگه دارد.
با وجود این، ادعای آمریکا درباره بازگشت جریان نفت از تنگه هرمز به سطح نزدیک به دوران پیش از درگیری، با برخی دادههای مستقل کشتیرانی کاملا همخوان نیست. گزارشهای منتشرشده نشان میدهد تعداد عبور کشتیها همچنان پایینتر از سطح پیش از آغاز درگیری است و همین مسئله نشان میدهد بحران هرمز هنوز برای بازار جهانی انرژی و امنیت کشتیرانی حل نشده است.
در چنین شرایطی، موضع اعلامشده واشینگتن روشن است: فشار تا زمانی که ایران حملات علیه کشتیرانی تجاری را متوقف کند، بدون تعیین ضربالاجل و با حفظ گزینههای اقتصادی، نظامی، دیپلماتیک و مخفیانه ادامه خواهد داشت. در مقابل، سرنوشت مذاکرات احتمالی، سطح واقعی همکاری کشورهای منطقه با آمریکا و دامنه اقدامات پنهانی واشینگتن همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
