چهارشنبه سرخ در پارلمان اروپا؛ صدای مسیحیان جفادیده و پروندهها در ایران

پارلمان اروپا در بروکسل، میزبان کنفرانسی برای حمایت از مسیحیانی شد که به دلیل باور دینی خود در نقاط مختلف جهان با آزار، بازداشت و محرومیت روبهرو هستند؛ نشستی که در آن، وضعیت مسیحیان ایران و خطر بازگرداندن پناهجویان مسیحی از ترکیه نیز مطرح شد.
کنفرانس «چهارشنبه سرخ؛ اگر زندگیات به ایمانت وابسته بود چه؟» روز چهارشنبه ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ برابر با ۲۷ آبان ۱۴۰۵، در پارلمان اروپا در بروکسل برگزار شد. این برنامه به ابتکار سازمانهای «کمک به کلیساهای نیازمند» و «درهای باز» و با میزبانی گروه بینپارلمانی آزادی دین، باور و وجدان شکل گرفت.
برتیان رویسن «نماینده هلندی پارلمان اروپا» از گروه محافظهکاران و اصلاحطلبان اروپا و میریام لکسمن «نماینده اسلواکی از حزب مردم اروپا»، ریاست مشترک این گروه را بر عهده دارند. سامسون شوکاردین «اسقف حیدرآباد پاکستان»، آناستازیا هارتمن از سازمان درهای باز، مارسلا شیمانسکی از کمک به کلیساهای نیازمند، جابز موسی «وکیل و مدافع حقوق بشر نیجریهای» و امانوئله دی لئو از سازمان Steadfast ، از سخنرانان این نشست بودند.
رویسن در سخنان افتتاحیه بر ظرفیت اروپا برای استفاده از روابط دیپلماتیک خود با کشورهای مختلف، بهمنظور حمایت از مسیحیان تحت آزار تاکید کرد. میریام لکسمن نیز آزادی دین را حقی بنیادین دانست، نه امتیازی که حکومتها بتوانند آن را اعطا یا سلب کنند.
برنامه «هفته سرخ» از سال ۲۰۱۵ به ابتکار سازمان کمک به کلیساهای نیازمند آغاز شده است. در این کارزار، کلیساها، بناهای عمومی و نمادهای تاریخی در کشورهای مختلف، با نور سرخ روشن میشوند؛ رنگی که در سنت مسیحی با یادبود شهدا و خون کسانی که به دلیل ایمان خود جان باختهاند پیوند دارد.
در سال ۲۰۲۶، هفته سرخ از ۱۵ تا ۲۲ نوامبر برگزار میشود و چهارشنبه ۱۸ نوامبر روز محوری آن است. همچنین قرار است ساختمان پارلمان اروپا در استراسبورگ، شامگاه دوشنبه ۲۳ نوامبر با نور سرخ روشن شود؛ اقدامی نمادین که قرار است توجه افکار عمومی را به نقض آزادی دین و وضعیت مسیحیان جفادیده جلب کند.
با این حال، اهمیت چنین برنامههایی تنها به نورپردازی بناها و برگزاری مراسم نمادین محدود نمیشود. پرسش اصلی این است که آیا این همبستگی به اقدامهای عملی، پیگیری دیپلماتیک و حمایت حقوقی از قربانیان آزار دینی نیز منجر خواهد شد؟
سازمان کمک به کلیساهای نیازمند در گزارش ۴۳ صفحهای «جفادیده و فراموششده ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶» وضعیت مسیحیان در ۱۸ کشور را بررسی کرده است. این گزارش که بر شهادت رهبران کلیساها، شاهدان و جوامع مسیحی محلی تکیه دارد، از تشدید فشارها بر مسیحیان در شماری از این کشورها خبر میدهد.
بر اساس این گزارش، در ایران محدودیتهای شدید علیه مسیحیان، بهویژه شهروندان مسیحی تبدیلشده و اعضای کلیساهای انجیلی، ادامه دارد. ممنوعیت یا محدودیت عبادت به زبان فارسی، یورش به کلیساهای خانگی، بازداشت و محاکمه با اتهامهای مرتبط با امنیت ملی و نسبت دادن ارتباط با سرویسهای اطلاعاتی خارجی، از جمله مواردی است که در گزارش به آنها اشاره شده است.
گزارش کمک به کلیساهای نیازمند، شمار بازداشت مسیحیان در ایران در سال ۲۰۲۵ را ۲۵۴ مورد اعلام میکند؛ رقمی که بنا بر ارزیابی این سازمان، تقریبا دو برابر موارد ثبتشده در سال ۲۰۲۴ است. این گزارش همچنین از تشدید مجازاتهای قضایی و محرومیتهای جانبی، از جمله محدودیت در دسترسی به آموزش، اشتغال و خدمات درمانی، سخن میگوید.
یکی از نمونههای مطرحشده در این گزارش، پرونده غزل مرزبان «شهروند مسیحی کاتولیک» است که به ۹ سال و هشت ماه حبس محکوم شده و در زندان اوین به سر میبرد. بر اساس گزارش سازمان ماده ۱۸، کتاب مقدس و دیگر آثار مسیحی او هنگام بازداشت ضبط شدهاند. گزارشها همچنین از محرومیت او از ملاقات با خانواده و محدودیت دسترسی به کتاب مقدس در زندان حکایت دارند.
پرونده کلیسای تاریخی انجیلی حضرت پطرس در تهران نیز در گزارش مورد توجه قرار گرفته است. در این پرونده، گزارشگران ویژه سازمان ملل درباره مصادره مجموعه کلیسا، تعطیلی محل عبادت و اخراج ساکنان آن ابراز نگرانی کردهاند. به گفته این کارشناسان، ۲۷ نفر از ساکنان مجموعه از جمله خانوادههای ارمنی و آشوری، با خطر از دست دادن خانههای خود روبهرو شدهاند و کلیسا نیز به اجبار بسته شده است.
این موارد نشان میدهد که مسئله آزادی دینی در ایران صرفا به بازداشت افراد محدود نیست؛ محدودیت عبادت، فشار بر اجتماعات مذهبی، محرومیت از منابع دینی و تعرض به اماکن تاریخی کلیساها نیز بخشی از نگرانیهای مطرحشده در گزارشهای حقوق بشری است.
یکی از موضوعات مطرحشده در بخش پرسش و پاسخ کنفرانس، وضعیت پناهجویان مسیحی ایرانی در ترکیه بود. بر اساس گزارش منتشرشده از این نشست، درباره خطر اخراج پناهجویان مسیحی و بازگرداندن آنان به ایران هشدار داده شده و خواستار توجه نهادهای اروپایی به این مسئله شدهاند.
یک از نمایندگاه سازمان ماده 18، تماس مستقیم با مقامهای ترکیه و فراهم کردن حمایتهای حقوقی برای افرادی را که در معرض اخراج قرار دارند، از جمله اقدامهای قابل پیگیری دانست. او همچنین یادآور شد که این وضعیت تنها به پناهجویان مسیحی محدود نیست و پناهجویان بهایی نیز ممکن است با خطرهای مشابهی روبهرو باشند.
پرونده مرجان مسعودی «فعال رسانهای مسیحی» و پناهجوی ایرانی در ترکیه، نمونهای از این نگرانیهاست. بر اساس گزارش ایرانوایر در ۲۶ آبان ۱۴۰۵، پرونده پناهندگی او بسته و کارت اقامتش باطل شده و او به همراه مادرش به بازداشتگاه مهاجرت و کمپ اخراج منتقل شده است. نزدیکان او گفتهاند که ثبت نشدن امضاهای حضور دورهای به دلیل نقص فنی سامانه اداره مهاجرت ترکیه در این وضعیت نقش داشته است.
ایرانوایر همچنین گزارش داده که وضعیت جسمانی مرجان مسعودی وخیم شده و او در ۲۵ آبان، به دلیل فشار عصبی شدید و خونریزی معده در بیمارستان بستری شده است. او پیش از خروج از ایران سابقه بازداشت و بازجویی به دلیل فعالیتهای دینی داشته و بازگرداندنش میتواند او را در معرض خطر پیگرد قضایی قرار دهد.
اصل «عدم بازگرداندن» یا منع بازگرداندن اجباری، یکی از اصول بنیادین حقوق پناهندگان و حقوق بینالملل است. بر اساس این اصل، فرد نباید به کشوری بازگردانده شود که در آن با خطر جدی آزار، شکنجه یا تهدید جانی روبهروست. از این رو، پرونده مرجان مسعودی فقط یک مسئله اداری مربوط به اقامت نیست، بلکه موضوعی است که میتواند به امنیت و حق حیات یک پناهجو مربوط باشد.
سازمان درهای باز در گزارش سالانه «فهرست نظارت جهانی ۲۰۲۶» اعلام کرده است که بیش از ۳۸۸ میلیون مسیحی در سراسر جهان با سطوح بالایی از آزار و تبعیض به دلیل ایمان خود روبهرو هستند؛ آماری که معادل حدود یک نفر از هر هفت مسیحی در جهان است. این رقم شامل طیفی از فشارها و تبعیضهاست و نباید آن را معادل شمار افرادی دانست که همگی با خشونت فیزیکی یا زندان روبهرو شدهاند.
برگزاری کنفرانس در پارلمان اروپا و روشن شدن بناها با نور سرخ میتواند فرصتی برای شنیده شدن صدای قربانیان باشد؛ اما آزمون واقعی تعهد به آزادی دین، در پیگیری پروندههای مشخص و حمایت از افرادی است که اکنون در زنداناند، از حق عبادت محروم شدهاند یا در خطر بازگردانده شدن به کشور محل آزار خود قرار دارند.
برای مسیحیان ایران، این پرسش همچنان پابرجاست: «آیا محکومیتهای بینالمللی و اعلام همبستگیها میتوانند به آزادی زندانیان عقیدتی، بازگشایی کلیساهای بسته شده، پایان دادن به فشار بر اجتماعات مسیحی و تضمین امنیت پناهجویان منجر شوند؟ پاسخ این پرسش را نه نور سرخ ساختمانها، بلکه اقدامهای عملی دولتها و نهادهای بینالمللی روشن خواهد کرد.




