اوین زیر ذرهبین؛ مرگ یک زندانی سیاسی و پرسشهای بیپاسخ درباره محرومیت درمانی
مرگ «جبار مصطفی» زندانی سیاسی تبعه عراق در زندان اوین، بار دیگر توجهها را به وضعیت نگرانکننده خدمات درمانی در زندانهای جمهوری اسلامی جلب کرده است. بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی نهادهای حقوق بشری، این زندانی پس از بروز علائم شدید سکته قلبی به مراقبت فوری پزشکی نیاز داشت، اما روند انتقال او به مرکز درمانی خارج از زندان با تاخیر بسیار همراه شد؛ تاخیری که بنا بر این گزارشها، به جان باختن او انجامید. این رویداد بار دیگر این پرسش را مطرح میکند که آیا جان زندانیان سیاسی در ساختار زندانبانی جمهوری اسلامی از حداقل حمایتهای انسانی و قانونی برخوردار است؟
گزارشهای حقوق بشری حاکی از آن است که جبار مصطفی شامگاه دوشنبه 1 تیر، در بند ۷ زندان اوین دچار عارضه حاد قلبی شد. منابع مطلع میگویند شرایط جسمی او به گونهای بود که نیاز به انتقال فوری به بیمارستان تخصصی داشت، اما روند رسیدگی پزشکی و اعزام وی به خارج از زندان با موانع و تاخیر روبهرو شد. در نهایت این زندانی سیاسی جان خود را از دست داد.
جبار مصطفی شهروند عراقی، پیشتر با اتهام «تبلیغ علیه نظام» از سوی دستگاه قضایی جمهوری اسلامی به یک سال و نیم حبس محکوم شده بود و حدود پنج ماه از دوران محکومیت خود را در اوین سپری کرده بود.
مرگ این زندانی در شرایطی رخ میدهد که سازمانهای بینالمللی حقوق بشر، طی سالهای گذشته بارها نسبت به وضعیت زندانیان در ایران هشدار دادهاند. گزارشهای متعدد از زندان اوین و دیگر بازداشتگاههای جمهوری اسلامی، نشان میدهد که دسترسی ناکافی به خدمات درمانی، تاخیر در اعزام بیماران به مراکز تخصصی و استفاده از محرومیت پزشکی بهعنوان ابزار فشار علیه زندانیان، به یک نگرانی مزمن تبدیل شده است.
نهادهای حقوق بشری تاکید میکنند که محروم کردن زندانی از درمان ضروری، تنها یک تخلف اداری یا پزشکی نیست، بلکه میتواند مصداق رفتار غیرانسانی و نقض حق بنیادین حیات باشد. در موارد متعدد، خانوادهها و فعالان حقوق بشر، جمهوری اسلامی را متهم کردهاند که از نیازهای درمانی زندانیان سیاسی بهعنوان اهرمی برای اعمال فشار روانی و جسمی استفاده میکند؛ اتهامی که مقامهای ایرانی همواره آن را رد کردهاند.
زندان اوین، که سالهاست نام آن با پروندههای سیاسی و امنیتی گره خورده، بارها از سوی نهادهای بینالمللی به دلیل شرایط نگهداری زندانیان، گزارشهای مربوط به شکنجه، بدرفتاری و محرومیت از خدمات درمانی مورد انتقاد قرار گرفته است. گزارشگران حقوق بشر معتقدند که هر مورد مرگ ناشی از عدم رسیدگی پزشکی در زندانها، باید با یک تحقیق مستقل، شفاف و بیطرفانه بررسی شود؛ امری که در بسیاری از پروندههای مشابه در ایران محقق نشده است.
برای بسیاری از مدافعان حقوق بشر، مرگ جبار مصطفی تنها یک حادثه پزشکی نیست، بلکه نمادی از ساختاری است که به گفته منتقدان، حفظ جان و کرامت زندانیان را در اولویت قرار نمیدهد. آنان هشدار میدهند تا زمانی که نظارت مستقل بر زندانهای ایران وجود نداشته باشد، خطر تکرار چنین رخدادهایی همچنان پابرجا خواهد ماند.
