De Iraanse Yarsan-minderheid; eeuwen leven in het verborgene en discriminatie

Behnam Hosseini, onderzoeker naar migratie en religieuze minderheden, heeft in een notitie voor de pagina Observers geschreven over de Yarsan-minderheid in Iran, waarbij hij onjuiste opvattingen over deze minderheid kritiseert en zich richt op het voorstellen van deze minderheid in Iran. Hij heeft gesproken over de redenen waarom deze minderheid in Iran onbekend is gebleven.

De moordzaak op Mitra Ostad en het proces tegen Mohammad Ali Najafi, voormalig burgemeester van Teheran, en de uitspraken over “Yarsan zijn” en “bloed dat mag vloeien” van het slachtoffer, hebben vragen opgeroepen over deze minderheid. Wie zijn de Yarsanen? En wat geloven zij?

De volgelingen van het Yarsan-geloof hebben vanwege wat “Sar Mago” wordt genoemd lange tijd geprobeerd hun geloofsovertuigingen verborgen te houden. Als gevolg daarvan is er in het openbare domein en op het internet zeer beperkt juiste en gewogen kennis en informatie over het Yarsan-geloof en zijn volgelingen. Aan de andere kant hebben tegenstrijdige en verwarrende informatie en berichten die opzettelijk of uit onwetendheid over dit geloof door bepaalde autoriteiten, activisten en overheids- en particuliere media zowel binnen als buiten Iran zijn gepubliceerd, de situatie onduidelijker en ingewikkelder gemaakt.

In de Iraanse samenleving maken veel mensen grove fouten wanneer zij hun mening geven over de Yarsan-minderheid, inclusief het onjuiste geloof dat Yarsanen moslim zijn.

Bovendien hebben de bestaande discriminaties in de Iraanse wetten tegen niet-islamitische minderheden, vooral tegen Yarsanen, het leven voor hen in Iran zeer moeilijk gemaakt. Om deze reden kiezen veel van hen, inclusief hun leiders, voor geheimhouding om druk te verminderen en hun gemeenschap voort te zetten en te behouden. Zo onthullen zij in formele kringen niet openlijk de wezenlijke verschillen tussen hun geloof en de officiële religie van Iran, namelijk het sjiitische islam, en ondergeven zij zich aan de officiële kaders en veranderen zij in sommige gevallen zelfs hun gewoonten. Dit probleem zelf heeft geresulteerd in onduidelijkheden en fundamentele problemen voor deze niet-islamitische minderheid.

In de afgelopen jaren en met de opkomst van sociale media hebben Yarsan-volgelingen geleidelijk aan hun zwijgzaamheid doorbroken en openlijk over hun overtuigingen, gewoonten en gebruiken gesproken.

Wat is Yari en wie is een Yarsani?

Yari is de religie van het Yarsan-volk, het resultaat van de evolutie en ontwikkeling van duizenden jaren oude cultuur en geloof van de inwoners van de Zagros. Yarsan is een van de namen van God, en elke Yarsani-persoon wordt ook “Yar” genoemd. Het heilige boek van de Yarsanen heet “Divan Goore”. Het Yari-geloof heeft zijn wortels in oude Iraanse religies en heeft overeenkomsten met het manicheïsme en het zoroastrisme.

Er zijn geen officiële en nauwkeurige statistieken over de bevolking van de Yarsan-gemeenschap in Iran, maar interne bronnen van de Yarsan-minderheid zelf schatten hun aantal op tot 3 miljoen.

Zij wonen voornamelijk in Koerdische gebieden in het westen van Iran, vooral in Kermanshah, maar hebben ook aanzienlijke bevolkingsgroepen in veel andere delen van het land, zoals Teheran, Kaladshahr, Shahr-e Qods, Karaj, Hamadan, Qazvin en Azerbeidzjan. Buiten Iran zijn zij gevestigd in Irak, Turkije en enkele Europese landen, waaronder Duitsland en Zweden.

Het Yari-geloof verkreeg in zijn huidige vorm vanaf de zevende eeuw van de Iraanse kalender zijn definitieve vorm door de leer van “Sultan Sahak” en zijn volgelingen. De heiligdom van Sultan Sahak of Sultan Haqiqat bevindt zich in Pardiwer langs de oevers van de rivier de Siwan in het district Paveh. De Yarsanen hebben geen persoon die profeet wordt genoemd en Gods woord door openbaring aan het volk brengt. In plaats daarvan geloven zij volgens hun religieuse denken in “mens-godheid” en beschouwen zij Sultan Sahak als de manifestatie van God op aarde. De speciale bevelen en decreten van de volgelingen van dit geloof, die door Sultan Sahak zijn uitgevaardigd, zijn geregistreerd en verzameld door zijn secretaris of schrijver “Pir Musa” in een boek genaamd “Divan Goore Pardiwoori”.

De wereldbeschouwing en filosofie van het Yarsan-geloof is gebaseerd op “Donadin” (de circulatie van de ziel in verschillende lichamen), wat, hoewel globaal vergelijkbaar met het concept van reïncarnatie, een essentieel verschil hiermee heeft. Als gevolg van hun geloof in de Donadin-filosofie moeten Yarsanen andere religies en geloofsstelsels respecteren en een vriendschappelijke en respectvolle relatie met alle mensen hebben en altijd en onder alle omstandigheden goed menselijk gedrag en welwillende en aanvaardbare gedrag in acht nemen. Volgens de overtuigingen van dit geloof bereikt een Yarsan-persoon na het voltooien van duizend en een “Don” het eeuwige doel en huis van troost en welzijn, wat Yar is. Het Yari-geloof, hoewel het fundamenteel verschilt van de islam en volledig onafhankelijk daarvan is, wordt door zijn volgelingen met respect behandeld voor de sjiitische imams.

Het Yarsan-geloof is gebaseerd op ethiek, zodanig dat als iemand ethiek en hoffelijkheid niet in acht neemt, het vervullen van religieuze plichten geen betekenis heeft, wat als ethiek en pijlers wordt aangeduid. De vier fundamentele principes van het Yari-geloof zijn waarheid, zuiverheid, nederigheid en deugd, die respectievelijk betekenen: puur zijn, eerlijkheid, bescheidenheid en zonder trots, en edelmoeedigheid. Een ander gebod van dit geloof is de onderworpenheid aan een van de elf Yarsan-families, in de zin dat de “Pir” en “Murid” van elke persoon uit zijn familie wordt bepaald. Pir in het Yari-geloof heeft dezelfde betekenis als een religieuze leraar en verantwoordelijk voor het uitvoeren van religieuze ceremonies. De afkomst van “Pirs” gaat terug naar zeven naasten van Sultan Sahak, bekend als “Haftone en Haftan”, maar vanwege het onvermogen om het woord Pir in het identiteitsdocument in te schrijven, gebruiken zij het woord “Sayed”, wat geen enkel verband heeft met het concept van Sayed in de islam.

Andere belangrijke geboden van het Yari-geloof zijn het organiseren van collectieve aanbiddingen genaamd “Jam” samen met geloften, noden en offers en het zingen van religieuze liederen op de klank van de tanboor, vooral in een plaats genaamd Jamkhane, het houden van een driedaagse vastenperiode, het koninklijke feest, het hebben van een Mohr-snoer voor mannen en kuisheid en bescherming van eer en opvoeding van rechtschapen en zuivere kinderen voor Yarsan-moeders en vrouwen.

Naast het heilige boek worden theologische teksten en rituele boeken als religieuze bronnen van het Yari-geloof beschouwd. Deze teksten zijn meestal in het Gurania, Kurmancî-Koerdisch, Turkmeens en Turkisch geschreven.

Deze niet-islamitische religieuze minderheid is door sommige geestelijken en islamitische figuren onder meerdere onjuiste titels genoemd, van ongelovige en duivelvereerder tot Ali-ili en een tak van de islam. Terwijl het Yari-geloof aanbidding slechts voor God alleen beschouwt en geen enkel ander wezen waardig acht om aanbeden te worden.

Waarom worden Yarsanen moslims genoemd?

Naar de mening van Yarsanen zijn mensen zoals “Shakhoshin” en Sultan Sahak manifestaties van God en hebben zij goddelijke status. Khavankaar of Khavandegar is dezelfde God of de Heer. Yarsanen geloven dat toen God de schepping begon, Hij zich “Khavankaar” noemde (Khavan betekent eigenaar en Khavankaar betekent eigenaar van het werk). De Heer had ook verschijningen als mens, zoals Ali, Shakhoshin en Sultan Sahak. Zeven nabije engelen van God, genaamd “Haftan”, hadden ook menselijke verschijningen, en volgens het geloof van Yarsanen zijn Christus, Ali, Jozef, Abraham, Abel, Mozes en Jozef verschijningen van nabije engelen.

Omdat het Yarsan-volk gelooft dat hun religie de waarheid is, worden zij in de Iraanse samenleving “Ahl-e Haq” (Rechtzoekers) genoemd. Het Yari-geloof verschilt volledig van esoterische religies zoals Hurufism of Ali-ilahi, maar omdat Yarsanen Ali, de eerste imam van de sjiieten, respecteren, zeggen sommigen er ten onrechte Ali-ilahi naar. Respect voor de eerste imam der sjiieten betekent niet dat men moslim is, net zoals respect voor Jezus Christus niet betekent dat men christen is.

Wettelijke wetten; de term “Mahd’our Al-Dam”

“Mahd’our Al-Dam” is een juridische term die na de revolutie van 1979 in Irans strafwetten is opgenomen en verwijst naar iemand wiens bloed naar islamitische wetten als waardeloos wordt beschouwd en als hij zelfs opzettelijk wordt gedood, zal de moordenaar of moordenaars niet worden gestraft.

Wettelijk vacuüm en schending van rechten van Yarsanen in Iran

De Islamitische strafwet voorziet in talion voor iemand die een moslim doodt in geval het slachtoffer een moslim is, maar in diezelfde wet, als het slachtoffer behoort tot officieel erkende niet-islamitische religieuze minderheden zoals zoroastriers en christenen, is het lijngeld de straf voor de moordenaar. Inmiddels is de situatie van niet-islamitische minderheden zoals Yarsanen, Mandaeërs en Bahaïen, van wie de wet niet erkend wordt, veel ingewikkelder. Bijvoorbeeld, als iemand een Yarsan doodt, is de straf voor deze persoon niet duidelijk in de wet, en dit heeft de rechters in Iran de mogelijkheid gegeven om deze minderheden als “Mahd’our Al-Dam” te beschouwen en moordenaars van straf af te zien.