Waarom voegde de islam slavernij nooit toe aan de lijst van verboden zaken?

Niet alleen werd slavernij in de islam aanvaard, maar er werden ook een reeks voorwaarden en regels voor opgesteld en gedefinieerd; zowel in de Koran, als in de hadith en in de islamitische wet. De islamitische Profeet had zelf slaven, en kocht, verkocht, ruilde en bevrijdde slaven.

Deze vraag kan voor een gelovige moslim of iemand die vandaag de waarden van de islam verdedigt, minstens vanuit moreel oogpunt bepaalend zijn: waarom en hoe de islam, die zichzelf als religie van gelijkheid en gerechtigheid presenteert, slavernij en de koop en verkoop van mensen nooit op zijn lange lijst van verbodigheden heeft geplaatst?

De gasten van deze week in het programma Tabu zijn Mahdi Jalali Tehrani, voormalig onderzoeker van religie- en overheidsonderzoeken aan de Columbia Universiteit, en Sajjad Nikayeen, religiegeleerde.

We beginnen met meneer Nikayeen. Meneer Nikayeen, deze vraag kan voor een gelovige een belangrijke vraag zijn: hoe werden zowel slavernij als slavernijpraktijken in de islam erkend?

Sajjad Nikayeen: Wat in de islam als slavernij bestaat, was niet iets dat werd gesticht, noch was het de wetgeving van de instelling van slavernij, noch de creatie ervan. De kwestie was alleen en uitsluitend het juridisch maken van een traditie die toch al bestond. Als u naar profeten kijkt als sociale hervormers, hadden sociale hervormers prioriteiten en handelden zij op basis van specifieke prioriteiten. Bij het omgaan met diepgewortelde en ingeburgerde sociale tradities die spanning veroorzaakten en de samenleving destabiliseerden, was dit geen prioriteit van de profeten, behalve in het geval dat het een kwestie van geloof was of geloof in het bestaan van een bron die hun missie was.

Zoals u kunt zien, is dit niet alleen een discussie in Amerika. Tot in onze huidige periode, tweehonderd tot driehonderd jaar geleden, was dit aan de gang. Niet alleen monotheïstische en hemelse religies, zelfs menselijke samenlevingen hebben het aanvaard. Zelfs Abraham Lincoln, toen hij de verordening tot afschaffing van slavernij uitvaardigt, doet dit niet op basis van menselijke waarden, maar teneinde het zuiden en confederale landen te verzwakken.

In de islam was het ook een toen gebruikelijke praktijk, maar de voorwaarden voor het houden van slaven en de omgang met hen [in de islam bepaald] en dit was gericht op het humaner maken van omstandigheden die niet noodzakelijk door de islam werden goedgekeurd. Je werd geconfronteerd met een werkelijkheid, en dat was dat slaven het gevolg waren van iets dat oorlog heette. Dit is het belangrijkste punt. Dat wil zeggen, er vonden oorlogen plaats waarin beide partijen hun omgang met krijgsgevangenen van de andere partij niet baseerden op het VN-recht en mensenrechten en oorlogsconventies, maar op het feit dat krijgsgevangenen van de tegenstander als slaven werden beschouwd, en omdat oorlog plaatsvond, was er geen ander alternatief dan een oplossing voor deze krijgsgevangenen, en in de islam is slavernij puur een gevolg van oorlog…

Over dit deel van de oorlog in het bijzonder, omdat ik een ander vraag heb, vraag ik of we dit onafhankelijk kunnen bespreken, maar voordat ik naar meneer Jalali Tehrani ga, de andere gast van het programma, heb ik een vraag voor u. Dat is dat u zegt dat de islam dit niet heeft ingesteld, maar zich eerder heeft ingespannen om de gebruikelijke traditie te hervormen. Omdat niet alle tradities door oorlog konden gaan. De islam die in wezen met oorlog tegen deze tradities begint, bijvoorbeeld afgodendienst is ook een gebruikelijke traditie van die tijd…

Nikayeen: Ik zei niet alle tradities. Ik zei prioriteitstelling. Als uw prioriteit het verkondigen van monothëisme is, zet je alle middelen in op het verkondigen van monothëisme. Het is geen pakket dat alles tegelijk van het begin af aan [verandert]. Neem bijvoorbeeld de verboden op het drinken van alcohol. Hoe veel fasen duurde de invoering ervan?

Prima goed ik ga door met meneer Jalali Tehrani, de andere gast van het programma. Het is natuurlijk mogelijk dat onze luisteraars op dit moment opmerken dat als het over sociale hervormingen gaat, is het verkondigen van monothëisme belangrijker of het voorkomen van koop en verkoop van menselijk leven? Laat mij dit met meneer Jalali Tehrani aankaarten.

Mahdi Jalali Tehrani: Ja, de opmerking die u maakte over de kwestie van tradities, ik wilde ook die hoek ingaan. Buiten de traditie van afgodendienst hebben we structurele sociale tradities die de islamitische Profeet brak. Hij verlaat zijn eigen stam. Hij gaat van de stad Mekka naar de stad Medina, wat destijds ook niet gebruikelijk was dat iemand het vaderland verlaat. Muhammad was eigenlijk in veel opzichten een traditiebreker.

Maar over de kwestie van slavernij zien we de islam stil. Zelfs als we zeggen dat het een prioriteitstelling is; de vraag wordt: hoe hebt u zoveel moeite gedaan en regels voor gemaakt, gedetailleerd uitgelegd in de wet wat men met een slaaf moet doen. Nou, u zou een procent van deze moeite doen en het geheel afschaffen. Als u dit in tegenspraak vindt met uw monothëistische principes. Terwijl ik meen dat slavernij inderdaad in tegenspraak is met monothëistische principes.

Er is nog een ander onderwerp dat meneer Nikayeen noemde, en dat is dat dit onderwerp slavernij niet noodzakelijk door de islam wordt goedgekeurd. Wie kan bepalen wat door de islam wordt goedgekeurd en wat niet? vooral voor iemand die vandaag wil geloven. Hoe kunnen zij weten wat door de islam werd goedgekeurd of niet? Fundamenteel gezien is monothëisme een relatie van slavernij in zijn totaliteit. Een mens wordt niet als vrij erkend. De waarde van de mens ligt geheel in het feit dat hij een slaaf is. Een dienaar van God. Nu krijgt deze dienaar een hiërarchie. Een mens die geen slaaf is, moet zijn dienaarschap tegenover God uitdrukken en Gods voogdij aanvaarden, maar een ander individu die een slaaf is, moet zijn dienaarschap tegenover deze persoon aanvaarden. Dit is helemaal niet in overeenstemming met vandaag en is volledig slavernij in zijn geheel.

Meneer Nikayeen! Nu hebt u zeker een antwoord voor meneer Jalali Tehrani en ik wil u hier ook vragen of misschien het vermoeden bestaat dat slavernij in elk geval economisch, politiek en zelfs religieus van belang was en we het eigenlijk in de religieuze tekst zien. Zoals het feit dat een moslim-geborenekind niet tot slaaf kan worden gemaakt. Daarom zou men misschien kunnen zeggen dat dergelijke praktische overwegingen in overwegingen van suprematie plaatsvonden, die volgens u in de islam niet als prioriteit zijn geweest om de koop en verkoop van menselijk leven af te schaffen?

Nikayeen: Laat mij, alvorens op uw vraag antwoord te geven, met het antwoord op meneer Jalali Tehrani beginnen. Dat u zegt dat de Profeet veel tradities brak, zeg ik dat hij ook veel tradities niet brak. Tradities zijn voortdurend verschoven, op basis van praktische overwegingen en samenlevingen die door de islam werden betreden. In verband met hoe we kunnen bepalen of dit werd goedgekeurd door de wet of niet. Daar kunt u kijken naar de kwestie van slavernij met redenen en aanwijzingen die aanwezig zijn, en zien dat zonder voorbehoud, het bevrijden van slaven is een zaak voor het vervullen van geloften, het naleven van alle religieuze verplichtingen en de boetedoening voor zonden – allemaal zonder uitzondering. Als u uw gelofte niet nakomt, is het aanbevolen voor die verbreking van een eed dat u een slaaf bevrijdt. Als iemand niet vást tijdens Ramadan, hebben we daarvoor slavenbevrijding en…

Als het werkelijk het ideaal van de islam was en als de islam was gericht op het versterken van de instelling van slavernij [zou dit niet bestaan]. Zoals het feit dat tot niet zo lang geleden, tweehonderd tot driehonderd jaar geleden, bestond en toen ze het wilden afschaffen, deden ze het met oorlog en bloedvergieting. Terwijl u ziet dat in islamitische landen, en inclusief ons Iran, toen zij toetraden tot het Verdrag ter voorkoming van slavernij en het parlement het goedkeurde, zonder enige oorlog of bloedvergieting in februari 1929 een spoedwetvoorstel werd goedgekeurd en er geen oorlog plaatsvond en geen enkele jurisconsult gaf een fatwa dat een essentieel principe van de islam verloren ging.

Dat meneer Jalali zegt dat iedereen een dienaar is en gehoorzaamheid aan monothëisme als basis voor dienaarschap beschouwt, is een surrealistisch perspectief op menselijke relaties in samenlevingen. Als wij alleen dit als maatstaf nemen dat een moslim verplicht is, dus een slaaf is, zelfs als hij niet de titel van slavernij draagt; dat is een heel romantisch en dromerig perspectief op menselijke aangelegenheden en structuren van menselijke samenlevingen. Ja, tegenover een moderne staat voel ik ook een verplichting, en het feit dat ik verplicht ben, is geen bewijs van dienaarschap.

We hadden een belangrijk probleem genaamd oorlog, en om de status van krijgsgevangenen te bepalen, hebt u slechts twee opties; ofwel je brengt hen binnen de samenleving en zet je hen in gevangenen, ofwel, zoals de islam zegt, breng je hen in gezinnen. In de woorden van degenen die in de Safawidische periode kwamen, toen slavernij in Iran nog gebruikelijk was, beschreven zij Iran als het paradijs van slaven.

Een ander probleem was het voorkomen van oorlog. Dat wil zeggen, voordat ze naar oorlog gingen, dachten ze: als wij gingen en verloren de oorlog, zouden we onze vrijheid verliezen. Daarom vermeden zij oorlog in grote mate en het was een preventieve factor.

Laat mij terugkeren naar u meneer Jalali Tehrani. Uiteraard heb ik u een vraag gesteld die we nu kunnen uitwerken. Meneer Nikayeen sprak over het bevrijden van slaven als iets positiefs. Kan het met de verzameling van moderne menselijke ethische waarden gezegd worden dat omdat u een zonde begaat, het bevrijden en kopen en verkopen van een mens een manier is om uw schuldgevoel te verlichten? Of zelfs om oorlog te voorkomen. Dat wil zeggen, de vraag gaat over de vrijheid van een persoon, en ik herhaal die vraag ook aan u: het lijkt erop dat slavernij een vorm van economische, politieke en ook religieuze suprematie was. Wat zal uw antwoord zijn?

Jalali Tehrani: Nou, als we naar de leer van slavernij kijken, of naar de regels van slavernij, zien we dat het kind van een slaaf een slaaf is, en deze slavernij geldt in het algemeen voor niet-moslims. Er zijn dus onderscheidingen aanwezig. Wat we hier moeten verduidelijken is: vanuit welk perspectief kijken we naar de islam? Beschouwen we de islam als een bevrijdende en vrijmakende religie zoals in de vroege islam en de eerste periode van de islam werd voorgesteld? Eigenlijk was de discussie over gerechtigheid aan de orde. Ik heb dit aangegeven en meneer Nikayeen gaf geen antwoord.

Dat een persoon zijn eigen stam kan verlaten en niet onderwerp hoeft te zijn van tribale hiërarchie, en stammen gelijk kunnen zijn en huwelijk en betrekkingen tussen verschillende stammen kunnen bestaan, dit was traditiebreking en het vaststellen van nieuwe wetten door de islamitische Profeet; hoe werd slavernij hier niet als prioriteit behandeld, en als alle mensen gelijk zijn en het enige verschil hun godsvrucht is – dit zijn in elk geval algemene principes die zijn besproken – hoe hebben de islamitische Profeet of zijn opvolgers deze tegenspraak opgelost?

Vandaag, als we naar de islam kijken, moeten we dit als een religie beschouwen die eeuwige en eeuwigdurende, waardevolle en altijd geldige regels heeft, of kunnen we bepaalde delen ervan overboord gooien? Ze merkten bijvoorbeeld op dat halverwege de zeventiende eeuw in Groot-Brittannië en in de negentiende eeuw in Amerika slavernij werd afgeschaft. Dus kunnen wij ook bepaalde regels overboord gooien?

Voordat we naar meneer Nikayeen terugkeren, wil ik ook het onderwerp vrouwelijke slaven aankaarten. Vrouwelijke slaven werden zelfs gebruikt om seksuele diensten aan hun eigenaars te verlenen, en dit wordt door de Koran toegestaan. Wat kan erover gezegd worden?

Jalali Tehrani: Ik wilde eigenlijk op dit onderwerp wijzen dat toen ik het onderwerp slavernij veralgemeen de, en meneer Nikayeen zei dat het een romantisch perspectief is – ik heb zo’n indruk niet – slavernij, als het betekent dat je een bezit bent en iets eigendom is en je bezitter bent, dat is één zaak. In dit zelfde domein kunt u het zelfs veralgemenen naar vrouwen; niet alleen vrouwen in de traditionele zin die concubines zijn of in termen van wetten, maar eigenlijk in het menselijke begrip, iemand die niet vrij is en niet de baas over zichzelf is en verantwoording moet afleggen, dit zien we in het algemeen voor vrouwen als geheel in de islam.

Vanuit ons hedendaagse perspectief is het feit dat een vrouw gedwongen wordt een hijab te dragen vanwege haar geloof een morele schande. Ik wijs erop omdat men zegt dat zij zelf het geloof heeft gekozen, dus is zij niet beperkt. Ik verwijs naar de discussies die moraalfilosofen en politieke filosofen ter sprake brengen. Bijvoorbeeld, Isaiah Berlijn zegt in zijn vier essays over vrijheid dat als iemand paranoïde is, dat wil zeggen achterdochtig, zij ook niet vrij zijn, ook al hebben zij deze vrijheid zelf ontnomen.

Nikayeen: Hier zeg ik romantisch perspectief. Prima, iemand die paranoïde is. Wat moeten we nu doen? Hem tegen wil en dank vertellen dat hij het niet moet doen? Dat wil zeggen, iets op hem opleggen? We hebben toch de vrijheid van wil en keuze aanvaard en dat is overeengekomen. Stel dat iemand vrijwillig heeft besloten iets op zichzelf op te leggen: vanuit uw perspectief is die persoon psychologisch of paranoïde. Wat dan ook. Of heeft hij een fobie of enig ander reden.

Jalali Tehrani: Dit was slechts een voorbeeld, meneer Nikayeen…

Nikayeen: Dit is precies waar het romantische perspectief vorm aanneemt. Dat iedereen hetzelfde is zonder rekening te houden met doorsnee-mensen. Menselijke relaties zijn veel ingewikkelder dan dat, slechts opvangen in één woord genaamd vrijheid, en dat ook in de betekenis van de eenentwintigste eeuw, en dat ook in de betekenis van 2018, en dat ook in de vrijheid op dit moment waarin we leven [31 oktober 2018]. Vrijheid is een betekenis die voortdurend evolueert, taboes die dagelijks worden doorbroken… Als we al deze dingen door een tijdmachine sturen en we gaan terug naar Muhammad 1400 jaar geleden, en we oordelen Muhammads religie met dezelfde maatstaven van vandaag [en we denken ervan] dat het universeel, tijdloos en plaatsonafhankelijk is. Dit is wat mij als realist in de politiek van meneer Jalali Tehrani als surrealisten onderscheidt.

Muhammad is kind van zijn eigen tijd. Ik zeg niet dat zijn regels overboord moeten worden gegooid. In de moderne wereld ziet u dat de afkondiging van de afschaffing van slavernij die Abraham Lincoln geeft helemaal niet over mensenrechten gaat. [Het zegt] via de grondwet zal binnenkort nationale gezag… het gaat allemaal om nationale gezag en verzwakking van confederale landen, zuidelijke landen en het gaat helemaal niet om menselijke aangelegenheden.

In dezelfde wereld vandaag, op basis van de definitie die de afdeling mensenhandel van het Amerikaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken u geeft, hebben we 45 miljoen en 800.000 slaven in de wereld, en het concept van moderne slavernij is geheel ontstaan. Daarom is deze traditie zo ingeburgerd dat wat u ook officieel en onder druk van papier verwijdert, in werkelijkheid ondergronds bestaat.

Ik kom terug bij u meneer Jalali Tehrani. Van de punten die meneer Nikayeen noemde en die we ook in de islamitische religietekst zien, is hoe men met slaven omgaat en de eerbiediging van hun rechten. Is de vraag hoe men met slaven omgaat of is de vraag eigenlijk hoe een mens zichzelf toestaat een ander mens tot slaaf te maken? In elk geval bestond slavernij in de islamitische religie. Hij wees er ook op dat bijvoorbeeld in Amerika het bestond en honderd jaar geleden werd afgeschaft. We zien nooit in de islamitische wet een poging tot afschaffing.

Jalali Tehrani: Ja, ik zag aanvankelijk dat meneer Nikayeen een label gebruikte waarvan ik niet begreep wat de instanties waren, zichzelf als realist en mij als politieke surrealist betitelend.

Er waren nog twee of drie andere punten. Een over de afschaffing van slavernij in Amerika. Ja, de afschaffing van slavernij in Amerika gebeurde niet vanwege mensenrechtenwaarden en was meer in de industriële wereld waar het noorden arbeiders nodig had in plaats van slaven, maar anderzijds zou ook in overweging moeten worden genomen dat zij niet zulke beweringen hadden en hun bewegingspad niet hadden gebaseerd op vaste morele bronnen.

In de islam hebben we een vaste moraalbron die de islam zelf is. Kunnen we naar deze bron en deze verwijzing verwijzen of heeft het voor ons geen voordeel? Deze bewering dat we het Amerika van Abraham Lincoln met de islamitische Profeet vergelijken, is onjuist. Het volgende probleem is dat zij over moderne slavernij spraken. We hebben 45 miljoen moderne slaven. Het is wettelijk niet. Het is onwettig. We zeggen hetzelfde over de doodstraf. We zeggen dat de doodstraf fout is omdat we wettelijk een mens doodmaken, maar goed, criminelen zullen mensen doodmaken. De kwestie is of wij dit als wettelijk accepteren met een morele basis of niet?

En het laatste punt dat eigenlijk het centrale thema van de discussie met meneer Nikayeen is, is dat hij zegt dat wat 1400 jaar geleden gebeurde niet kan worden vergeleken met de hedendaagse wereld en bijvoorbeeld 31 oktober 2018. Mijn vraag is: hij is op 31 oktober 2018 moslim. Hoe beschouwt hij deze islamitische jurisprudentiële, morele en wettelijke bronnen? Als we Muhammad in zijn eigen tijdsperiode begrijpen en zeggen dat we vasthouden aan de tijd – wat eigenlijk een ander onderwerp is – hoe kunnen we dan nog naar de islam verwijzen? Ik zeg dat mijn moraal gebaseerd is op mijn begrip dat verandert dag na dag. Tot tien jaar geleden kende ik zoiets als dierenrechten niet. Tot bijvoorbeeld 15 jaar geleden kende ik zoiets als rechten van lhbti-personen niet. Hoe kan dit probleem worden opgelost? Met een islam die een vaste bron is en wiens voorschriften en alle waarden ervan van het begin af aan zijn uiteengezet.

Meneer Nikayeen, ik verzoek u vriendelijk uw antwoord samen te vatten.

Nikayeen: Als u zegt dat waarde betekent dat deze handeling of dit feit een morele handeling is. Als we zeggen dat het een morele handeling is, betekent dit dat u eraan moet werken. Als we zeggen dat islamitische waarden vast zijn, waarde is een van die woorden waarover ik sta erop dat we er een surrealistisch begrip van hebben dat de waarde van de eenentwintigste en veertiende eeuw en de waarden van de vroegste periodes van het christendom allemaal hetzelfde waren, en daarna alles wat uit de islam en uit de verzameling van islamitische geschiedenis en jurisprudentie voortkwam, allemaal dezelfde waarde is; afgezien van of dit een tijdelijke uitgang was.

We hebben helemaal geen plaats waar we aanraden slaven te nemen. Ik pak het woord waarde opnieuw van meneer Jalali Tehrani en gebruik het; moslims beschouwden het helemaal niet als waarde. Evenals in Amerika na bloedvergieting het terugkeert, maar in geen enkel islamitisch land keert slavernij met bloedvergieting terug, omdat het geen waarde is. Het is noch waardig voor hen noch waardig voor mij om labels te gebruiken, maar als we zeggen dat ik 10 jaar geleden niet in dierenrechten geloofde en nu wel, dan is mijn discussie hetzelfde. Is er bijvoorbeeld ergens in de Koran vermeld dat slavernij een onveranderlijke regel is en voor altijd niet zal veranderen? Nee, zoiets bestaat niet. Geen enkele moslim beschouwt slavernij als deel van de kernwaarden van de islam.

Prima goed. Meneer Jalali Tehrani, we zijn aan het einde van het programma. Ik verzoek u vriendelijk ook uw samenvattende opmerkingen te maken.

Jalali Tehrani: Ja, ziet u, deze vraag rijst op: waarom beschouwen wij onszelf als moslim? Omdat de regels van de islam ons bevallen of omdat we islamitische waarden als aanneembare waarden hebben aanvaard en daarmee voor onszelf verlossing accepteren. Normaal gesproken leggen we nadruk op waarden. Als we waarden aanvaarden, gaan we vervolgens naar de regels om te zien welke regels voor ons gelden.

Als deze waarden in de hedendaagse wereld moeten veranderen – nu, als het in Amerika met oorlog en bloedvergieting was – beschouw ik het als een waarde. Over de rechten van vrouwen was het ook met hevige tegenstand en burgerlijke strijd. Als in de islamitische wereld deze dingen niet met oorlog en bloedvergieting zijn afgeschaft en geleidelijk zijn opgeheven, andere aspecten hebben aangenomen. Dat wil zeggen dezelfde moderne slavernij waarover we spreken en waarvan hij zegt van 45 miljoen mensen, ik spreek van minstens de helft van de islamitische wereld, die 600 tot 700 miljoen is, en de vrouwen van de islamitische wereld wanneer we het concept onderzoeken. De vormen van slavernij veranderen.

Hier zag ik een ijvering in de woorden van meneer Nikayeen. Is het zo dat we in de moderne wereld waarin we vandaag in de eenentwintigste eeuw leven, onze waardebronnen waar moeten plaatsen? Als we ze in de islam plaatsen, nou ja, veel dingen zijn veranderd en u zegt dat het niet eens origineel was, dus daarom is er geen reden meer om naar de islam terug te grijpen. Er zal niets zijn wat we willen volgen voor onze verlossing.

Bron: Radio Farda