بازداشت وکلا زیر ذرهبین نهادهای حقوق بشری و هشدارها نسبت به محرومیت از وکیل در ایران
در پی هشدار جامعه حقوقی بینالمللی درباره محرومیت از وکیل در ایران، نهادهای بینالمللی با امضای یک بیانیه، خواستار پایان بازداشت وکلا و تضمین دسترسی فوری بازداشتشدگان به وکیل شدند.
گروهی از سازمانها و چهرههای برجسته جامعه حقوقی بینالمللی با انتشار بیانیهای مشترک، نسبت به آنچه «محرومیت سیستماتیک بازداشتشدگان اعتراضات سراسری از دسترسی به وکیل» خواندهاند، ابراز نگرانی شدید کردند. این بیانیه همچنین به بازداشت، تهدید و اعمال فشار علیه وکلایی میپردازد که دفاع از معترضان یا مستندسازی نقضهای احتمالی را برعهده گرفتهاند.
در این بیانیه که به امضای ۱۰ نهاد حقوقی و حقوق بشری رسیده، تاکید شده است که جلوگیری از دسترسی فوری افراد بازداشتشده به وکیل، با تعهدات بینالمللی ایران در تعارض است و از مصادیق نقض اصول بنیادین دادرسی عادلانه بهشمار میرود. امضاکنندگان این بیانیه خواستار پایان فوری این روند، تضمین دسترسی کامل و بدون مانع همه بازداشتشدگان به وکیل و آزادی تمام وکلایی شدهاند که صرفا به دلیل انجام مسئولیتهای حرفهای خود بازداشت شدهاند.
در متن بیانیه تصریح شده است که دسترسی به وکیل از لحظه بازداشت، یکی از تضمینهای بنیادین برای پیشگیری از شکنجه، بدرفتاری، اعتراف اجباری و نقض دادرسی عادلانه است. این حق در اسناد بینالمللی، از جمله میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی و نیز اصول پایه سازمان ملل متحد درباره نقش وکلا، به رسمیت شناخته شده است. امضاکنندگان با اشاره به گزارشهایی درباره بازداشت و تهدید وکلایی که قصد دفاع از معترضان یا ثبت موارد نقض دادرسی را داشتهاند، این اقدامات را «حملهای مستقیم به حاکمیت قانون» دانستهاند.
در بیانیه یادشده، نام شماری از وکلای بازداشتشده یا تحت فشار ذکر شده است؛ از جمله «شیما قوشه»، «محمدهادی جعفرپور» و «عنایتالله کرامتی». همچنین به موارد دیگری از جمله «نازنین برادران»، «حسین شکری»، «مهدی انصاری»، «مهران انصاری»، «جعفر کشاورز»، «جعفر زارعی»، «زهره جوانی»، «سپیده طاهری»، «تیمور سالاری»، «علیرضا فرزانه جاجرومی»، «امیر بهادریفر»، «محسن درگینهژاد» و «داریوش گنجهپور قشقایی» اشاره شده است.
امضاکنندگان همچنین نسبت به وضعیت «مسعود شیرمردی شاهقاسمی» ابراز نگرانی جدی کرده و اعلام نمودهاند که او از دسترسی به وکیل محروم مانده و بنا بر گزارشها، در دوران بازداشت تحت ضربوشتم و شکنجه قرار گرفته و از دریافت خدمات درمانی نیز محروم بوده است.
بر اساس استانداردهای بینالمللی، از جمله میثاق حقوق مدنی و سیاسی، هر فرد حق دارد در کوتاهترین زمان ممکن به وکیل منتخب خود دسترسی داشته باشد و از محاکمهای عادلانه و علنی برخوردار شود. در سالهای اخیر، گزارشگران ویژه سازمان ملل متحد و نهادهای مدافع حقوق بشر نیز بارها نسبت به محدودیتهای اعمالشده بر وکلای مستقل در ایران هشدار دادهاند.
کارشناسان حقوقی معتقدند که فشار بر وکلا نهتنها حقوق فردی متهمان را نقض میکند، بلکه ساختار عدالت کیفری را نیز تضعیف میسازد. وقتی وکلا به دلیل ایفای وظایف حرفهای خود با خطر بازداشت یا محرومیت مواجه شوند، اصل استقلال حرفه وکالت زیر سؤال میرود و امکان نظارت موثر بر روند دادرسی کاهش مییابد.
در سنت مسیحی، دفاع از عدالت و ایستادن در کنار مظلومان، جایگاهی محوری دارد. بسیاری از رهبران و نهادهای مسیحی بر این باورند که دسترسی آزادانه به وکیل و برخورداری از دادرسی عادلانه، بخشی از کرامت خدادادی هر انسان است. در چنین چارچوبی، حمایت از وکلایی که برای دفاع از حقوق بازداشتشدگان تلاش میکنند، نهتنها یک مطالبه حقوقی، بلکه وظیفهای اخلاقی نیز به شمار میرود.
بیانیه جامعه حقوقی بینالمللی، در حالی منتشر شده است که نگرانیها درباره وضعیت بازداشتشدگان اعتراضات سراسری همچنان ادامه دارد. امضاکنندگان تاکید کردهاند که احترام به حق دفاع، تضمین استقلال وکلا و پایان دادن به فشارها علیه آنها، گامی اساسی در جهت بازگرداندن اعتماد عمومی به نظام عدالت و رعایت تعهدات بینالمللی ایران خواهد بود.
