طرح جنجالی برای کنترل تنگه هرمز؛ تنش تازه بر سر حیاتیترین گذرگاه انرژی جهان
طرح جنجالی کنترل تنگه هرمز توسط مجلس ایران، باعث افزایش تنشهای منطقهای و نگرانی جهانی درباره امنیت انرژی و پیامدهای آن شده است.
در حالی که تنشهای منطقهای در خلیج فارس به سطحی بیسابقه رسیده، انتشار جزئیات طرحی در مجلس ایران درباره محدودسازی عبور و مرور در تنگه هرمز بار دیگر توجه جهانی را به این گذرگاه حیاتی جلب کرده است؛ مسیری که بخش قابل توجهی از انرژی جهان از آن عبور میکند.
عباس گودرزی روز جاری پنجشنبه ۱۳ فروردین برابر با ۲ اپریل، متن کامل طرحی ۹ مادهای را منتشر کرد که با عنوان «قانون اقدام راهبردی صلح و توسعه پایدار منطقه خلیج فارس» معرفی شده است. بر اساس این طرح، دولت با همکاری نیروهای نظامی موظف خواهد شد سازوکاری برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری ایجاد کند؛ اقدامی که بهطور عملی میتواند کنترل این مسیر حیاتی را در اختیار حکومت ایران قرار دهد.
در بخشی از این طرح آمده است که شناورهای مرتبط با کشورهای متخاصم، اجازه عبور از این آبراه را نخواهند داشت؛ موضوعی که از نگاه تحلیلگران، میتواند به تشدید درگیریهای بینالمللی منجر شود. سخنگوی مجلس همچنین اعلام کرده که فرآیند بررسی این طرح آغاز شده، هرچند گزارشها حاکی از آن است که فعالیتهای پارلمانی در هفتههای اخیر بهدلیل تحولات نظامی منطقهای عملا متوقف شده است.
این تحولات همزمان با افزایش درگیریها و عملیات مشترک نظامی میان ایالات متحده آمریکا و اسرائیل در نقاط مختلف ایران رخ داده است؛ شرایطی که نگرانیها درباره امنیت تردد دریایی را افزایش داده است.
در سطح بینالمللی، دونالد ترامپ نیز با انتشار پیامی اعلام کرد: «رژیم ایران درخواست آتشبس داده است؛ اما بعد از بازگشایی هرمز آن را بررسی میکنیم.» او همچنین کشورهای وابسته به این مسیر انرژی را به اقدام مستقل برای بازگشایی آن فراخواند و نوشت: «شما باید یاد بگیرید که برای خودتان بجنگید، ایالات متحده دیگر برای کمک به شما آنجا نخواهد بود، همانطور که شما برای ما نبودید.»
همزمان، گزارشهای رسانهای بینالمللی ابعاد تازهای از وضعیت را روشن کردهاند. خبرگزاری «بلومبرگ» به نقل از منابع آگاه گزارش داده که ایران در مواردی از کشتیهای تجاری برای عبور از تنگه هرمز تا سقف دو میلیون دلار عوارض دریافت کرده است. هرچند این روند هنوز ساختاری منسجم ندارد، اما نشاندهنده تلاش برای اعمال کنترل اقتصادی بر این مسیر است.
طبق دیگر گزارشها، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در برخی موارد دریافت مجوز از این نهاد را شرط عبور اعلام کرده و حتی گزارشهایی درباره دریافت مبالغی تا دو میلیون دلار با ارزهایی مانند «یوآن» چین منتشر شده است.
در واکنش به این تحولات، برخی کشورهای منطقه به دنبال راههای جایگزین برای صادرات انرژی هستند. روزنامه Financial Times گزارش داده که طرحهایی برای ایجاد خطوط لوله جدید، از جمله انتقال نفت به بنادر دیگر مانند حیفا، در حال بررسی است تا وابستگی به تنگه هرمز کاهش یابد.
در این میان، تنها برخی کشورها مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی تا حدی زیرساختهای جایگزین برای دور زدن این مسیر دارند، در حالی که بسیاری از اقتصادهای بزرگ، بهویژه در اروپا و شرق آسیا، همچنان به عبور امن از این تنگه وابستهاند.
در تازهترین تحولات، بریتانیا اعلام کرده که میزبان نشستی مجازی با حضور نمایندگان حدود ۳۵ کشور برای بررسی راهکارهای بازگشایی این آبراه خواهد بود؛ نشستی که در غیاب آمریکا برگزار میشود و نشاندهنده نگرانی فزاینده جامعه جهانی نسبت به آینده این مسیر استراتژیک است.
در مجموع، آنچه در حال شکلگیری است، صرفا یک بحث داخلی یا منطقهای نیست، بلکه چالشی جهانی بر سر یکی از مهمترین شریانهای انرژی جهان است. هرگونه تغییر در وضعیت تنگه هرمز، میتواند پیامدهایی گسترده برای اقتصاد جهانی، امنیت انرژی و ثبات سیاسی منطقه به همراه داشته باشد.
