تعلیق «راه نجات»؛ توقف برنامه پناهندگی آمریکا، اقلیتهای مذهبی ایران را در بنبست گذاشت
برنامه «لوتنبرگ-اسپکتر» برای دههها، مسیر فرار هزاران مسیحی، یهودی و بهائی از آزار مذهبی جمهوری اسلامی بود؛ اما اکنون با تعلیق این طرح در دولت ترامپ، نگرانیها درباره سرنوشت اقلیتهای دینی ایران افزایش یافته و مدافعان آزادی مذهبی هشدار میدهند که واشینگتن یکی از مهمترین مسیرهای نجات قربانیان سرکوب مذهبی را بسته است.
برنامه «لوتنبرگ-اسپکتر» که نزدیک به چهار دهه بهعنوان یکی از مهمترین مسیرهای قانونی خروج اقلیتهای دینی تحت آزار از ایران و کشورهای شوروی سابق شناخته میشد، اکنون با تعلیق در دولت آمریکا وارد مرحلهای بحرانی شده است؛ تصمیمی که به گفته نهادهای مدافع آزادی مذهبی، میتواند جان هزاران نفر را در معرض خطر قرار دهد.
کمیسیون آمریکایی آزادی مذهبی بینالمللی (USCIRF) در تازهترین پادکست خود، این برنامه را «راه نجاتی برای اقلیتهای مذهبی تحت آزار ایران» توصیف کرده و نسبت به پیامدهای توقف آن هشدار داده است.
برنامه لوتنبرگ نخستین بار در سال ۱۹۹۰ برای کمک به یهودیان و مسیحیان تحت فشار در اتحاد جماهیر شوروی تصویب شد و سپس در سال ۲۰۰۴ با اصلاحیه اسپکتر، اقلیتهای مذهبی ایران را نیز شامل شد. از آن زمان، هزاران ایرانی توانستند از طریق این مسیر به آمریکا منتقل شوند؛ مسیری که برای بسیاری از خانوادهها تنها امید فرار از فشارهای امنیتی و تبعیض مذهبی جمهوری اسلامی بود.
کمیسیون آزادی مذهبی آمریکا، در بیانیهای رسمی از دولت ترامپ خواسته است روند این برنامه را از سر بگیرد. در این بیانیه، «سوزی گلمن» عضو کمیسیون، گفته است: «برای دههها، برنامه لوتنبرگ-اسپکتر به اعضای گروههای مذهبی تحت ستم اجازه داده است از ایران و کشورهای شوروی سابق بگریزند و نمونهای روشن از تعهد آمریکا به آزادی مذهبی بوده است.»
«ویکی هارتزلر» رئیس کمیسیون، نیز این برنامه را «ابتکاری حیاتی» توصیف کرده و هشدار داده است که توقف آن، اقلیتهای مذهبی آسیبپذیر را در معرض خطر بیشتری قرار میدهد. او تاکید کرده که ازسرگیری این روند، پیامی روشن خواهد بود مبنی بر اینکه آمریکا حمایت از قربانیان آزار مذهبی را در اولویت قرار میدهد.
در این میان، «مارک هتفیلدم رئیس سازمان HIAS که در اسکان دهها هزار پناهجوی ایرانی نقش داشته، میگوید: «این برنامه برای بسیاری از اقلیتهای مذهبی ایران نقش «سوپاپ اطمینان» را ایفا میکرد؛ این احساس که اگر فشارها غیرقابل تحمل شود، راهی برای خروج وجود دارد.» به گفته او، تعلیق پذیرش پناهندگان از ژانویه ۲۰۲۵ عملا این مسیر را بسته است.
طبق گزارشها، نزدیک به ۱۵ هزار ایرانی همچنان در انتظار بررسی و اسکان مجدد در آمریکا هستند؛ از جمله صدها یهودی، هزاران بهائی و شمار زیادی از مسیحیان آشوری و ارمنی. با این حال، مسیحیان تبدیلشده ایرانی که بیشترین فشار امنیتی را تحمل میکنند، عملا از شمول مستقیم این برنامه خارج بودهاند؛ موضوعی که همواره محل انتقاد فعالان حقوق بشر و سازمانهای مسیحی بوده است.
جمهوری اسلامی طی دهههای گذشته، بارها به سرکوب سیستماتیک اقلیتهای مذهبی متهم شده است. بازداشت شهروندان مسیحی، تعطیلی کلیساهای فارسیزبان، مصادره اموال و صدور احکام سنگین زندان برای فعالان مذهبی، بخشی از کارنامه حکومت ایران در حوزه آزادی دینی است؛ وضعیتی که باعث شده بسیاری از اقلیتهای مذهبی، مهاجرت را تنها راه بقا بدانند.
منتقدان میگویند تعلیق برنامه لوتنبرگ-اسپکتر در چنین شرایطی، نهتنها یک تغییر در سیاست مهاجرتی آمریکا، بلکه ضربهای جدی به قربانیان آزار مذهبی در ایران است؛ افرادی که سالها این برنامه را آخرین دریچه امید برای رهایی از سرکوب جمهوری اسلامی میدانستند.
