سالروز قتل کشیش «طاطهوس میکائیلیان» زخمی که همچنان بر پیکر مسیحیان ایران باقی است
در سالروز ربوده شدن و قتل کشیش «طاطهوس میکائیلیان» یکی از برجستهترین رهبران مسیحی ایران، بار دیگر نگاهها به پروندهای جلب شده است که برای بسیاری از نهادهای حقوق بشری، نمادی از دههها سرکوب، تبعیض و فشار بر جامعه مسیحیان در جمهوری اسلامی به شمار میرود. قتل میکائیلیان در کنار کشته شدن دو رهبر مسیحی دیگر در سال ۱۹۹۴، همچنان از تلخترین فصلهای تاریخ آزادی مذهب در ایران محسوب میشود.
در چنین روزی در سال ۱۹۹۴، کشیش طاطهوس میکائیلیان رهبر برجسته جامعه مسیحیان ارمنی ایران، مترجم کتاب مقدس به زبان فارسی و از شناختهشدهترین مدافعان آزادی مذهبی، در تهران ناپدید شد. سه روز بعد، پیکر او با آثار اصابت چندین گلوله پیدا شد؛ قتلی که تاکنون حقیقت آن بهطور شفاف روشن نشده و همچنان یکی از پروندههای بحثبرانگیز تاریخ جمهوری اسلامی محسوب میشود.
میکائیلیان تنها یک رهبر کلیسا نبود؛ او از معدود شخصیتهای مسیحی بود که آشکارا درباره تبعیض ساختاری علیه مسیحیان در ایران سخن میگفت. تنها یک ماه پیش از کشته شدنش، او اعلام کرده بود که حکومت جمهوری اسلامی با مسیحیان همچون شهروندان درجه دو رفتار میکند، آنان را از بسیاری حقوق اساسی محروم ساخته، اجازه ساخت کلیسا یا انتشار آزادانه کتاب مقدس را نمیدهد و فضای شدیدی از فشار برای ترک ایمان مسیحی و پذیرش اسلام ایجاد کرده است.
سال ۱۹۹۴ برای جامعه مسیحیان ایران سالی خونین بود. در همان سال، اسقف «هایک هوسپیان مهر» که پیشتر برای آزادی کشیش «مهدی دیباج» تلاش کرده بود، ربوده و کشته شد. اندکی بعد نیز کشیش مهدی دیباج که سالها به دلیل ترک اسلام زندانی بود، به قتل رسید. این سه قتل در فاصلهای کوتاه رخ داد و به یکی از تاریکترین مقاطع تاریخ مسیحیت معاصر ایران تبدیل شد.
در دهههای پس از آن نیز فشار بر مسیحیان، بهویژه مسیحیان تبدیلشده ، نه تنها متوقف نشد بلکه در قالب بازداشتهای گسترده، تعطیلی کلیساهای فارسیزبان، احکام سنگین زندان، مصادره اموال، بازجوییهای امنیتی و محدودیت در برگزاری مراسم عبادی ادامه یافته است. سازمانهای بینالمللی مدافع حقوق بشر و آزادی مذهب بارها اعلام کردهاند که جمهوری اسلامی، آزادی تغییر دین و آزادی عبادت را که در اسناد بینالمللی حقوق بشر به رسمیت شناخته شده، به طور جدی نقض میکند.
گزارشهای سالانه نهادهایی مانند کمیسیون آزادی مذهبی بینالمللی ایالات متحده (USCIRF)، سازمان دیدهبان حقوق بشر، عفو بینالملل و همچنین گزارشگران ویژه سازمان ملل متحد، طی سالهای متمادی از بازداشت کشیشان، زندانی شدن شهروندان مسیحی، فشار بر خانوادههای آنان و محدودیت شدید فعالیت کلیساها در ایران خبر دادهاند. این نهادها بارها خواستار پایان دادن به برخوردهای امنیتی با مسیحیان و سایر اقلیتهای مذهبی شدهاند.
با گذشت بیش از سه دهه از قتل کشیش طاطهوس میکائیلیان، هنوز پرسشهای فراوانی درباره این پرونده و دیگر قتلهای رهبران مسیحی بیپاسخ مانده است. اما آنچه برای بسیاری از فعالان حقوق بشر روشن است، استمرار فضایی است که در آن بخش قابل توجهی از شهروندان مسیحی، بهویژه تبدیلشدگان، همچنان با تهدید، فشارهای امنیتی، بازداشت و محرومیت از حقوق بنیادین خود روبهرو هستند.
برای جامعه جهانی مسیحیان، یاد و نام کشیش طاطهوس میکائیلیان تنها یادآور شهادت یک رهبر کلیسا نیست، بلکه نمادی از ایستادگی در دفاع از آزادی ایمان و کرامت انسانی است؛ ارزشهایی که بسیاری معتقدند هنوز در ایران با چالشهای جدی مواجهاند.
