Door het lijden heen; elke vier seconden een vluchteling

Tientallen miljoenen mensen wereldwijd hebben vanwege nood en politieke, klimaat- of oorlogsredenen hun geboorteland verlaten. 20 juni is een moment om solidariteit uit te spreken met vluchtelingen en ontheemden en adequaat in te zetten voor hun menswaardige bestaan.

Zeventig miljoen en 800 duizend mensen… Dit is de meest recente telling van de “Hoge Commissaris voor Vluchtelingen van de Verenigde Naties” van degenen die voor onveiligheid en ellende in hun geboortelanden vluchten. Tien miljoen van deze bevolking hebben geen nationaliteit of burgerschap. 40 miljoen zijn ontheemden die in hun eigen land op drift zijn geraakt. 25 miljoen en 400 duizend zijn oorlogsslachtoffers die zich in andere landen hebben gevestigd. Van dit aantal staan ongeveer 20 miljoen onder de beschermende paraplu van de Hoge Commissaris voor Vluchtelingen; waaronder vijf miljoen en 500 duizend Palestijnen.

Uit deze enorme mensenmassa staan drie miljoen en 100 duizend mensen in hun pogingen om asiel in een ander land aan te vragen; pogingen die soms eindigen op de bodem van de Middellandse Zee en soms leiden tot maanden zwerven in tenten, containers en op straat slapen.

Filippo Grandi, Hoog Commissaris van de Verenigde Naties voor Vluchtelingenzaken, zegt: “Deze cijfers zijn volgens welke maatstaf dan ook onaanvaardbaar en geven blijk van een humanitaire crisis die solidariteit en samenwerking vereist. We moeten streven ernaar dat ontheemden, oorlogsslachtoffers en vluchtelingen veiligheid vinden en tegelijkertijd een oplossing vinden voor de grondoorzaak van het probleem.”

Sinds 2001 heeft de Verenigde Naties 20 juni tot “Wereldvluchtelingendag” uitgeroepen. Een dag om aandacht te besteden aan het lot en de rechten van miljoenen mensen die voor conflicten, mishandeling, vervolging, bloedvergoten en geweld vluchten en veiligheid elders op aarde zoeken.

Rechten van vluchtelingen en ontheemden

Het Internationaal Verdrag betreffende de status van vluchtelingen is op 28 juli 1951 in Genève goedgekeurd en ondertekend door 138 landen. In artikel één van dit verdrag hebben vluchtelingen het recht op bescherming als zij worden vervolgd vanwege ras, religie, nationaliteit, toebehoren tot een bepaalde sociale groep, etnische minderheid of vanwege politieke overtuiging en in hun eigen land geen veiligheid, sociale zekerheid of recht op rechtsgang hebben.

De voornaamste verantwoordelijkheid die dit verdrag aan de lidstaten oplegt, is dat een vluchteling onder geen enkele omstandigheid en onder geen enkel voorwendsel mag worden teruggestuurd naar een land dat gevaar voor hem oplevert. Het eerste lid van artikel 33 van het verdrag stelt: “Geen der Overeenkomstsluitende Staten zal een vluchteling op welke wijze ook teruggrijpen naar of teruggaan naar grondgebieden waar zijn leven of vrijheid zou worden bedreigd.”

Oorlogsmisdadigers, militairen en schenders van mensenrechten vallen niet onder dit verdrag. Duitsland is een van de landen die het recht op asiel in zijn grondwet (artikel 16) heeft gewaarborgd. Denemarken was het eerste land dat dit verdrag aanvaardde.

De landen die het Verdrag van Genève hebben ondertekend, verplichten zich de volgende rechten jegens vluchtelingen en ontheemden in acht te nemen:

Het recht niet te worden uitgezet behalve in bijzondere gevallen (artikel 32), het recht op werk (artikel 17 en 19), het recht op onderwijs (artikel 22), het recht op onderdak (artikel 21), het recht op gebruik van voorzieningen en openbare hulp (artikel 23), het recht op vrijheid van godsdienst (artikel 4), het recht op toegang tot gerechtshoven (artikel 16), het recht op vrij verkeer in het gastland (artikel 26), het recht op identiteitsdocumenten (artikel 27)

Statistieken en feiten

Volgens de definitie van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) is een migrant iemand die zijn woonplaats om wat voor reden dan ook, vrijwillig of onvrijwillig, heeft verlaten, maar een vluchteling is iemand die voor oorlog of vervolging vanwege politieke, religieuze of etnische overtuigingen is gevlucht. Op deze basis zijn alle vluchtelingen migranten, maar niet alle migranten zijn vluchtelingen.

In het meest recente rapport van de Verenigde Naties staat:

Staatlozen; eeuwig buitenstaanders

De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens stelt vast dat iedereen het recht heeft op het burgerschap van een land, maar ongeveer 10 miljoen mensen wereldwijd zijn beroofd van nationale identiteit. Deze groep heeft geen geboortebewijzen, identiteitsdocumenten, paspoorten en burgerdocumenten. Zij kunnen niet studeren, niet op de arbeidsmarkt komen en geen beroep leren. Zij zijn een onzichtbare laag omdat zij van sociale rechten beroofd zijn en niet meetellen.

Personen die voor oorlog zijn gevlucht en tijdens hun vlucht geen identificatiedocumenten bij zich hadden, worden staatlozen genoemd. Veel Syriërs die naar Libanon of Jordanië zijn gevlucht, bevinden zich in zo’n situatie.

De grootste groep staatlozen zijn de Rohingya-minderheid in Myanmar, en momenteel leven ongeveer een miljoen van deze bevolking in kampen in Bangladesh.

Politieke conflicten

Het ondersteunen van vluchtelingen is een wettelijke en morele verplichting, maar de acceptatie van ontheemden en vluchtelingen in veilige landen is onderhevig geworden aan politieke conflicten, racistische neigingen of verkiezingsconcurrentie.

In Turkije, dat aan de top van de ontvangende landen staat, zijn ontheemden en vluchtelingen een dreigingshefboom tegen Europa geworden. Iran bindt het voortgezet onderdak van Afghanen aan de opheffing van de huidige sancties tegen dit land. Het conflict over eerlijke verdeling van ontheemden en vluchtelingen in Europa is een politieke uitdaging geworden en heeft nationalisme en verzet tegen pluralisme aangewakkerd. Rechtse regeringen in Hongarije of Italië weigeren zich aan migratieakkoorden en vluchtelingenisakkoorden van de Europese Unie te houden. De kampen op de Griekse eilanden zitten vol verdwaalde en wanhopige ontheemden, en de kampen in Libië, die de eerste onderkomens van vluchtelingen uit Noord-Afrika zijn, zijn veranderd in openluchtgevangenissen. De politieke en sociale crises in Latijns-Amerika hebben er zelfs toe geleid dat burgers van Venezuela en Colombia zich hebben aangesloten bij het aantal vluchtelingenaanvragers.

Wereldvluchtelingendag valt samen met waarschuwingen van mensenrechtenorganisaties en burgerrechtenactivisten over de opkomst van racisme en vreemdelingenhaat in de publieke opinie van gastlanden.

Tegelijkertijd is op initiatief van de Verenigde Naties een campagne gelanceerd om solidariteit met vluchtelingen aan te kondigen met de hashtag stepwithrefugees. In deze campagne, die in maart 2019 is gestart, worden alle organisaties, scholen, bedrijven en mensen opgeroepen om een kleine of grote stap te zetten ter aandacht voor vluchtelingen. Deelnemers moeten minimaal één kilometer lopen met het voornemen voor vluchtelingen en ontheemden en moeten vervolgens drie anderen aansporen dit ook te doen. Deze campagne heeft een symbolisch karakter in gelijkstelling met het afleggen van de weg die vluchtelingen en ontheemden afleggen, en de beeldende en inhoudelijke balans ervan zal op 20 juni worden gepubliceerd.

Bron: DW