Het lot van het land, het theoretische kader van Tom en Jerry en islamitische leer • Analyse

Misschien blijft uit de toespraak van de leider van de Islamitische Republiek niets anders in het geheugen hangen dan dat “Amerika, net als de beroemde kat uit het verhaal Tom en Jerry, opnieuw zal verliezen” en zelfs zijn voorwaarden voor onderhandelingen met Europa zullen in de praktijk worden genegeerd.

Een analyse van Jamshid Barzigar, hoofd van de Perzische afdeling van Deutsche Welle

Misschien blijft uit de toespraak van Ali Khamenei, leider van de Islamitische Republiek, en zijn min of meer scherpe maar verwachte toon niets anders in het geheugen hangen dan dat “Amerika, net als de beroemde kat uit het verhaal Tom en Jerry, opnieuw zal verliezen. Wij twijfelen niet aan de nederlaag van de vijand en iedereen die bekend is met islamitische leer weet dit.”

Hoe vertrouwdheid met islamitische leer leidt tot de analyse van de Tom en Jerry-cartoon en deze conclusie mogelijk maakt dat Amerika net als de kat uit de Amerikaanse cartoon zal verliezen tegen de Islamitische Republiek, zal waarschijnlijk nog lange tijd, op zijn minst op sociale netwerken en in media buiten Iran, een hot topic blijven.

De leider van de Islamitische Republiek sprak niet tot bijvoorbeeld een groep basisschoolleerlingen, maar tot de hogere functionarissen van zijn eigen systeem en gebruikte de Tom en Jerry-cartoon om hen het probleem uit te leggen. Uiteraard is deze manier van spreken van Ali Khamenei niet beperkt tot de huidige ambtenaren.

Zeven jaar geleden analyseerde hij de situatie opnieuw op basis van de Tom en Jerry-cartoon toen hij Mahmoud Ahmadinejad, toenmalige president en leden van zijn regering ontmoette en zei: “Ik moet deze groep bedanken die tegen sancties werkt. Alle juiste, logische, slimme en verstandige methoden moeten gebruikt worden en u moet ze gebruiken. Maak de sancties onschadelijk. Maak de berekening van de sterke maar eigenlijk zwakke vijand onschadelijk. Wanneer we deze enorme schijn van militaire en economische macht van de imperialisten tegenover ons zien, denkt men aan de kat uit de cartoon ‘Tom en Jerry’! Veel beweging en veel kabaal en groot formaat, maar het resultaat van zijn werk is niet wat hij verwacht of wat kijkers verwachten. Het is echt zo. Het hangt van uw slimheid af.”

De slimheid van de muizen in het verhaal, of ‘Jerry’ en de “juiste, logische, slimme en verstandige methoden” waren niets anders dan het omzeilen van sancties, wat volgens critici van Mahmoud Ahmadinejad, maar ook volgens zijn voormalige medestanders en supporters, aanleiding gaf tot ongekende economische corruptie die gebaseerd was op meerdere bemiddelingsvormen voor olieverkoop, aankoop van goederen en geldtransfers naar Iran.

Schijnbaar waren slechts twee jaar nodig voordat de leider van de Islamitische Republiek tot de conclusie kwam dat de “sterke vijand” niet zo “zwak” was als hij dacht, en dat het resultaat van sancties was wat zowel de kat in het verhaal als de kijkers verwachtten, anders waarom zei hij herhaaldelijk na instemming om onderhandelingen te starten en uiteindelijk tot het JCPOA te komen: “Het JCPOA ging niet om sancties op te heffen; het ging erom dat de ongerechte sancties zouden worden opgeheven. Is het anders?”

Met zo’n voorstel voor situatieanalyse in Tom en Jerry-stijl lijkt het moeilijk de bezwaren van de leider van de Islamitische Republiek op 21 mei 2018 tegen samenwerking, of om preciezer te zeggen hernieuwde onderhandelingen met Amerika voor het bereiken van een nieuw akkoord, serieus te nemen. Om dezelfde reden zullen zijn bezwaren tegen het voortzetten van onderhandelingen met de Europese Unie in de praktijk ook worden genegeerd en zullen de onderhandelaars al hun inspanningen doen om op zijn minst minimale garanties van de Europese Unie te krijgen.

Ali Khamenei stelde in zijn toespraak, op het jubileum van verkiezingen waarvan 21 jaar geleden werd verwacht dat ze een einde zouden maken aan dit soort bestuursvormen, zes voorwaarden voor de Europeanen.

Als de Islamitische Republiek op deze voorwaarden zou willen blijven staan, zou zonder twijfel het dossier van onderhandelingen met de Europese Unie al nu als gesloten moeten worden beschouwd en zou kunnen worden verwacht dat Europese landen hun pogingen zouden staken om het JCPOA in leven te houden en praktisch naast Amerika gingen staan om druk op Iran uit te oefenen en de leiders van de Islamitische Republiek naar de onderhandelingstafel te sleuren, waarvan het doel niet langer het behoud van het JCPOA is, maar het ondertekenen van een nieuw akkoord dat de inwoners van het Witte Huis en landen als Israël en Saoedi-Arabië kan bevallen.

Europese leiders hebben zonder omhaal gezegd dat het behoud van het JCPOA vooral belangrijk is omdat het daardoor mogelijk is via overleg Iran aan te zetten tot het veranderen van zijn regionale en rakettenbeleid.

Tegenstanders van het JCPOA denken uiteraard anders. Volgens hen gaf de “slechte deal” van het JCPOA de Islamitische Republiek in feite de mogelijkheid om met meer haast zijn rakettenkaarten voort te zetten, zijn invloedsfeer in de regio uit te breiden en intern zijn streng beleid in verschillende gebieden voort te zetten.

Om deze reden is het stellen van voorwaarden zoals dat de leiders van drie Europese landen zich moeten verbinden en beloven dat ze de kwestie van raketten en Irans regionale aanwezigheid absoluut niet aan de orde zullen stellen, garanties voor de aankoop van Iraanse olie in de hoeveelheid die de Islamitische Republiek nodig heeft, garanties van Europese banken voor transacties met Iran en ten slotte dreigingen met het hervatten van opgeschorte nucleaire activiteiten, zonder enige betekenis behalve dat onderhandelingen met Europa praktisch zijn beëindigd.

Maar zowel het verleden van Ali Khamenei’s handelingen als de interne, regionale en internationale situatie van de Islamitische Republiek is zodanig dat zelfs niet met dergelijke expliciete uitspraken en voorwaarden die vooraf door de Europese Unie onmogelijk lijken te kunnen worden aanvaard, de onderhandelingen zouden worden beëindigd en het dreigen met hervatting van opgeschorte nucleaire activiteiten zou worden uitgevoerd.

De woorden van de leider van de Islamitische Republiek maken het werk moeilijker voor mensen als Federica Mogherini en gemakkelijker voor mensen als Donald Trump. De oplossing voor het veranderen van deze situatie zal waarschijnlijk een nieuw discours en het hergebruik van termen als “heldhaftige flexibiliteit” zijn.

Schijnbaar is in de werkelijke wereld de Tom en Jerry-cartoon geen effectief analyseinstrument voor besluitvorming, begrip van problemen en het vinden van passende oplossingen en het lot van een land heeft meer complexiteit dan een vermaakde kinderfilm; maar als we willen volharden in het gebruik van de muizen- en kattenaanwijzing om de huidige situatie af te beelden, zoals de leider van de Islamitische Republiek, zou het verhaal van de muis en kat van Obeid Zakani de situatie dan niet beter uitleggen?

Bron: DW