Internetstop in Iran; “Het gaat allemaal goed met ons, maar geloof het niet”

Javad Zarif mocht in New York niet naar het ziekbed van zijn zieke vriend gaan en twitterde: “Dankzij technologie kon ik hem zien”. Met de internetstop in Iran schrijven gebruikers buiten de grenzen over “onwetendheid” en binnenlandse journalisten over de beperkte kijkhorizon.

Ze starrt naar het scherm van haar mobiele telefoon. In WhatsApp selecteert ze de videobel-optie en wacht tot haar moeder opneemt. Ze heeft berichten gelezen over onrust in Iran en een paar video’s gezien van branden in haar stad, in straten die haar niet onbekend zijn. Dit is al de zoveelste keer dat ze probeert niet alleen de stemmen van haar ouders te horen, maar ook hun gezichten te zien om een beetje gemoedsrust te krijgen, om van hen rechtstreeks te horen wat er in de stad aan de hand is. De telefoon rinkelt en rinkelt en het enige wat ze ziet is haar eigen gezicht; bezorgd, wanhopig en alleen. Naar iedereen die ze belt, ziet ze alleen zichzelf op het scherm.

Nahid is niet de enige Iraniër die zich tegenwoordig zorgen maakt over Iran en de gebeurtenissen die daar plaatsvinden.

Met de escalatie van de recente onrust in Iran, die begon met stijgende benzineprijzen, heeft de regering de internettoegang voor Iraanse gebruikers vrijwel volledig afgesloten. De reden voor deze drastische maatregel van de regering zou kunnen liggen in de angst voor de organisatiekracht van protesten via het internet of de voorkoming van verspreiding van beelden en berichten over de huidige situatie.

Binnenlandse websites hebben geschreven over de schade die de internetstop voor handel, commercie, industrie en toerisme heeft veroorzaakt, maar niet over het losgelaten “monster van onwetendheid” dat lijkt uit een magische lamp te zijn gekomen na de internetstop en Iran als een wolk in zich heeft opgenomen.

Een blik op sociale medianetwerken zoals Twitter en Instagram toont wat onwetendheid in het leven van burgers heeft veroorzaakt.

Onwetendheid over Iran en de nieuwe betekenis van “verbanning”

Veel Iraanse burgers buiten Iran schrijven op Twitter over de vervreemding die ze plotseling hebben gevoeld. Een gebruiker schrijft: “Dit zou ‘verbanning in verbanning’ moeten zijn. Onwetend thuis, alsof alles eenrichtingsverkeer is geworden, onwetend van vrienden en familie en onwetend van Iran.” Voor veel buiten Iran woonende Iraanse burgers is het nu, met deze onderbrekking, dat geografische afstanden betekenis hebben gekregen; afstanden die de virtuele ruimte eruit had gehaald.

Nu, met de vrijwel volledige internetstop, lijken miljoenen mensen gevangen te zijn in een nauwe glazen wolk met rook eromheen. Iedereen van “buiten” staart naar deze donkere, troebele nauwe opening, op zoek naar iets te zien, om met hun eigen ogen te zien zodat zij kunnen geloven wat “westerse en buitenlandse media” op basis van slechts enkele gepubliceerde foto’s en video’s schrijven en zeggen, “misbruikt” is en “overdreven” en “complot” is. Maar in plaats van het glas schoon te maken, in plaats van het vrije informatieverkeer toe te staan en de kijker en lezer het vermogen te geven om onderscheid te maken, maakt de regering de cirkel nauwer.

In zo’n ruimte waar bruggen zijn gesloopt en Iran net zo onbereikbaar is geworden als de geografische afstand ervan groot is, vergroten het gebied van onwetendheid en de druppelsgwijze informatielek de “rampzalige omvang” van elk bericht en iedere afbeelding vele malen.

Nahids telefoon rinkelt. Het is haar vader. Nu verschijnen het gezicht van haar vader en moeder opnieuw op het magische scherm. Beiden hebben een glimlach. En haar moeder zegt meteen: “We hebben aldoor geprobeerd je te bellen, net kreeg ons internet terug. Als het wordt afgesloten, weet je dat het met ons allemaal goed gaat.” Haar vader zegt niets, leunt met zijn hand onder zijn kin, staart naar zijn dochter, alsof hij geen moment wil missen, alsof hij het hernieuwde contact niet vertrouwt. Haar moeder praat, zegt dat alles rustig is maar schudt haar hoofd en gebaart met haar hand om duidelijk te maken: “Geloof het niet.” De verbinding verbreekt. Haar ouders worden terug de nauwe donkere ruimte in getrokken.

Wat we niet zien heet “familieconflict”

De geschiedenis herhaalt zich. Als scenes uit de film “Delicatessen”. Alsof het het lot is van een natie die gewend is geraakt, via de telefoon en Skype en WhatsApp enzovoort, aan familieleden aan de andere kant van de wereld te zeggen: “Alles is goed” en voor hen om te lezen dat “het een leugen is”.

Een gebruiker op Twitter schrijft: “Ons verhaal, hoe bitter ook, is slechts een familieconflict.” In deze uitspraak is de Iraniër buiten het vaderland geen onderdeel van de familie. Een ander antwoordt op deze gebruiker: “De familievader wield een knuppel en slaat zijn kinderen met iedere smoes, of mishandelt hen zelfs. Je adviseert ze niet om hulp te vragen, in de hoop dat vader beter wordt.”

Het voorkomen van juiste informatielekken over dit “familieconflict” heeft echter het glazen huis in een toestand van explosie gebracht.

Internetstop en de gevolgen ervan volgens binnenlandse journalisten

Niet min aantal journalisten en correspondenten in Iran schrijven ook over de problemen die de internetstop heeft veroorzaakt en de gevolgen daarvan voor nieuwsverspreiding en het vertrouwen van het publiek in media. Als sommigen denken dat de internetstop gezag kan terugbrengen naar binnenlandse media, dan bewijzen de uitspraken van anderen het tegenovergestelde.

Omid Toosheh schrijft op Twitter: “Zonder vrij internet, voelen we ons als gevangenen.” Mohammad Mossaed, een ander verslaggever, schrijft op Twitter: “Zonder internet zijn grote steden omgevormd tot duizenden dicht opeengepakte dorpjes. Wanneer communicatiemiddelen worden afgesloten, wordt de gezichtshorizon slechts enkele meters en maakt het niet meer uit of je honderd kilometer of duizend kilometer afstand hebt.” Afshin Amir-Shahi, een ander journalist, vat de resultaten van “internetstop en richtlijnen wat wel en niet te schrijven” als volgt samen: “Het ontnemen van gezag aan kranten en nieuwsbureaus in het binnenland en wantrouwen in binnenlandse kranten”.

Mensen die naar nieuwe communicatiewegen zoeken

Binnenlandse nieuwsbureaus zijn actief; zij schrijven over vernielingen, over “relschoppers” en over schadevergoeding door verzekeringen, “alles is onder controle”, “de stad is veilig en welvarend”. In de “horizont van enkele meters” die is ontstaan door onwetendheid, wat niet kan worden geverifieerd is juist deze “veiligheid en welvarendheid” van de stad.

Het is onduidelijk hoe lang en voor hoe lang de Iraanse regering vastbesloten is om miljoenen Iraniërs volledig van de wereld af te sluiten, maar de werkelijkheid is dat mensen die tientallen jaren in de wereld van communicatie hebben geleefd, niet voor altijd kunnen worden opgesloten. Een gebruiker schrijft: “Mijn moeder kende proxy’s en leert nu hoe ze internet via SSH-tunnels en dergelijke kan benaderen.”

“Ik ben dankbaar voor technologie”

Het internet wordt uit- en aangezet.

Een tweet van Javad Zarif, de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, gaat van hand tot hand waarin hij schreef: “Dankzij technologie kon ik mijn 40-jarige vriend en Irans afgevaardigde bij de Verenigde Naties, die nu in een ziekenhuis in New York een paar honderd meter verderop ligt, zien en met hem spreken.”