Opinie | Notitie van Ray Takeyh: Amerika kan het verlangen naar vrijheid in Iran steunen
Ray Takeyh, senior onderzoeker bij de “Council on Foreign Relations”, heeft in een notitie in de krant “Wall Street Journal” geschreven het patroon van de “Akkoord van Helsinki” uit 1975 na te volgen, wat leidde tot de ondergang van de Sovjet-Unie.
Leden van beide partijen in de Verenigde Staten geloven dat elke toekomstige overeenkomst met Teheran ballistische raketten en regionale activiteiten van de Islamitische Republiek moet omvatten. Wat vaak ontbreekt in dit debat is ernstige aandacht voor Irans staat van mensenrechten. De voornaamste slachtoffers van het religieuze regime in Iran zijn de burgers van dat land.
Mensenrechten hebben een belangrijke rol gespeeld in de diplomatie van de Verenigde Staten. Tijdens de “Koude Oorlog” brachten Amerikaanse ambtenaren regelmatig tijdens ontmoetingen met hun Russische tegenhangers de onderdrkkende beleid van de Sovjet-Unie ter sprake. De Sovjet-Unie aanvaardde in 1975 als onderdeel van het Akkoord van Helsinki “respect voor mensenrechten en fundamentele vrijheden, waaronder vrijheid van gedachte, geweten, religie of overtuigingen.”
Spoedig gebruikten groepen die “Helsinki”-groepen werden genoemd, als actoren van het maatschappelijk middenveld in het Sovjet-blok de verbintenis van het Kremlin tegen zichzelf. Meer dan wapenbeheersing en wapenstationeringsverdragen, was het Akkoord van Helsinki dat veranderingen teweegbracht en Moskou’s expansionistische ambities verzwakte. Het akkoord versterkte tegenstanders en belichaamde Sovjet-misbruiken.
In 2018 zeiden meer dan honderd politieke en maatschappelijke activisten binnen en buiten Iran in een open brief in protest tegen Khamenei’s greep op Irans buitenlands beleid: “Wij ondertekenaars van deze verklaring ondersteunen directe, formele en transparante gesprekken tussen Iran en Amerika en beschouwen deze als bevorderlijk voor het bereiken van vrede en veiligheid in de wereld en de regio, en voor verbetering van het welzijn, de vrijheid en de waardigheid van Iran en Iraniërs.”
Mostafa Tajzadeh, voormalige viceministervan Binnenlandse Zaken en hervormingsgezinde activist, schreef in april 2020 in een tweet: “Bouwen en lanceren van satelliet en lange afstandsraketten zijn eervoller, maar als dit niet gepaard gaat met winstmaking van vertrouwen van het volk en economische verbetering, worden we in het beste geval de Sovjet-Unie, die de ruimte veroverde en het atoom splijtte, maar ineenstortte, en in het slechtste geval Noord-Korea, dat raketten heeft maar geen brood.”
Deze onderwerpen zijn zichtbaar in de protestbewegingen van recente jaren.
De Islamitische Republiek bevindt zich in een impasse. Het heeft geen neiging tot hervorming, maar zonder deze uit te voeren kan het niet aan de verlangens van het volk voldoen. Abbas Abdi, journalist, heeft de Islamitische Republiek vergeleken met de regering van de Sjah die in 1979 werd omverworpen.
Ayatollah Mohammad Mousavi Khoeiniha, een van de vaders van de revolutie, heeft gezegd dat deze situatie niet duurzaam is, terwijl hij kritiek uitte op de leider van de Islamitische Republiek.
In recente jaren hebben alle elementen van de Iraanse samenleving, inclusief arbeidersklassen, hun ontevredenheid uitgedrukt via protesten. Politieke onderdrukking, wanbeheer van de coronaviruspandemie, economische recessie en wijdverbreide corruptie hebben een groot deel van de Iraanse bevolking ontevredene gemaakt. Wat minder opvalt zijn actoren van het maatschappelijk middenveld die de intellectuele basis leggen voor protestbewegingen. Amerika kan deze stemmen voor verandering beschermen en versterken.
In Helsinki was de Sovjet-Unie verplicht zichzelf toe te leggen op het veranderen van zijn binnenlands gedrag. Elk potentieel gesprek tussen Iran en de Verenigde Staten moet mensenrechten omvatten. De toegang van de Islamitische Republiek tot de internationale markt moet afhankelijk zijn van verbetering van zijn gedrag tegenover zijn burgers. De Sovjet-Unie werd hiervan niet vrijgesteld. De mollahs in Iran zouden evenmin vrijgesteld moeten worden.
Bron: Voice of America
