Rouhani in New York; staat er een doorbraak op het programma?

Rouhani’s deelname aan de algemene vergadering van de Verenigde Naties heeft veel speculatie uitgelokt over de resultaten van deze reis. Velen vragen zich af of het Iraanse systeem Rouhani met serieuze intenties heeft gestuurd naar New York om de spanningen met Amerika af te bouwen. Hoe bereid is Trump om in te binden?

In de afgelopen dagen hebben Iraanse en internationale mediakanalen veel gespeculeerd over Hassan Rouhani’s reis naar New York in verband met zijn deelname aan de 74e algemene vergadering van de Verenigde Naties. De aandacht is minder gericht op Rouhani’s recente toespraak, waarin hij het “Hormuz Peace Initiative” aankondigde, dan wel op de talrijke interviews van Mohammad Javad Zarif met verschillende Amerikaanse mediakanalen. Met name de punten die hij besprak met de ervaren CNN-presentator Christiane Amanpour trekken veel aandacht.

Mevrouw Amanpour schreef op Twitter naar aanleiding van Zarif’s woorden: “Rouhani is bereid om Trump te ontmoeten, op voorwaarde dat Trump voorwaarden schept om alle sancties in ruil voor uitgebreide inspectie van Irans nucleaire programma op te heffen”. Mohammad Javad Zarif verduidelijkte deze tweet met de stelling dat zijn voorstel betrekking had op acceptatie van het Aanvullend Protocol door het Iraanse parlement “in ruil voor de opheffing van sancties door het Amerikaanse Congres”.

Hij legde aan website Alef ook uit dat “Iran het voorstel voor snellere uitvoering van twee wederzijdse verplichtingen in 2023 in het JCPOA heeft gedaan”. Zarif zei tegen Amanpour ook dat “in geval van onmiddellijke naleving van de verplichting door de Verenigde Staten een ontmoeting plaats zal vinden in het kader van 5+1”.

“Op de drempel van een zeer slecht akkoord”?

De opmerkingen van Araghchi tegen de Independent trokken ook mediaandacht, waarin hij zei: “Als Trump terugkeert naar de nucleaire overeenkomst, zullen wij ontmoeten met Amerika in het kader van 1+5-overleg”. Ondertussen trok nog een ander statement aandacht: een tweet van Hossein Alahdadi, adviseur van Rouhani: “De president staat op het punt een moeilijke missie voor het Iraanse volk uit te voeren”.

Waarom is Rouhani’s missie zo moeilijk? Wat is deze missie en hoe groot is de kans op succes? Zullen enkele positieve signalen in de verklaringen van Zarif en Rouhani niet overschaduwd worden door de harde nucleaire standpunten van de macht? Ibrahim Raisi, hoofd van de gerechtelijke macht, verklaarde kort na Zarif’s uitspraken: “De strategie is weerstand en onderhandelingen zullen op geen enkel niveau plaatsvinden.” En Mahdi Mohammadi, die in conservatieve kringen bekend staat als nucleaire deskundige en niet onwetend is over de achterliggende nucleaire gesprekken van de harde macht, schreef in een tweet: “Wij bevinden ons op de drempel van een zeer slecht akkoord; tenzij meneer Rouhani iets van JCPOA-ervaring heeft geleerd”.

Op deze manier lijkt de missie waarnaar de adviseur van Rouhani verwijst op een vergelijking met meerdere onbekenden, wat naar mening van deskundigen aan één kant bepaald wordt door de leiding en de Pasdaran en de kernmacht in Iran, die tot nu toe sterk tegenstander zijn van onderhandelingen met Amerika en in het bijzonder met de Trump-regering. De andere kant van de vergelijking is Donald Trump, president van de Verenigde Staten, en beleidsvorming instituties in dit land, die ook niet noodzakelijk allen hetzelfde zeggen.

Trekt Trump zich terug?

Maar in hoeverre geeft Trump’s bisherige gedrag aanleiding tot hoop voor de Islamitische Republiek? Hij heeft aangetoond dat Amerika geen militaire optie tegen Iran nastreeft en in de toekomst waarschijnlijk ook niet meer betrokken wil raken bij het Midden-Oosten. Maar tegelijkertijd heeft hij de druk op Iran opgeschroefd. De sanctionering van de Centrale Bank was een van de meest recente maximale druk-maatregelen van Amerika. Maar de vraag blijft of de verscharping van sancties op korte termijn effect sorteert en de kernmacht in de Islamitische Republiek flexibel maakt. Is Trump’s motivatie om voor de camera’s te staan met Hassan Rouhani sterk genoeg om positief te antwoorden op het bericht van Irans buitenlandse minister en een stap terug te doen?

Als Trump echt inbindt en minstens een deel van de sancties opheft, geeft ayatollah Khamenei Rouhani dan het groene licht om bijvoorbeeld in een van de gangen van de Verenigde Naties enkele zinnen meer met Trump uit te wisselen dan zijn telefoongesprek met Obama? Wil de factie die de macht in Iran in handen heeft überhaupt het initiatief voor het begin van gesprekken met Amerika aan de Rouhani-regering geven?

Daarnaast zijn er nog andere vragen. Als westerse landen unaniem tot het inzicht komen dat Iran verantwoordelijk is voor de aanval op Aramco-faciliteiten, hoe veel manoeuvreringsruimte hebben Irans president en buitenlandse minister dan met het slogan “Hormuz Peace” in de Verenigde Naties? Tot nu toe hebben naast Amerika en Saoedi-Arabië ook enkele analisten in Duitsland en Boris Johnson, de Britse premier, formeel verklaard dat er een hoge mate van waarschijnlijkheid bestaat dat Iran verantwoordelijk is voor deze aanval.

Een kans die verloren gaat?

Emmanuel Macron, president van Frankrijk, heeft hoewel hij niet direct zijn beschuldigende vinger naar Iran richt, gezegd dat de aanval van 14 september op Saoedi-Arabische olievoorzieningen tot meer instabiliteit in de regio heeft geleid en niet alleen geen bijdrage heeft geleverd aan een ontmoeting tussen Irans en Amerikaanse leiders, maar “de situatie erger heeft gemaakt”. Desondanks, hij die het initiatief voor “oplossing” van de crisis tussen Iran en Amerika ter hand heeft genomen, heeft uitgesproken hoop uitgesproken dat “er misschien iets gebeurt”. Hij vervolgt intensieve onderhandelingen afzonderlijk met Trump en Rouhani.

Hassan Rouhani heeft gezegd dat hij van plan is in New York “een vergadering op ministerniveau tussen Iran en de 1+4-landen te houden voor bespreking van nucleaire kwesties en vermindering van JCPOA-verplichtingen”. Hij is ook van plan verschillende toespraken en interviews met belangrijke Amerikaanse mediakanalen te geven. Een ontmoeting met de secretaris-generaal van de Verenigde Naties en leiders van Frankrijk, Groot-Brittannië, Japan, Zwitserland, Spanje, Irak, Zweden en Pakistan staat ook op zijn programma.

Zal de wereld in deze ontmoetingen en interviews getuige zijn van initiatief en flexibiliteit van Iran en Amerika bij het verminderen van spanningen en het bereiken van minimale wederzijdse afspraken? Of zal het een kans zijn die, zoals eerdere kansen, verloren gaat?

Bron: DW