آمار ۱۲ هزار کشته در اعتراضات ایران: حقیقت یا اغراق رسانهای؟
گزارش «ایران اینترنشنال» مدعی کشتهشدن ۱۲ هزار شهروند شده، اما آمار مستقل دیگر منابع بهمراتب کمتر است، اختلافی عمیق در روایتها که شفافیت و دسترسی به اطلاعات واقعی را زیر سؤال میبرد.
در حالی که اعتراضات اخیر در ایران با سرکوب شدید نیروهای امنیتی همراه بوده، انتشار آمارهای متناقض از تعداد کشتهشدگان، به یکی از اصلیترین محورهای مناقشه رسانهای و سیاسی تبدیل شده است. از گزارشهای چند دهنفره در روزهای ابتدایی گرفته تا ادعای تکاندهنده «۱۲ هزار کشته» از سوی رسانه ایران اینترنشنال، شکافی عمیق میان روایتها شکل گرفته که پرسشهای جدی درباره صحت ارقام، منابع اطلاعاتی و اهداف رسانهای ایجاد کرده است.
آغاز اعتراضات و نخستین آمارها
در روزهای ابتدایی اعتراضات (اوایل ژانویه ۲۰۲۶)، تنها منابع در دسترس، گروههای حقوق بشری محلی و شبکهای از فعالان داخل ایران بودند. این منابع از کشته شدن حدود ۲۰ تا ۳۰ نفر در چند استان خبر دادند. گزارشها محدود، پراکنده و همراه با هشدار درباره قطع ارتباطات و احتمال بالاتر بودن آمار واقعی بودند. در این مقطع، هنوز هیچ نهاد بینالمللی یا رسانه بزرگ، امکان تایید مستقل اطلاعات را نداشت.
ورود سازمانهای حقوق بشری بینالمللی
با گذشت چند روز، سازمانهایی مانند عفو بینالملل و دیدبان حقوق بشر، گزارشهایی منتشر کردند که استفاده نیروهای امنیتی از خشونت مرگبار، از جمله گلوله جنگی را تایید میکرد. این نهادها معمولا از ارائه آمار کلی خودداری کردند یا ارقامی محدود در حد چند ده نفر ارائه دادند؛ رویکردی که ناشی از سیاست این سازمانها در اعلام فقط موارد کاملا مستند و قابل راستیآزمایی است. اگرچه این آمارها پایینتر از سایر گزارشها بود، اما از نظر حقوقی و مستندسازی، بالاترین سطح اعتبار را داشت.
افزایش آمار در گزارشهای تجمعی حقوق بشری
در مرحله بعد، گروههایی مانند خبرگزاری فعالان حقوق بشر (HRANA) با جمعآوری اطلاعات از شهرهای مختلف، آمار تجمعیتری منتشر کردند. تا تقریبا میانه ژانویه ۲۰۲۶، این منابع اعلام کردند که شمار کشتهشدگان از ۵۰۰ نفر عبور کرده و تعداد بازداشتشدگان به بیش از ۱۰ هزار نفر رسیده است.
این ارقام توسط رسانههای بینالمللی معتبری مانند AP و Reuters بازنشر شد و تا این لحظه، واقعبینانهترین تخمین مستقل موجود به شمار میرود؛ هرچند خود این منابع نیز تاکید دارند که به دلیل قطعی اینترنت و فضای امنیتی، آمار نهایی ممکن است تغییر کند.
روایت رسمی حکومت ایران
در همین بازه، برخی مقامات ایرانی بهطور پراکنده از حدود «۲ هزار کشته» سخن گفتند. این عدد بدون ارائه جزئیات، تفکیک غیرنظامیان از نیروهای امنیتی یا اسناد قابل بررسی مطرح شد و شامل نیروهای حکومتی نیز میشود. هیچ نهاد مستقلی این آمار را تایید نکرده و شفافیت لازم درباره آن وجود ندارد.
ادعای ۱۲ هزار کشته، نقطه اوج جنگ رسانهای
در این فضای مبهم، رسانه ایران اینترنشنال با انتشار بیانیهای اعلام کرد که در جریان اعتراضات، ۱۲ هزار شهروند ایرانی کشته شدهاند. این رسانه مدعی شد که این رقم حاصل بررسی منابع متعدد، از جمله منابع پزشکی و امنیتی است و حکومت ایران در حال پنهانسازی یک «کشتار گسترده» است. این در حالیست که بسیاری از گزارشهای منتشر شده از داخل ایران توسط «استارلینک»، نشان میدهد که پزشکان در بیمارستانها و پزشکی قانونی، نسبت به انتشار آمارهای دروغین درباره کشتهشدگان در اعتراضات هشدار دادهاند و آن را «آغاز جنگ روانی جهانی» عنوان کردهاند.
با این حال، هیچ سازمان بینالمللی معتبر، از جمله سازمان ملل، عفو بینالملل یا دیدبان حقوق بشر، این رقم را تایید نکرده است. هیچ فهرست اسمی، تفکیک جغرافیایی یا روششناسی قابل بررسی برای این عدد منتشر نشده و اختلاف این رقم با سایر برآوردهای مستقل بسیار چشمگیر است.
به همین دلیل بسیاری از ناظران و تحلیلگران، این ادعا را نه یک آمار تثبیتشده، بلکه بخشی از جنگ روایتها و فشار روانی ــ سیاسی علیه حکومت ایران ارزیابی میکنند؛ زیرا آمار ۱۲ هزار کشته، بیشباهت به جنایت علیه مردم ایران و نسلکشی نیست.
چرا آمارها تا این حد متفاوتاند؟
کارشناسان چند عامل را در این اختلاف شدید موثر میدانند: «قطع گسترده اینترنت و محدودیت شدید جریان اطلاعات، نبود آمار رسمی شفاف و قابل راستیآزمایی از سوی حکومت، تفاوت روشهای جمعآوری دادهها (موردی، تجمعی، تخمینی) و نقش رسانهها در رقابت سیاسی و تاثیرگذاری بر افکار عمومی.» در چنین شرایطی، هر عددی (بسیار بالا و چه بسیار پایین) نیازمند بررسی انتقادی است.
بر اساس دادههای موجود، معتبرترین آمار مستقل فعلی، شمار کشتهشدگان اعتراضات ایران را در بازه چند صد نفر (حدود ۵۰۰ تا ۶۵۰ نفر) قرار میدهد. ادعای ۱۲ هزار کشته تاکنون فاقد تایید مستقل است و نمیتوان آن را بهعنوان رقم نهایی پذیرفت.
با توجه به شرایط بسته اطلاعاتی، آمار واقعی ممکن است بیش از ارقام فعلی باشد، اما فاصله آن با عدد ۱۲ هزار، بر اساس شواهد موجود، بسیار زیاد است. آنچه مسلم است، بحران شفافیت و جنگ روایتها، خود به بخشی از بحران ایران تبدیل شده، بحرانی که همچنان ادامه دارد.
ما در خبرگزاری جهانی فارسیزبان FCNN، به تمامی اخبار با دقت و مسئولیت کامل مینگریم. هر خبر قبل از انتشار، بهطور کامل بررسی و تحقیق میشود تا اطلاعات منتشر شده نه تنها تکراری نباشد، بلکه دقیق و مستند منتشر شود. همچنین تلاش ما بر این است که هر خبر با بالاترین حس مسئولیت، منتشر و حقیقت پشت آن بهدرستی منعکس شود.
افزون بر این، به باور هر یک از اعضای تیم ما به عنوان مسیحیان، فقدان هر انسانی، قلب خداوند را به درد میآورد و برای ما نیز عمیقا تکاندهنده است. این آمارها (چه ۵۰۰ نفر، چه ۵ هزار نفر و یا بیشتر) تنها اعداد نیستند، بلکه نمایانگر خانوادههایی هستند که عزیزان خود را از دست دادهاند؛ فرزندان، برادران، خواهران، پدران و مادرانی که بسیاری از آنان را میشناسیم و در سوگواری با آنها شریک بودهایم.
ما فریاد دادخواهی آنان را با دعای متحد بلند کردهایم و اطمینان داریم که خداوند درد و رنج ستمدیدگان را خواهد دید و شنید؛ چرا که در کلام خود مزموز 140:12وعده داده است: «خداوند ستمدیدگان را دادرسی خواهد کرد و عدالت را برای نیازمندان به اجرا در خواهد آورد.»
این باور، راهنمای ما در گزارشدهی مسئولانه و پرهیز از کمتوجهی نسبت به درد و رنج دیگران است. ما آگاهیم که هر رقم کشته، هر خانواده داغدیده و هر انسانی که جان خود را از دست داده، نه تنها یک عدد، بلکه هزاران داستان واقعی از درد و فقدان است که نباید فراموش شود.
لازاروس.یقنظر
