کلیسای وانک در مسیر ثبت جهانی؛ مرمت بخش‌های آسیب‌دیده با مشارکت ارامنه اصفهان
عملیات مرمت جبهه‌های شرقی و جنوبی کلیسای تاریخی وانک اصفهان با اختصاص ۱۰۰ میلیارد ریال اعتبار ملی برای بخش شرقی و مشارکت شورای خلیفه‌گری ارامنه و وزارت میراث فرهنگی ادامه دارد؛ اقدامی که با هدف تقویت حفاظت از این بنای ۳۵۰ ساله و فراهم‌کردن مقدمات نامزدی آن در فهرست میراث جهانی یونسکو انجام می‌شود.
«هادی اللهیاری» مسئول کمیته فنی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان، در گفت‌وگویی تازه با خبرگزاری ایرنا اعلام کرد که طرح‌های مرمتی در بخش‌های شرقی و جنوبی کلیسای وانک با همکاری شورای خلیفه‌گری ارامنه و وزارت میراث فرهنگی در حال اجراست.
به گفته او، برای مرمت جبهه شرقی این بنای تاریخی، ۱۰۰ میلیارد ریال اعتبار ملی اختصاص یافته است. این بخش پیش‌تر با مشکلاتی از جمله نشست سازه و ایجاد ترک در دیوارها روبه‌رو بوده است. از سال ۱۴۰۴ نیز شاخص‌هایی برای پایش مستمر ترک‌ها نصب شده تا تغییرات احتمالی و وضعیت پایداری بنا در بازه‌های زمانی مختلف بررسی شود.
بررسی‌های فنی نشان داده است که سازه و پوشش بام این قسمت از کلیسا از نظر وزن و کیفیت وضعیت مناسبی نداشته و بخشی از مصالح و ساختار آن به مداخلات انجام‌شده در حدود سه تا چهار دهه گذشته بازمی‌گشته است. پس از تهیه و تایید طرح مرمت در وزارت میراث فرهنگی، عملیات اجرایی با نظارت کارشناسان این حوزه و مشارکت شورای خلیفه‌گری ارامنه آغاز شد.
اللهیاری از مرمت بیش از هزار مترمربع از پشت‌بام جبهه شرقی خبر داده و گفته است که مرمت تالار اسقف، طبقه نخست و فضاهای جانبی نیز در جریان است و بخش‌هایی از عملیات بدنه‌سازی و ساماندهی به مراحل پایانی رسیده‌اند.
در کنار این اقدامات، تاسیسات گرمایشی و سرمایشی کلیسا که عمر زیادی از نصب آن‌ها گذشته، در حال نوسازی و ساماندهی است. این عملیات بر اساس نقشه‌های تاسیساتی و با هدف ارتقای استانداردهای حفاظتی انجام می‌شود.
مرمت جبهه جنوبی کلیسا نیز از سال ۱۴۰۴ در دستور کار قرار گرفته بود. این قسمت به دلیل مجاورت با گذر شهری و کمبود رسیدگی در چند دهه گذشته، با آسیب‌هایی از جمله ریزش اندود و کاهگل، اختلال در عملکرد ناودان‌ها و فرسودگی نمای بیرونی مواجه شده بود. در جریان مرمت، پنجره‌ها ساماندهی شده، رنگ‌های فرسوده برداشته و بخش‌های آسیب‌دیده اصلاح شده‌اند. سردر جنوبی نیز با تکیه بر الگوهای اصیل معماری خود مرمت شده است.
به گفته مسئول کمیته فنی میراث فرهنگی اصفهان، در این عملیات تلاش شده است ضمن حفظ ویژگی‌های تاریخی بنا، آبراهه‌ها، ناودان‌ها و بدنه‌های نما با روش‌های سنتی و مصالح متناسب با ساختار اصلی کلیسا بازسازی و ساماندهی شوند. همچنین در مرمت بخش‌های مختلف، از نظر کارشناسان معماری و مرمت و همکاری شورای خلیفه‌گری ارامنه استفاده شده است.
کلیسای وانک، با نام‌های «آمنا پرکیج» به معنای «نجات‌دهنده همگان» و «سن سور» نیز شناخته می‌شود. این کلیسا در محله جلفای اصفهان و در دوره شاه عباس دوم ساخته شد و ساخت آن حدود ۹ سال به طول انجامید. وانک یکی از مهم‌ترین یادگارهای تاریخی جامعه ارامنه ایران است؛ بنایی که علاوه بر کارکرد مذهبی، در طول قرن‌ها مرکز مهمی برای فعالیت‌های فرهنگی، آموزشی و ارتباطی ارمنیان اصفهان با جامعه ارامنه جهان بوده است.
تزئینات زرین سقف و گنبد، نقاشی‌های تاریخی و مذهبی و ترکیب ویژگی‌های معماری ایرانی و ارمنی، این کلیسا را به یکی از شاخص‌ترین آثار تاریخی اصفهان تبدیل کرده است. حفاظت از چنین بنایی تنها به معنای نگهداری از یک ساختمان قدیمی نیست، بلکه پاسداشت بخشی از تاریخ همزیستی فرهنگی و مذهبی در ایران و میراث زنده جامعه ارامنه کشور است.
اللهیاری ابراز امیدواری کرده است که ادامه همکاری میان وزارت میراث فرهنگی و شورای خلیفه‌گری ارامنه، زمینه معرفی جهانی این اثر و قرارگرفتن آن در فهرست میراث جهانی یونسکو را فراهم کند. با این حال، باید توجه داشت که مرمت و آماده‌سازی برای ثبت جهانی، به معنای ثبت قطعی کلیسای وانک در فهرست یونسکو نیست؛ این هدف همچنان نیازمند طی مراحل رسمی ارزیابی و پذیرش در چارچوب سازوکارهای میراث جهانی است.
حفاظت از کلیسای وانک، در کنار ارزش معماری و تاریخی آن، اهمیتی فراتر از مرزهای یک جامعه مذهبی دارد. این بنا بخشی از حافظه تاریخی ایران است و صیانت از آن، به معنای احترام به تنوع فرهنگی و مذهبی و حفظ میراث مشترکی است که نسل‌های آینده نیز باید فرصت شناخت و بهره‌مندی از آن را داشته باشند.
