چرخش تاریخی ریاض از دفاع، به تهدید ایران: آمریکا اگر عمل نکند، ایران قویتر میشود
در حالی که عربستان پیشتر روابط را با تهران با احتیاط مدیریت میکرد، اکنون وزیر دفاع سعودی هشدار داده است اگر آمریکا به تهدیدهایش علیه ایران عمل نکند، جمهوری اسلامی را «قویتر و جسورتر» خواهد ساخت.
به نقل از گزارش خبری «اکسیوس»، شاهزاده «خالد بن سلمان» وزیر دفاع عربستان سعودی در یک جلسه خصوصی در واشینگتن، به مقامهای آمریکایی تاکید کرده که اگر دونالد ترامپ تهدیدهای خود علیه ایران را عملی نکند، جمهوری اسلامی از این وضعیت «قویتر» و «جسورتر» خارج خواهد شد. این گفتهها از سوی چهار منبع حاضر در جلسه، به اکسیوس گزارش شده است.
این اظهارات در تضاد آشکار با مواضع رسمی پیشین عربستان قرار دارد که بر پرهیز از تشدید تنش و یافتن راهحل دیپلماتیک با ایران تاکید میکردند. برای مثال، در تماس تلفنی اخیر محمد بن سلمان ولیعهد عربستان، با مقامهای تهران، ریاض تاکید کرد که اجازه استفاده از حریم هوایی عربستان برای حمله به ایران را نخواهد داد و بر احترام به حاکمیت ایران تاکید کرده بود.
اما اکنون طبق گزارش منتشر شده، خالد بن سلمان این پیام هشدارآمیز را در جلسات پشت درهای بسته در واشینگتن مطرح کرده است؛ جلساتی که در آنها با مقامهای آمریکایی از جمله مارکو روبیو و دیگر اعضای دولت ترامپ دیدار کرده است.
گرچه در ظاهر، عربستان همچنان تاکید بر احتیاط و جلوگیری از تشدید تنشها دارد، اما پیامهای خصوصی وزیر دفاع، نشاندهنده نگرانی عمیق ریاض از این است که آمریکا در ارایه تهدیدهای نظامی نسبت به ایران عقبنشینی کند.
این موضعگیری جدید، یک چرخش استراتژیک نسبت به سیاستهای دیپلماتیک قبلی عربستان سعودی محسوب میشود. در سالهای اخیر، کشورهای حوزه خلیج فارس بهویژه عربستان سعودی، تلاش کردهاند تنشها با ایران را کاهش دهند تا هم امنیت انرژی و ثبات اقتصادی خود را حفظ کنند و هم از تبدیل شدن منطقه به میدان جنگ مستقیم میان ایران و قدرتهای خارجی جلوگیری کنند.
در چند سال گذشته، ریاض گامهایی برای بهبود روابط با تهران برداشته بود. نمونه بارز، این است که شاهزاده خالد بن سلمان در سالهای قبل به تهران سفر کرد و پیام صلحآمیز پادشاه عربستان را به ایران تحویل داد و مقامهای ایرانی نیز اعلام کردند که تقویت روابط میتواند برای هر دو کشور مفید باشد.
این پیشزمینه نشان میدهد که آرامش نسبی و تعادل سیاسی میان دو رقیب منطقهای، برای بازیگران خاورمیانه اهمیت داشته است، چرا که تنش مستقیم میتواند هزینه اقتصادی و امنیتی بسیار سنگینی برای هر دو کشور و کل منطقه به دنبال داشته باشد.
سفر خالد بن سلمان به واشینگتن در زمانی انجام شده که تنشها میان ایران و آمریکا به سطوح بیسابقهای رسیده است. بر اساس گزارشهای رسانههای معتبر، ایالات متحده در حال تقویت حضور نظامی در خلیج فارس است و تهدیدها علیه ایران ادامه دارد، در حالی که واشینگتن میگوید مذاکره مستقیم با تهران وجود ندارد و ایران نیز بر مذاکرات عادلانه بدون شروط یکجانبه تاکید دارد.
همچنین، رسانههای بینالمللی گزارش میدهند که تصمیمگیریهای امنیتی در آمریکا و اسرائیل درباره اقدام نظامی علیه ایران، در سطح قابل توجهی جدی تلقی شده و برخی منابع غربی آن را تقریبا قطعی توصیف کردهاند.
تحولات اخیر در مواضع عربستان، میتواند پیامدهای قابل توجهی داشته باشد:
- پیامد سیاسی و دیپلماتیک: تغییر لحن ریاض نسبت به ایران، میتواند نشاندهنده تغییر اولویتها در نقشه استراتژیک خاورمیانه باشد؛ ریاض ممکن است احساس کند که در صورت عدم اقدام آمریکا، قدرت تهران در منطقه افزایش خواهد یافت.
- تاثیر بر امنیت منطقهای: اگر عربستان از موضع پیشین خود مبنی بر احتیاط و پرهیز از جنگ فاصله بگیرد، احتمال بروز خطرات ناخواسته در منطقه افزایش مییابد، بهویژه با همگرایی فشارهای واشینگتن علیه ایران.
- پیام به ایران: هشدار صریح وزیر دفاع سعودی میتواند با هدف ایجاد فشار روانی و سیاسی بر تهران نیز باشد که نشان دهد حتی کشورهای عربی منطقه نیز از واکنش احتمالی تهران نسبت به تهدیدها نگراناند.
در حالی که عربستان سعودی زمانی از مواضع محتاطانه و حتی تلاش برای بهبود روابط با ایران حمایت میکرد، اکنون وزیر دفاع آن کشور در نشستی در واشینگتن هشدار داده است که اگر ایالات متحده تهدیدهای خود علیه ایران را عملی نکند، جمهوری اسلامی قویتر و جسورتر میشود.
این تغییر زبانی (از محتاطانه به هشدار صریح) نشانهای از عمیقتر شدن اختلافات داخلی در سیاست خاورمیانهای ریاض و پیچیدگی روابط میان ایران، عربستان و آمریکا است؛ روابطی که میتواند پیامدهای گستردهتری برای آینده منطقه داشته باشد.
